Zika Virüsü

Genel Bakış

Zika virüsü, genellikle sivrisineklerin ısırmasıyla bulaşan bir enfeksiyon hastalığıdır. 'Zika' adı, virüsün ilk kez bulunduğu Uganda'daki Zika Ormanı'ndan gelir. Çoğu insanda hafif belirtiler görülür veya hiç belirti olmaz; ancak hamile kadınları enfekte ederse, bebekte doğum kusurlarına yol açabilir.

Zika virüsü Türkiye'de yaygın değildir, ancak Afrika, Asya, Pasifik Adaları ve Amerika kıtasının bazı bölgelerinde salgınlar görülmüştür. Sağlık Bakanlığı, seyahat edenleri uyarmakta ve gerekli önlemleri almalarını önermektedir.

Zika virüsü herkesi enfekte edebilir. Ancak en büyük risk, hamile kadınlar ve doğmamış bebekleri içindir. Ayrıca bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Hafif ateş (38°C'yi geçmeyen)
• Döküntü (kızarıklık)
• Eklem ve kas ağrıları
• Göz kızarması (konjonktivit)
• Baş ağrısı
• Yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler yetişkinlerdekine benzerdir, genellikle hafif ateş ve döküntü şeklinde görülür.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler aynı olmakla birlikte, bağışıklık sisteminin zayıflamasına bağlı olarak daha uzun sürebilir ve yorgunluk daha belirgin olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Enfekte bir Aedes sivrisineğinin (sarıhumma sivrisineği) ısırması
• Enfekte bir anneden hamilelik sırasında bebeğe geçmesi
• Nadiren korunmasız cinsel temas yoluyla bulaşma
• Kan nakli veya organ nakli (çok nadir)

Risk faktörleri

• Zika virüsünün yaygın olduğu bölgelere seyahat etmek
• Sivrisinek ısırıklarına karşı yeterli önlem almamak (sinek kovucu kullanmamak, cibinliksiz uyumak)
• Enfekte bir kişiyle korunmasız cinsel ilişki
• Hamilelik (özellikle ilk üç ay)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Hamileyseniz ve Zika bulaşma riski olan bir bölgeye seyahat ettiyseniz veya belirtileriniz varsa hemen doktora başvurun.
• Yukarıda acil belirtiler olarak sayılan ciddi durumlar gelişirse 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif ateş, döküntü veya eklem ağrısı gibi belirtiler varsa ve son iki hafta içinde riskli bölgeye seyahat ettiyseniz, bir sağlık kuruluşuna başvurarak test yaptırın.
• Seyahat sonrası herhangi bir belirti olmasa bile hamileyseniz doktorunuza danışın.

Tanı

Zika virüsü tanısı, belirtileriniz ve seyahat öykünüz değerlendirildikten sonra kan veya idrar testi ile konur. Testler genellikle semptomların başlamasından sonraki ilk iki hafta içinde yapılır.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (RT-PCR ile virüsün genetik materyalini arar)
• İdrar testi (özellikle ilk iki haftada)
• Hamilelerde ayrıca ultrason ile bebeğin durumu değerlendirilebilir

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size belirtilerinizi ve seyahat geçmişinizi soracaktır. Kan veya idrar örneği vermeniz istenir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Test sırasında herhangi bir ağrı olmaz, sadece hafif bir iğne batması hissedebilirsiniz.

Tedavi

Zika virüsüne karşı özel bir antiviral ilaç veya aşı henüz yoktur. Tedavi genellikle belirtileri hafifletmeye yöneliktir. Vücudun kendi bağışıklık sistemi genellikle bir hafta içinde virüsle savaşır.

