Whooping Cough (Pertussis)
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Boğmaca, aynı zamanda pertusis olarak da bilinen, oldukça bulaşıcı bir solunum yolu enfeksiyonudur. Bu hastalık, özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda ciddi öksürük nöbetlerine yol açabilir. Boğmaca, 'boğa' sesine benzer bir öksürük sesi çıkarmasıyla bilinir.
Önemli bilgiler
- Boğmaca, Bordetella pertussis adlı bir bakterinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır.
- Öksürük nöbetleri haftalarca hatta aylarca sürebilir.
- Aşı ile önlenebilir bir hastalıktır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından bebeklik döneminde aşı takvimi içinde yer alır.
Boğmaca, aşılama sayesinde gelişmiş ülkelerde eskisi kadar yaygın değildir. Ancak aşı oranları düştüğünde veya yetişkinlerde bağışıklık azaldığında salgınlar görülebilir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre, aşılama sayesinde hastalık sık görülmez ancak her yaşta ortaya çıkabilir.
Boğmaca her yaş grubunu etkileyebilir, ancak en sık bebekler ve küçük çocuklarda görülür. Özellikle 1 yaşın altındaki bebeklerde hastalık daha ağır seyredebilir. Yetişkinlerde genellikle hafif geçer, ama yine de bulaştırıcı olabilirler.
Belirtiler
- Bebeklerde veya çocuklarda morarma (dudaklarda veya ciltte mavimsi renk)
- Nefes almada zorluk veya nefes durması
- Öksürük nöbeti sonrası bilinç kaybı veya bayılma
- ⚠Öksürük nöbetleri sırasında kusma
- ⚠Öksürük nedeniyle uyuyamama veya beslenememe
- ⚠Öksürüğün 3 haftadan uzun sürmesi
Yaygın belirtiler
- Başlangıçta hafif ateş, burun akıntısı ve hafif öksürük (nezle benzeri belirtiler)
- Birkaç gün sonra şiddetli, kontrol edilemeyen öksürük nöbetleri
- Öksürük nöbeti sırasında 'boğa' sesi çıkarma (inspiratuar stridor)
- Öksürük sonrası kusma
- Öksürük nöbetleri arasında hasta kendini iyi hissedebilir
Çocuklarda belirtiler
- Bebeklerde öksürük nöbetleri daha şiddetli olabilir ve morarma (siyanoz) görülebilir.
- Bebeklerde öksürük sırasında nefes durması (apne) riski vardır.
- Küçük çocuklarda öksürük nöbetleri gece daha sık olabilir.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yetişkinlerde genellikle hafif seyreder ve sadece inatçı öksürük olarak kendini gösterebilir.
- Uzun süreli öksürük (haftalarca süren) en belirgin belirtidir.
- Nadiren 'boğa' sesi duyulur.
Nedenler
Ana nedenler
- Boğmacaya Bordetella pertussis adlı bakteri neden olur.
- Hastalık, enfekte bir kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla havaya yayılan damlacıkların solunmasıyla bulaşır.
- Kuluçka süresi (bulaşma sonrası belirtilerin ortaya çıkması) genellikle 7-10 gündür.
Risk faktörleri
- Aşısız veya eksik aşılı olmak en büyük risk faktörüdür.
- Bebekler, özellikle 1 yaş altı ve aşı takvimi tamamlanmamış olanlar yüksek risk altındadır.
- Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler (kemoterapi görenler, organ nakli hastaları vb.)
- Hastalığın yaygın olduğu bir bölgede yaşamak veya seyahat etmek
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Bebeklerde veya çocuklarda morarma veya nefes durması varsa hemen 112'yi arayın.
- Öksürük nöbeti sırasında bayılma veya bilinç kaybı
- Şiddetli öksürük nedeniyle beslenememe veya sıvı alamama
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Öksürük 1 haftadan uzun sürüyorsa bir doktora görünün.
- Öksürük nöbetleri günlük yaşamı etkiliyorsa (uyku, iş, okul)
- Aile içinde bebek varsa ve öksürük şikayetiniz varsa
Tanı
Doktor öncelikle belirtilerinizi ve öykünüzü dinler. Özellikle tipik 'boğa' sesi duyuluyorsa boğmaca düşünülebilir. Kesin tanı için laboratuvar testleri yapılır.
Yapılabilecek testler
- Burundan sürüntü örneği alınarak kültür veya PCR testi yapılır.
