Meme BT Taramasına Hazırlık Rehberi

Genel Bakış

Meme BT'si (bilgisayarlı tomografi), X ışınları kullanarak memenin ve çevresindeki dokuların ayrıntılı, kesitsel görüntülerini oluşturan bir görüntüleme yöntemidir. Cihaz vücudunuzun çevresinde dönerek ince dilimler hâlinde görüntüler alır ve bilgisayar bu görüntüleri birleştirir. İşlem sırasında damardan verilen kontrast madde adlı özel bir boya sayesinde damarlar ve anormal dokular daha net görülebilir. Bu tarama, mamografi veya ultrasonun yeterli olmadığı durumlarda doktor tarafından istenir.

Meme BT'si, mamografi ve ultrason gibi rutin tarama testlerinden biri değildir; meme şikâyetlerinin büyük çoğunluğu için ilk adım değildir. Ancak meme kanseri şüphesi veya tanısı olan kişilerde, hastalığın yayılımını değerlendirmek ya da biyopsiye rehberlik etmek için belirli durumlarda istenen önemli bir görüntüleme yöntemidir.

Kadınlarda daha sık kullanılmakla birlikte, nadiren erkeklerde de meme sorunlarının değerlendirilmesi için istenebilir. Temel olarak, doktoru tarafından meme ile ilgili bir sorun saptanan veya meme kanseri şüphesi/tanısı olan kişiler bu taramaya yönlendirilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ele gelen kitle veya sertlik
• Mamografi ya da ultrasonda kuşkulu bir bulgu saptanması
• Meme başından kanlı veya beklenmeyen akıntı
• Memede şekil bozukluğu, ciltte çekilme veya portakal kabuğu görünümü
• Meme kanseri tanısı sonrası hastalığın yayılımını değerlendirme ihtiyacı

Nedenler

Ana nedenler

• Fizik muayenede şüpheli bir kitle hissedilmesi
• Mamografi veya ultrasonda net biçimde değerlendirilemeyen bulgular
• Meme kanseri tanısı konulduktan sonra hastalığın yayılımını belirleme (evreleme)
• Biyopsi işlemine görüntüleme desteği sağlanması
• Ameliyat öncesi veya sonrası tedavi planının oluşturulması

Risk faktörleri

• Kişisel veya ailesel meme kanseri öyküsü
• İleri yaş (özellikle 50 yaş üstü)
• BRCA1 veya BRCA2 gibi genetik mutasyon taşıyıcılığı
• Kontrast maddeye önceden alerji öyküsü
• Hamilelik veya hamilelik şüphesi
• Geçirilmiş radyasyon tedavisi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Memedeki kitle hızla büyüyorsa veya çok sertse
• Meme başından kanlı akıntı geliyorsa
• Meme cildinde çekilme, yara veya portakal kabuğu görünümü varsa
• Koltuk altında ele gelen büyümüş, ağrısız bir lenf düğümü varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaş üzeri kadınların düzenli meme taraması yaptırması
• Ailede meme kanseri öyküsü varsa daha erken tarama programına alınmak için doktora danışmak
• Adet döngüsüyle ilişkili olmayan meme ağrısı, şişlik veya akıntı durumunda başvurmak
• Daha önce meme biyopsisi yapılmış kişilerin kontrol takibini sürdürmesi

Tanı

Meme BT'si başlı başına bir tanı koyduran test değil, tanıya yardımcı bir görüntüleme yöntemidir. Doktorunuz önce fizik muayene yapar; ardından genellikle mamografi veya ultrason ister. Bu incelemeler yetersiz kaldığında veya daha ayrıntılı bilgi gerektiğinde meme BT'si planlanır. Radyoloji uzmanı, BT görüntülerini değerlendirerek bir rapor hazırlar ve bu raporu sizi takip eden doktorunuzla paylaşır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene ve tıbbi öykü alma
• Mamografi
• Meme ultrasonu
• Meme BT (bilgisayarlı tomografi)
• Gerekirse meme biyopsisi (patolojik inceleme)

Randevunuzda neler beklenir

Randevu günü rahat, metal tokasız veya fermuarsız kıyafetler giyin; üst bölge için size önlük verilecektir. Kabul sırasında hamilelik, alerji ve kullandığınız ilaçlar sorulur. Kontrast madde gerekirse kolunuzdan damar yolu açılır. Cihazın masasında sırt üstü yatarsınız; teknisyen, çekim sırasında birkaç kez kısa süre nefesinizi tutmanızı isteyebilir. İşlem sonrasında kontrast madde böbrekler yoluyla vücuttan atılır; bu nedenle bol sıvı almanız önerilir.

