Kserostomi (Ağız Kuruluğu)

Genel Bakış

Ağız kuruluğu (xerostomia), tükürük bezlerinin yeterince tükürük üretememesi sonucu ağzın kuru ve yapışkan hissetmesidir. Tükürük, ağzı nemli tutar, yemek yemeye ve konuşmaya yardımcı olur, dişleri çürüklerden korur.

Evet, ağız kuruluğu çok yaygındır. Özellikle 65 yaş üstü yetişkinlerin yaklaşık %20-30'unda görülür ve birçok ilacın yan etkisi olarak ortaya çıkabilir.

Ağız kuruluğu her yaştan insanı etkileyebilir, ancak yaşlı yetişkinler, belirli ilaçları kullananlar (tansiyon, alerji, depresyon ilaçları gibi), radyoterapi gören kanser hastaları ve otoimmün hastalığı olan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ağızda kuru, yapışkan his
• Sık sık su içme ihtiyacı
• Yutkunma güçlüğü
• Dudaklarda çatlama
• Ağız kokusu
• Boğazda kuruluk
• Tat almada değişiklik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda ağız kuruluğu daha az yaygındır, ancak görüldüğünde yemek yemede zorluk, diş çürümeleri ve ağız yaraları olabilir.
• Sürekli su isteme veya dudak yalama davranışı.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ağız kuruluğu daha sık görülür ve ilaç kullanımına bağlı olarak şiddetlenebilir.
• Takma diş kullanımında zorluk, diş eti hastalıkları ve yutma problemleri daha belirgindir.

Nedenler

Ana nedenler

• İlaç yan etkileri (antihistaminikler, tansiyon ilaçları, antidepresanlar gibi)
• Kemoterapi veya baş-boyun radyoterapisi
• Otoimmün hastalıklar (Sjögren sendromu, romatoid artrit gibi)
• Dehidrasyon (yeterli su içmemek)
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Sigara veya alkol kullanımı
• Ağız solunumu (örneğin uyku apnesi)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Birçok ilacı birlikte kullanmak
• Kronik hastalıklar (diyabet, hipertansiyon, depresyon)
• Baş-boyun bölgesine radyoterapi almış olmak
• Sigara veya tütün ürünleri kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ağzınızda veya boğazınızda şiddetli ağrı ile birlikte yutma güçlüğü
• Ağız içinde veya dilde iltihap belirtileri (kızarıklık, şişlik, ateş)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ağız kuruluğunuz birkaç haftadır devam ediyorsa ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Diş çürümesinde artış fark ediyorsanız
• Gece uykunuzu bölecek kadar şiddetliyse

Tanı

Doktorunuz, tıbbi geçmişinizi dinleyerek ve ağzınızı muayene ederek ağız kuruluğunun nedenini araştırır. Kullandığınız ilaçlar ve varsa diğer sağlık sorunlarınız hakkında bilgi alır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (ağız, diş etleri, dil kontrolü)
• Tükürük akış hızı testi (tükürük miktarını ölçmek için)
• Kan testleri (şeker hastalığı, otoimmün hastalıklar için)
• Gerektiğinde tükürük bezi biyopsisi veya görüntüleme

Randevunuzda neler beklenir

Genellikle muayene ve basit testler yeterlidir. Doktorunuz size ağız kuruluğunu hafifletmek için önerilerde bulunacak ve altta yatan bir neden varsa tedaviyi yönlendirecektir.

Tedavi

Tedavi, ağız kuruluğunun nedenine bağlıdır. Amaç tükürük üretimini artırmak veya ağzı nemlendirmektir. Altta yatan hastalık tedavi edilirse ağız kuruluğu düzelebilir.

