Varis Nedir? Ne Zaman Doktora Görünmeli?

Genel Bakış

Varis, bacaklardaki toplardamarların zamanla genişleyip bükülmesiyle oluşan, mor veya koyu mavi renkte görülebilen bir damar rahatsızlığıdır. Normalde tek yöne doğru kanı kalbe taşıyan toplardamarların içinde küçük kapakçıklar bulunur. Bu kapakçıklar çalışmazsa kan geri birikir ve damarlar genişler.

Evet, çok yaygındır. Erişkinlerin yaklaşık üçte biri hayatının bir döneminde varis sorunuyla karşılaşabilir.

Varis herkeste görülebilir; ancak ileri yaştakilerde, kadınlarda, hamilelerde, ailesinde varis öyküsü olanlarda ve uzun süre ayakta kalan işlerde çalışanlarda daha sık ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda mavimsi, mor renkte büklümlü damarlar
• Bacaklarda ağırlık hissi, dolgunluk veya huzursuzluk
• Bacaklarda, özellikle akşamları artan şişlik
• Bacaklarda yanma, kaşıntı veya karıncalanma hissi
• Uzun süre ayakta durunca artan, bacakları yukarı kaldırınca azalan ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda varis oldukça nadirdir. Bacakta belirgin şiş, kıvrımlı damarlar veya ciltte mor bir yama fark edilirse çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte damar duvarı zayıfladığı için varisler daha belirgin hale gelebilir. Ayak bileğinde veya bacakta geçmeyen yara, renk değişikliği veya sertleşme varsa vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamar duvarının doğuştan veya zamanla zayıflaması
• Toplardamar içindeki kapakçıkların hasar görmesi
• Kanın damarlarda birikerek damar basıncını artırması

Risk faktörleri

• Genetik yatkınlık (ailede varis öyküsü)
• İleri yaş
• Kadın cinsiyeti
• Hamilelik veya hormon ilaçları
• Fazla kilo veya obezite
• Uzun süre ayakta durma veya oturmayı gerektiren işler
• Hareketsiz yaşam tarzı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta açılan iyileşmeyen yara
• Bacakta ani başlayan kızarıklık, sıcaklık ve ağrı
• Varis damarından kanama
• Bacakta yoğun şişlik veya hareket kısıtlılığı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisleriniz görünüm olarak sizi rahatsız ediyorsa
• Bacaklarınızda ağırlık, dolgunluk veya ağrı hissediyorsanız
• Şikayetleriniz iş veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Ailenizde varis veya derin ven trombozu öyküsü varsa

Tanı

Doktor önce tıbbi öykünüzü alır ve bacaklarınızı ayakta iken inceler. Damarların ne kadar sağlıklı çalıştığını görmek için genellikle damar ultrasonu kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Doppler venöz ultrason (damar kan akımı değerlendirmesi)
• Gerektiğinde MR venografi veya BT venografi (ileri görüntüleme)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle ayakta ve yatarak yapılır. Ultrason sırasında bacağınıza soğuk bir jel sürülür ve bir prob ile damarlarınız taranır. Bu işlem ağrısızdır ve genellikle 15-20 dakika sürer.

Tedavi

Varis tedavisinde tek bir standart yoktur. Amaç belirtileri azaltmak, kan akışını düzenlemek ve olası komplikasyonları önlemektir. Tedavi, basınç çoraplarından damar içi girişimsel yöntemlere ve cerrahiye kadar değişebilir. Doktorunuz sizin için en uygun planı belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Bacaklarınızı günde birkaç kez kalp seviyesinin üzerine kaldırın
• Uzun süre ayakta veya hareketsiz oturmayın; her saat kısa bir yürüyüş yapın
• Düzenli yürüyüş veya yüzme gibi bacak kaslarını çalıştıran aktiviteler yapın
• Çok sıcak ortamlardan ve uzun süreli sıcak banyodan kaçının
• Vücut ağırlığınızı sağlıklı aralıkta tutmaya çalışın

Tıbbi tedaviler

Varisin türüne göre doktorunuz basınç çorapları (kompresyon tedavisi) önerebilir. Ayrıca köpük veya sıvı ilaçla damar içine enjeksiyon (skleroterapi), lazer veya radyofrekans gibi damar içi kapama yöntemleri uygulanabilir. Bu tedavilerin her birinin kendi avantaj ve riskleri vardır; kararı mutlaka kalp ve damar sağlığı konusunda uzman bir doktor vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok büyük ve belirti veren varislerde, diğer yöntemlerin yeterli olmadığı durumlarda cerrahi olarak damarın çıkarılması (ligasyon ve soyulma) düşünülebilir. Hangi yöntemle ne zaman ameliyat gerektiğine doktorunuz karar verir.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşarken günlük alışkanlıklarınız size yardımcı olabilir. Otururken bacaklarınızı desteklemek, akşamları bacakları yükseltmek, bol giysiler giymek ve düzenli hareket etmek şikayetleri azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü 30 dakika orta tempoda yürüyüş yapın
• Bacaklarınızı hareket ettirmek için merdivenleri tercih edin
• Gün içinde baldır kaslarınızı sıkıp gevşetin (ör. baldır pompası)
• Otururken bacak bacak üstüne atmaktan kaçının
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; çünkü sigara damar sağlığını bozar

Diyet ve egzersiz

Lif açısından zengin beslenme (tam tahıllar, meyve ve sebze) kabızlığı önleyerek damar basıncını azaltır. Bol su için; tuzu azaltmak bacaklardaki şişliği hafifletebilir. Düzenli egzersiz, kilo kontrolünü sağlamada ve bacak kaslarını güçlendirmede önemlidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bacaklarınızın görünümü veya ağrınız sizi üzebilir, özgüveninizi etkileyebilir ve sosyal olarak geri çekilmenize yol açabilir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya güvendiğiniz bir sağlık çalışanıyla paylaşabilirsiniz. Şiddetli bir sıkıntı yaşıyorsanız ruh sağlığı desteği almak iyileşmenizin bir parçasıdır. Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa veya kriz yaşıyorsanız, lütfen hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.

Önleme

Varisleri tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da sağlıklı kilo, düzenli egzersiz, bacakları hareket ettirme ve uzun hareketsizlikten kaçınma gibi önlemler riski azaltabilir veya ilerlemesini yavaşlatabilir.

Aşılar

Varis için koruyucu bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Toplumda rutin varis taraması önerilmemektedir; ancak risk faktörleriniz varsa doktorunuz düzenli aralıklarla kontrol yapmanızı önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüzeyel tromboflebit: cilt altındaki toplardamarda pıhtı ve iltihap oluşması (kızarıklık, ağrı, sertleşme)
• Derin ven trombozu: bacakta derin toplardamarda pıhtı oluşması; ciddi bir acil durumdur
• Varis egzaması: bacak cildinde kaşıntılı, kuru ve kızarık bölgeler
• Ciltte renk değişikliği ve sertleşme (lipodermatoskleroz)
• Venöz ülser: bacakta iyileşmesi zor açık yaralar

Uzun vadeli görünüm

Varislerin tedavi edilebilir bir durum olduğunu bilmek önemlidir. Belirtilerinizi yönetmek, doktorunuzun önerilerine uymak ve gerektiğinde erken müdahale etmek hem görünümünüzü hem de bacak sağlığınızı olumlu etkiler. Çoğu kişi bu yaklaşımlarla normal ve aktif yaşamına devam edebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.