Hamilelikte Varis ve Damar Sağlığı

Genel Bakış

Hamilelikte damarlar doğal olarak genişler ve büyüyen rahim toplardamarlara baskı yapar. Bu durum varis adı verilen mor veya mavi damar şişliklerine yol açabilir. Çoğunlukla zararsızdır ve doğum sonrası iyileşir.

Evet, hamile kadınların yaklaşık yüzde 40'ında varis veya damar değişikliği görülür. Bu yüzden çok yaygın bir durumdur.

Hamile kadınları etkiler. İlk gebelikte, çoğul gebeliklerde, ailede varis öyküsü olanlarda veya daha önce varisi olanlarda daha sık ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda belirgin, mavi-mor, kıvrımlı, kabarık damarlar
• Bacaklarda ağırlık, dolgunluk ve huzursuzluk hissi
• Akşamları artan bacak ve ayak bileği şişliği
• Bacaklarda kaşıntı veya hafif yanma hissi
• Uzun süre ayakta kaldıktan sonra artan ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Bu belirtiler hamilelik dışında çocuklarda görülmez; ancak çocuklarda damar leke ve doğumsal damar hastalıkları farklı bir konudur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaştaki hamileliklerde varis oluşma riski biraz daha yüksektir. Yaşla birlikte damar duvarı esnekliği azalır.

Nedenler

Ana nedenler

• Hamilelikte artan östrojen ve progesteron hormonları damar duvarını gevşetir.
• Vücuttaki toplam kan miktarı artışı damarları doldurarak genişletir.
• Büyüyen rahim, leğen bölgesindeki ve bacaklardaki toplardamarlara baskı yapar.
• Kanın bacaklardan kalbe geri dönüşünü sağlayan kapakçıklar bu bası altında düzgün çalışamaz.

Risk faktörleri

• Ailede varis öyküsü
• Daha önceki gebeliklerde varis olması
• İkiz veya çoğul gebelik
• Fazla kilolu olmak
• Uzun süre ayakta durmayı gerektiren iş
• Kabızlık ve ıkınma

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani şişlik, şiddetli ağrı veya kızarıklık olursa
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma hissi olursa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisler görünürse ve bacakta ağırlık ya da ağrı yapıyorsa
• Ciltte kaşıntı, renk değişikliği veya yara başlangıcı fark edilirse
• Doğum sonrası varisler geçmezse

Tanı

Doktorunuz öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Tanı için genellikle ek bir teste gerek yoktur; gerekirse doppler ultrason ile damar içi akış değerlendirilir.

Yapılabilecek testler

• Doppler ultrason: Damarların iç yapısını ve kan akışını görüntüler.
• Fizik muayene: Bacaklar ayakta ve yatar pozisyonda incelenir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ağrısız ve güvenlidir. Ultrason hamilelikte güvenle uygulanabilir. Tanı genellikle aynı gün konur.

Tedavi

Hamilelikte varis tedavisinin amacı belirtileri hafifletmek ve pıhtı riskini azaltmaktır. Çoğu zaman yaşam tarzı önlemleri ve destek çorapları yeterlidir. Kalıcı tedaviler doğum sonrasına ertelenir.

Evde kişisel bakım

• Ayakları günde birkaç kez kalp seviyesinin üzerine kaldırın
• Uzun süre ayakta durmaktan kaçının, otururken bacakları uzatın
• Düzenli yürüyüşlerle bacak kaslarını çalıştırın
• Sırt üstü yatmak yerine sol yanınıza yatın
• Dar giysilerden ve yüksek topuklu ayakkabılardan kaçının

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekiyorsa doğuma uygun bir varis çorabı önerebilir. Yaygın olarak kullanılan cerrahi dışı girişimler (damar içi tıkama veya lazer uygulamaları) hamilelik sırasında genellikle ertelenir. İlaçlar yalnızca hekim önerisiyle ve hamileliğe uygunluk değerlendirilerek kullanılır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Hamilelikte cerrahi tedavi çok gerekmedikçe yapılmaz. Doğumdan sonra altı ay ila bir yıl içinde varislerde belirgin iyileşme olmazsa ve ağrı devam ederse damar cerrahisi uzmanı değerlendirme yapabilir.

Bu durumla yaşamak

Hamilelikte varislerle yaşarken düzenli aralıklarla bacakları kaldırmak, rahat kıyafetler giymek ve yürüyüş yapmak rahatlatır. Akşamları şişen ayaklar için soğuk su ile duş almak iyi gelebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde 30 dakika yürüyüş veya yüzme yapın (doktorunuz onaylarsa)
• Uzun süre aynı pozisyonda durmayın, saatte bir kısa yürüyüş yapın
• Otururken bacak bacak üstüne atmayın
• Bol sıvı tüketin ve lifli gıdalarla kabızlıktan kaçının

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar, sebze, meyve ve kepekli tahıllar kabızlığı önler. Tuz alımını azaltmak şişliği azaltabilir. Yürüyüş ve yüzme bacak dolaşımını destekleyen en güvenli egzersizlerdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varislerin görünümü veya bacak ağrısı gebelikte moral bozucu olabilir. Bu durumun geçici olduğunu ve anne ya da bebek için genellikle ciddi bir tehdit oluşturmadığını bilmek önemlidir. Aksi durumda endişenizi doktorunuzla paylaşın.

Önleme

Varisleri tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da düzenli hareket, ideal kilo artışı ve bacakları yüksekte tutmak oluşum riskini ve belirtileri azaltabilir.

Aşılar

Hayır, bu durum için bir aşı yoktur.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi gerekmez; doktor muayenesinde gerek görülürse Doppler ultrason yapılır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüzeysel damar iltihabı (flebit): varis üzerinde kırmızı, ağrılı sert çizgi
• Derin ven trombozu: bacaktaki derin toplardamarda pıhtı oluşması
• Ciltte kronik egzama, renk değişikliği veya damar kaynaklı yara (ülser)
• Nadir de olsa varisin yırtılarak kanaması

Uzun vadeli görünüm

Hamilelikte oluşan varisler doğumdan sonra sıklıkla geriler. Belirtiler şiddetliyse veya doğum sonrası geçmiyorsa günümüzde güvenli ve etkili tedavi seçenekleri mevcuttur. Erken hekime başvurmak ve düzenli takip olumlu sonuçları artırır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.