Evde kişisel bakım

• Bol bol dinlenin ve vücudunuzu zorlamayın.
• Yeterli miktarda su, bitki çayı gibi sıvılar tüketin (dehidrasyonu önlemek için).
• Ateş ve ağrı için doktorunuzun önerdiği basit ağrı kesicileri kullanın (aspirin gibi kan sulandırıcılardan kaçının, doktorunuza danışın).
• Kaşıntı yapan döküntüler için serin duş alabilir veya cildinizi nemlendirebilirsiniz.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre ateş düşürücü veya ağrı kesici ilaçlar önerebilir. Hamileyseniz ilaç kullanımı konusunda mutlaka doktorunuza danışmalısınız. Ağır vakalarda (çok nadir) hastanede destek tedavisi (damar yoluyla sıvı, solunum desteği gibi) gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Zika virüsü enfeksiyonu için cerrahi bir tedavi yoktur.

Bu durumla yaşamak

Zika enfeksiyonu geçiriyorsanız, belirtiler genellikle bir hafta içinde kendiliğinden geçer. Bu sürede evde dinlenmeniz, sivrisinek ısırıklarına karşı önlem almanız (sinek kovucu kullanmak, cibinlik altında uyumak) önemlidir, çünkü sizi sokan sivrisinek virüsü başkalarına bulaştırabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sivrisinek ısırıklarından korunmak için uzun kollu giysiler ve pantolon giyin.
• Vücuda sürülebilen sinek kovucular kullanın (Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği maddeleri içeren ürünler).
• Evde sivrisinek üremesini önlemek için durgun suları boşaltın (saksı altlıkları, kovalar, lastikler gibi).
• Cinsel yolla bulaşmayı önlemek için enfeksiyon süresince ve sonrasında altı ay boyunca prezervatif kullanın veya cinsel ilişkiden kaçının.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. Ancak bağışıklık sisteminizi desteklemek için dengeli beslenmeye, bol meyve ve sebze tüketmeye özen gösterin. Egzersiz, hafif yürüyüşler şeklinde yapılabilir; aşırı yorgunluk hissettiğinizde dinlenin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Zika virüsü genellikle hafif bir hastalıktır, ancak özellikle hamilelik sırasında geçirilmesi kaygı yaratabilir. Bu kaygıları doktorunuzla paylaşmanız, gerekirse bir psikologdan destek almanız normaldir. Unutmayın, erken tanı ve iyi bir takip ile riskler büyük ölçüde azaltılabilir.

Önleme

Evet, Zika virüsü büyük ölçüde önlenebilir. En etkili yöntem, sivrisinek ısırıklarından korunmak ve riskli bölgelere seyahat ederken dikkatli olmaktır. Sağlık Bakanlığı, seyahat öncesi ve sırasında alınacak önlemler konusunda rehberlik yayınlamaktadır.

Aşılar

Şu anda Zika virüsüne karşı onaylanmış bir aşı bulunmamaktadır. Ancak dünya genelinde aşı çalışmaları devam etmektedir.

Tarama programları

Hamilelik planlayan veya hamile olan kadınlar, riskli bölgelere seyahat etmeden önce doktorlarına danışmalıdır. Seyahat sonrası herhangi bir belirti olmasa bile test yapılması önerilebilir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı, gebelik takibi sırasında risk değerlendirmesi yapmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hamilelerde: Bebekte mikrosefali (küçük kafa ve beyin), beyin gelişim anomalileri, işitme ve görme kaybı gibi doğum kusurları riski
• Nadiren: Guillain-Barré sendromu adı verilen sinir sistemi hastalığı (bacaklarda güçsüzlük, uyuşma)
• Düşük veya erken doğum riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Zika virüsü enfeksiyonu geçiren çoğu kişi bir hafta içinde tamamen iyileşir. Hamilelik dışında ciddi komplikasyonlar çok nadirdir. Hamilelikte geçirilen Zika enfeksiyonları bile, iyi bir tıbbi takip ve erken müdahale ile bebek için riskler en aza indirilebilir. Umutsuzluğa kapılmayın; doğru önlemler ve düzenli kontrollerle sağlıklı bir gebelik mümkün olabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - Zika ↗
• Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) - Zika ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı - Seyahat Sağlığı ↗ · Türkiye geneli
• İl Sağlık Müdürlükleri - Bulaşıcı Hastalıklar Birimi ↗ · İllerdeki sağlık müdürlükleri

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.