Tedavi

Meme BT'si bir tedavi değil, görüntüleme işlemidir. Tarama sonrasında hangi adımın atılacağı, radyoloji raporuna ve doktorunuzun değerlendirmesine bağlıdır. Sonuçlar normal ise düzenli takip önerilir; kuşkulu bir bulgu varsa biyopsi veya ileri görüntüleme gerekebilir. Kanser tanısı konulursa tedavi planı, hastalığın evresine ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• BT'den önce doktorunuzun verdiği aç kalma veya ilaç talimatlarına harfiyen uyun.
• İşlem sonrasında doktorunuz aksini önermedikçe bol su için; kontrast maddenin atılımını kolaylaştırır.
• İşlem günü yanınıza bir yakınınızı almak size destek olabilir.
• Endişe duyuyorsanız derin nefes egzersizleri yapın; bu duygu normaldir.

Tıbbi tedaviler

BT sonuçlarınıza göre doktorunuz; tek başına takip, cerrahi müdahale, ışın tedavisi (radyoterapi) veya sistemik tedaviler gibi seçeneklerden size uygun olanını önerebilir. Tedavi yaklaşımı tamamen kişisel bulgularınıza bağlıdır; bu yüzden doktorunuzun önerileri doğrultusunda birlikte karar vermeniz önemlidir. Hiçbir tedaviyi doktorunuza danışmadan uygulamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Meme BT'si sonrasında kuşkulu veya kanserli bir kitle saptanırsa, cerrahi tedavi bir seçenek olabilir. Ameliyatın gerekliliğine ve türüne, biyopsi sonucuna ve hastalığın evresine göre cerrahi uzmanı ekibiyle birlikte karar verilir.

Bu durumla yaşamak

BT taraması tek seferlik bir işlemdir; çoğu kişi aynı gün günlük yaşamına döner. Sonuç beklerken kendinize zaman tanıyın ve normal aktivitelerinize hafif biçimde devam edin. Doktor randevusuna sorularınızı not alarak hazırlıklı gidin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli kendi kendine meme muayenesi yapın.
• Doktorunuzun önerdiği kontrol aralıklarını ihmal etmeyin.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı deneyin.
• Stresi yönetmek için yürüyüş, meditasyon veya size iyi gelen etkinliklere zaman ayırın.

Diyet ve egzersiz

İşlem öncesinde doktorunuz aksini söylemediyse normal beslenebilirsiniz; kontrast madde kullanılacaksa bazen birkaç saat aç kalmanız istenebilir. İşlem sonrası bol su içmek iyidir. Genel meme sağlığı için sebze ve meyve ağırlıklı beslenme ile haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Meme görüntülemesi ve sonuç bekleme süreci kaygı verici olabilir; bu duygular son derece normaldir. Hislerinizi eşinizle, güvendiğiniz bir arkadaşınızla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Endişe çoğu zaman belirsizlikten beslenir; sorularınızı açıkça sormak ve bilgilendirilmiş olmak kaygıyı azaltır.

Önleme

Meme kanserini tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da erken teşhis sayesinde tedavi başarısı çok yüksektir. Düzenli tarama, kendi kendine meme muayenesi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları en güçlü koruma araçlarıdır.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın toplum tabanlı kanser tarama programı kapsamında, 40-69 yaş arası kadınlara ücretsiz meme kanseri taraması yapılmaktadır. Bu hizmete KETEM'ler ve aile hekimliği üzerinden ulaşabilirsiniz. Ailesinde meme kanseri öyküsü olanlar daha erken yaşta taramaya başlamalıdır; bu konuda doktorunuza danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şüpheli bir bulgu takip edilmezse, erken evrede yakalanabilecek bir kanser ilerleyebilir ve çevre dokulara yayılabilir.
• Kontrast madde alerjisi önceden bildirilmezse nadir de olsa ciddi reaksiyonlar gelişebilir.
• BT sırasında hareket edilirse görüntüler bulanık olabilir ve işlemin tekrarlanması gerekebilir.
• BT işlemi radyasyon içerdiğinden, gereksiz ve sık tekrarlanan taramalardan kaçınılmalıdır.

Uzun vadeli görünüm

Modern görüntüleme teknolojisi sayesinde meme sorunları artık çok daha erken ve net biçimde fark edilebilmektedir. Meme BT'si, doğru tanı ve uygun tedavi planı için güçlü bir yardımcıdır. Meme bulgularının büyük çoğunluğu iyi huyludur; kuşkulu bulgularda bile erken yakalandığında başarılı tedavi şansı çok yüksektir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Breastcancer.org ↗
• American Cancer Society ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.