Evde kişisel bakım

• Gün boyunca sık sık su yudumlayın (tatlandırıcısız, şekersiz)
• Şekersiz sakız çiğneyin veya şekersiz sert şeker emdirin (yoksa nane yaprağı da işe yarar)
• Yatmadan önce başucunuza bir bardak su koyun
• Odanızda nemlendirici (nem makinesi) kullanın
• Kafein, alkol ve sigaradan kaçının
• Ağzınızı tuzlu su ile çalkalayın (1 bardak suda yarım çay kaşığı tuz)

Tıbbi tedaviler

Eczanelerde satılan tükürük takviyesi spreyler, jeller veya ağız gargaraları kullanılabilir. İleri vakalarda doktor, tükürük bezlerini uyaran ağızda çözünen ilaçlar veya tükürük üretimini artıran reçeteli ilaçlar önerebilir. Diş hekiminiz florür tedavisi veya özel ağız bakım ürünleri önerebilir. Doktorunuzun önerdiği tedaviye mutlaka uyunuz.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadiren, tükürük bezi kanalını tıkayan taş veya daralma varsa cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durum KBB uzmanı tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Ağız kuruluğu ile yaşamak için küçük değişiklikler yapmak önemlidir. Yanınızda her zaman bir şişe su bulundurun. Yemeklerinizi daha nemli ve yumuşak yiyeceklerle (çorba, soslu yemekler, yoğurt) tercih edin. Kuru ve sert gıdalardan kaçının. Ağız bakımınıza dikkat edin; dişlerinizi günde iki kez florürlü diş macunu ile fırçalayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 8-10 bardak su için
• Kafein ve alkol tüketimini sınırlayın
• Sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durun
• Odanızda nemlendirici bulundurun
• Ağız solunumu yapıyorsanız (örneğin burun tıkanıklığı nedeniyle), KBB doktoruna danışın

Diyet ve egzersiz

Yumuşak, sulu yiyecekler tüketin (taze meyve, sebze püresi, yoğurt, sütlü tatlılar). Kızartma, kuru ekmek, kraker gibi besinlerden kaçının. Şekerli yiyecek ve içecekleri azaltın; çünkü şeker diş çürümesini hızlandırabilir. Egzersiz yaparken su içmeyi ihmal etmeyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sürekli ağız kuruluğu, yemek yemeyi ve konuşmayı zorlaştırarak sosyal hayatı etkileyebilir. Bu durum kaygı ve moral bozukluğuna neden olabilir. Bu hissettikleriniz normaldir. Doktorunuzdan veya bir psikologdan destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Ağız kuruluğunun tüm nedenleri önlenemez, ancak bazı risk faktörlerini azaltmak mümkündür: bol su içmek, sigara ve alkolden kaçınmak, ilaç kullanımını gereksiz yere uzatmamak, ağız bakımına dikkat etmek. Radyoterapi alacaksanız doktorunuz önleyici tedbirler önerebilir.

Aşılar

Ağız kuruluğuna karşı doğrudan bir aşı yoktur. Ancak ağız kuruluğuna neden olabilen hastalıklara karşı (örneğin grip veya zatürre) aşılarınızı güncel tutmanız genel sağlık için faydalıdır.

Tarama programları

Ağız kuruluğu için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak yılda en az bir kez diş hekimi kontrolü ve düzenli aile hekimi ziyaretleri, olası sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diş çürüklerinde artış (çürükler daha hızlı ilerler)
• Diş eti hastalığı ve diş kaybı
• Ağız içi mantar enfeksiyonları (pamukçuk)
• Yutma güçlüğü ve beslenme sorunları
• Konuşma bozukluğu ve tat kaybı

Uzun vadeli görünüm

Ağız kuruluğu genellikle tedavi edilebilir bir durumdur. Altta yatan neden bulunup tedavi edildiğinde veya uygun bakım yöntemleri uygulandığında belirtiler büyük ölçüde hafifler. Diş ve ağız sağlığınıza dikkat ederek ve doktorunuzun önerilerine uyarak yaşam kalitenizi koruyabilirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Mouth Cancer Foundation (Ağız Kanseri Vakfı - kuru ağızla ilgili de kaynak bulunur) ↗
• Sjögren's Foundation (Sjögren Sendromu Vakfı) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Sağlık Bakanlığı - Ağız ve Diş Sağlığı ↗ · Türkiye
• Türk Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.