Varisli Damarlar: Kendi Kendine Bakımın Temelleri

Genel Bakış

Varisli damarlar, genellikle bacaklarda görülen, büyümüş ve bükülmüş, mor ya da mavi görünen yüzeysel toplardamarlardır. Sağlıklı damarlarda, kanın kalbe doğru akmasını sağlayan tek yönlü kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar zayıfladığında veya hasar gördüğünde, kan geriye birikerek damarların genişlemesine ve belirginleşmesine neden olur.

Evet, varisler oldukça yaygındır. Yaklaşık her 4 yetişkinden 1'inde görülür.

Kadınlarda daha sıktır; ayrıca yaş ilerledikçe, hamilelik sırasında, uzun süre ayakta kalanlarda ve ailesinde varis öyküsü olanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda ağrı veya sızı
• Bacaklarda ağırlık ve yorgunluk hissi
• Gün sonunda bacaklarda şişlik
• Kaşıntı veya yanma hissi
• Bacaklarda kramp
• Ciltte renk değişikliği ve kuruluk

Nedenler

Ana nedenler

• Bacaklardaki toplardamarların içinde kanın geri kaçmasını engelleyen tek yönlü kapakçıkların zayıflaması
• Damar duvarının esnekliğini kaybetmesi sonucu genişlemesi

Risk faktörleri

• Uzun süre ayakta kalma veya oturma
• Aşırı kilo
• Hamilelik
• İleri yaş
• Ailede varis öyküsü
• Kadın cinsiyeti

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta açık yara veya ciltte sertleşme oluştuysa
• Varisin üzerinde ağrılı, sert, kırmızı bir damar bulunuyorsa
• Bacakta aşırı şişlik ya da kanama varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisler görünümünüzü rahatsız ediyorsa
• Bacak ağrısı, kaşıntı, şişlik gibi belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Kendi kendine bakım yöntemlerine rağmen belirtiler artıyorsa

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi öykünüzü alır ve bacaklarınızı ayakta dururken muayene eder. Ayrıca bacaklarda şişlik, cilt değişiklikleri ve dolaşım belirtilerini değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Doppler ultrason: Bacak damarlarındaki kan akışını ve kapakçıkların çalışmasını değerlendiren ağrısız bir yöntemdir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında ayakta durmanız istenebilir. Ultrason ise jel sürülerek yapılan, yaklaşık 15-30 dakika süren, ağrısız ve yan etkisi olmayan bir işlemdir. Sonuçlar genellikle aynı gün içinde alınır.

Tedavi

Varis tedavisinin amacı belirtileri azaltmak, görünümü iyileştirmek ve olası komplikasyonları önlemektir. İlk aşamada kendi bakım önlemleri uygulanır; yetersiz kalırsa tıbbi girişimler değerlendirilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapın; yürüyüş veya yüzme gibi aktiviteler bacak kaslarınızı çalıştırır.
• Uzun süre ayakta kalmaktan veya oturmaktan kaçının; arada hareket edin.
• İstirahat ederken bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine yükseltin.
• Varis çorapları (kompresyon çorapları) kullanmayı düşünün; doktorunuza veya eczacınıza uygun basınç seviyesini sorun.
• Bol giysiler giyin; dar kemer ve sıkı çoraplardan kaçının.
• Tuz alımını azaltarak şişliği kontrol altına almaya çalışın.

Tıbbi tedaviler

Girişimsel tedaviler arasında, sıvı veya köpük ilaçların damar içine enjekte edilmesi (skleroterapi), lazer veya radyofrekans ile damarın kapatılması (endovenöz ablasyon) ve cerrahi yöntemler bulunur. Bu işlemler yalnızca doktorunuzun önerisiyle ve değerlendirme sonrası uygulanır. Hangi yöntemin sizin için uygun olduğuna sağlık ekibiniz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri evre varislerde, cilt yaraları veya kan pıhtısı riski varsa, diğer tedavilerin yetersiz olduğu durumlarda cerrahi önerilebilir. Cerrahi genellikle büyük damarların çıkarılması (ligasyon ve stripping) veya küçük kesilerle (fleboektomi) damarın alınması şeklinde yapılır.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşarken asıl amaç belirtileri hafifletmek ve ilerlemesini yavaşlatmaktır. Gün içinde bacaklarınızı hareket ettirmek, otururken arada kalkıp yürümek ve akşam bacaklarınızı yukarı kaldırmak gibi basit alışkanlıklar büyük fark yaratır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın
• Uzun yolculuklarda ve uçuşlarda bacak egzersizleri yapın
• Çok sıcak ortamlardan kaçının; sıcak damarları genişletip ağrıyı artırabilir

Diyet ve egzersiz

Yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi düzenli aerobik egzersizler bacak kaslarını çalıştırarak damarlardaki kan akışını destekler. Posalı besinler (sebze, meyve, tam tahıl) kabızlığı önler, böylece ıkınma sırasında karın içi basınç artışı damarları zorlamaz. Ayrıca ödem oluşumunu azaltmak için tuz tüketimini dengelemek faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bacakta görünen damarlar bazı kişilerde görünüm endişesine ve özgüven kaybına yol açabilir. Bu duygular normaldir; ancak bu durumla yalnız hissetmeyin. Bir sağlık uzmanıyla veya güvendiğiniz biriyle konuşmak rahatlatıcı olabilir. Gerekirse psikolojik destek almayı düşünebilirsiniz.

Önleme

Varisleri tamamen önlemek her zaman mümkün olmayabilir. Ancak sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek, bacakları yükseltmek ve uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınmak; oluşma riskini azaltabilir veya mevcut varislerin kötüleşmesini yavaşlatabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte renk değişikliği, kaşıntı ve sertleşme
• Bacak ülserleri (iyileşmeyen yaralar)
• Yüzeysel damar iltihabı (tromboflebit)
• Derin ven trombozu (bacakta pıhtı)
• Kanama

Uzun vadeli görünüm

Varisler genellikle ilerleyici bir durumdur, ancak uygun kendi bakımı ve gerektiğinde tıbbi tedavi ile belirtiler kontrol altına alınabilir. Tedavi edilmese bile çoğu kişi ciddi bir sağlık sorunu yaşamaz. Düzenli doktor kontrolü ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile varisler hayat kalitenizi bozmadan yönetilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.