- Kan testi (antikor testi) bazen kullanılır, ancak daha çok geçirilmiş enfeksiyonu gösterir.
Randevunuzda neler beklenir
Tanı süreci genellikle hızlıdır. Örnek alınması birkaç dakika sürer. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Bu sürede doktorunuz, belirtilere göre tedaviye başlayabilir.
Tedavi
Boğmaca tedavisinde amaç, öksürük nöbetlerini kontrol altına almak, bakteriyi yok etmek ve hastalığın yayılmasını önlemektir. Antibiyotikler, özellikle erken dönemde başlanırsa etkilidir. Ancak öksürük nöbetleri başladıktan sonra antibiyotikler öksürüğü durdurmaz, sadece bulaştırıcılığı azaltır.
Evde kişisel bakım
- Bol su için, sıvı tüketimine dikkat edin.
- Dinlenin ve vücudunuzu yormayın.
- Nemli hava solumak öksürüğü hafifletebilir (buhar makinesi veya sıcak duş).
- Öksürük nöbetlerini tetikleyen faktörlerden (toz, duman, keskin kokular) kaçının.
Tıbbi tedaviler
Doktor genellikle antibiyotik tedavisi önerir. Antibiyotikler, özellikle ilk 3 hafta içinde başlanırsa enfeksiyonun süresini kısaltabilir ve bulaştırıcılığı azaltır. Ayrıca öksürüğü hafifletmek için bazı ilaçlar önerilebilir, ancak öksürük kesiciler genellikle boğmacada etkili değildir. Bebeklerde ağır vakalarda hastanede izlem ve oksijen desteği gerekebilir. Tedavi planınızı doktorunuz belirleyecektir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Boğmaca için cerrahi tedavi gerekmez.
Bu durumla yaşamak
Boğmaca ile başa çıkmak zaman ve sabır gerektirir. Öksürük nöbetleri haftalarca sürebilir. Kendinize veya çocuğunuza karşı nazik olun. Nöbetler sırasında sakin kalmaya çalışın ve bolca dinlenin.
Yaşam tarzı ipuçları
- Ellerinizi sık sık yıkayın, ağız ve burnunuzu öksürürken kapatın.
- Evde diğer aile bireylerine bulaşmayı önlemek için maske takabilirsiniz.
- Öksürük nöbetlerini tetikleyen şeylerden (soğuk hava, egzersiz) uzak durun.
Diyet ve egzersiz
Öksürük nöbetleri sırasında yemek yemek zor olabilir. Sık ve küçük porsiyonlar halinde yumuşak gıdalar tüketin. Sıvı alımını artırın. Egzersiz öksürüğü tetikleyebilir, bu nedenle iyileşene kadar dinlenin.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Uzun süren öksürük, yorgunluk ve uykusuzluğa yol açabilir. Bu da ruh halinizi etkileyebilir. Endişe, hayal kırıklığı veya üzüntü normaldir. Duygularınızı aileniz veya arkadaşlarınızla paylaşın. Gerekirse bir psikologdan destek alabilirsiniz.
Önleme
Evet, boğmaca aşı ile önlenebilir bir hastalıktır. Ayrıca hijyen kurallarına dikkat etmek ve hasta kişilerle temastan kaçınmak da bulaşmayı azaltır.
Aşılar
Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın Ulusal Aşı Takvimi'nde boğmaca aşısı (DaBT-IPA-Hib) bebeklik döneminde 2, 4, 6 ve 18. aylarda uygulanır. Ayrıca ilkokul 1. sınıfta pekiştirme dozu yapılır. Yetişkinler için de aşı mevcuttur, özellikle bebeklerle temas edecek kişilere önerilir.
Tarama programları
Belirtiler ortaya çıkmadan önce boğmaca için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak risk altındaki kişiler (aşısız bebekler, hamileler) koruyucu önlemler almalıdır.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Bebeklerde zatürre (akciğer enfeksiyonu)
- Nöbet geçirme (konvülsiyon)
- Beyin hasarı (nadir)
- Şiddetli öksürük nedeniyle kaburga kırığı (yetişkinlerde)
- İdrar kaçırma, fıtık
Uzun vadeli görünüm
Boğmaca genellikle tedavi ile tamamen iyileşir. Bebeklerde ve bağışıklığı zayıf kişilerde ciddi olabilse de, erken tanı ve uygun bakım ile çoğu hasta sorunsuz iyileşir. Aşı ile korunma en etkili yoldur.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.