Kabızlıkta Röntgen Çekimi: Ne Zaman ve Neden Yapılır?

Genel Bakış

Kabızlık için çekilen röntgen, bağırsaklarınızda biriken dışkı miktarını ve dağılımını görmek amacıyla yapılan bir görüntüleme işlemidir. Bu röntgen sayesinde doktorunuz, bağırsaklarınızın ne kadar dolu olduğunu ve herhangi bir tıkanıklık olup olmadığını değerlendirebilir. İşlem sırasında genellikle karın bölgenizden iki farklı açıdan (yüzüstü ve yan) birer film çekilir.

Kabızlık röntgeni, özellikle uzun süreli (kronik) kabızlığı olan kişilerde ve çocuklarda yaygın olarak başvurulan bir tanı yöntemidir. Her kabızlık vakasında gerekli değildir; doktor genellikle diğer yöntemler yetersiz kaldığında veya altta yatan ciddi bir durumdan şüphelendiğinde ister.

Kabızlık röntgeni, her yaştan insana uygulanabilir. En sık çocuklarda, özellikle de kronik kabızlık (nedeni tam olarak anlaşılamayan uzun süreli kabızlık) şikayeti olanlarda kullanılır. Yetişkinlerde ise bağırsak tembelliği (yavaş geçişli kabızlık) veya tıkanıklık şüphesi olduğunda istenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Haftada üçten az dışkılama
• Dışkının kuru, sert veya topak topak olması
• Dışkılarken zorlanma, ıkınma
• Tam boşalamama hissi
• Karında şişkinlik ve rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde haftada iki veya daha az dışkılama
• Küçük çocuklarda büyük, sert veya kuru dışkı çıkarma
• Tuvalet eğitimi sırasında kabızlık belirtileri
• Karın ağrısı, huzursuzluk, iştahsızlık
• Kirin iç çamaşırına bulaşması (engeleme)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bağırsak hareketlerinde belirgin azalma
• Dışkılama sırasında aşırı zorlanma
• Karında dolgunluk ve ağrı
• İlaç kullanımına bağlı kabızlık
• Düşük sıvı alımı ve hareketsizlikle ilişkili kabızlık

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz lifli gıda tüketimi
• Az su içme
• Hareketsiz yaşam
• Dışkılama isteğini sürekli erteleme
• Bazı ilaçların yan etkisi (ağrı kesiciler, demir takviyeleri, depresyon ilaçları gibi)
• Bağırsak tembelliği (yavaş bağırsak hareketi)
• Bağırsak tıkanıklığı veya darlığı
• Sinir ve kas hastalıkları (Parkinson, multipl skleroz gibi)

Risk faktörleri

• İleri yaş (65 yaş üstü)
• Kadın olmak ve hamilelik
• Düşük sosyoekonomik durum (yetersiz beslenme)
• Uzun süre yatakta kalmak veya tekerlekli sandalye kullanımı
• Kronik hastalıklar (şeker, böbrek yetmezliği gibi)
• Ruhsal sorunlar (depresyon, yeme bozuklukları)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil bölümünde belirtilen belirtiler varsa (şiddetli karın ağrısı, kusma, rektumdan kanama vb.) hemen 112'yi arayın.
• Bir haftadan uzun süren ve kendi kendinize geçmeyen kabızlık
• Aniden başlayan, daha önce hiç yaşanmamış şiddette kabızlık

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabızlık şikayetiniz birkaç haftadır devam ediyorsa ve yaşam kalitenizi etkiliyorsa
• Dışkıda kan görüyorsanız veya dışkılama alışkanlığınızda belirgin değişiklik olduysa
• Çocuğunuzda sürekli kabızlık varsa ve kilo alamıyorsa

Tanı

Doktor öncelikle sizi dinler, fizik muayene yapar. Bağırsak hareketlerinin hızını ve kabızlığın türünü anlamak için bazen karın röntgeni ister. Bu röntgen, dışkının bağırsakta ne kadar kaldığını ve hangi bölgelerde biriktiğini gösterir. Özellikle kronik kabızlıkta bağırsağın dolu olup olmadığını anlamada yardımcıdır.

Yapılabilecek testler

• Karın röntgeni (ayakta ve yatarak çekilen direkt karın grafisi)
• Bazen baryumlu grafi (bağırsakların daha detaylı görüntülenmesi için)
• Nadiren kolonoskopi (daha ileri değerlendirme gerektiğinde)

Randevunuzda neler beklenir

Röntgen çekimi sırasında özel bir hazırlık yapmanız gerekmez. Genellikle iki farklı pozisyonda (sırtüstü ve yan) karın bölgenizin filmi çekilir. İşlem birkaç dakika sürer ve ağrısızdır. Röntgen sonucu genellikle hemen çıkar ve doktorunuz sonuçları sizinle değerlendirir.

Tedavi

Kabızlık tedavisi, nedene bağlı olarak değişir. Genellikle yaşam tarzı değişiklikleri, diyet düzenlemesi ve gerekirse ilaç tedavisi uygulanır. Çoğu vaka evde uygulanan basit yöntemlerle düzelir.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 8-10 bardak su için.
• Lif oranı yüksek besinler tüketin (sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller).
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi hafif aktiviteler).
• Tuvalete gitmeyi ertelemeyin, her gün aynı saatte deneyin.
• Kahve veya bitki çayları gibi sıvılar tüketin (ancak aşırıya kaçmayın).
• Stresten kaçınmaya çalışın; gevşeme teknikleri deneyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kabızlığın türüne ve şiddetine göre bağırsak hareketlerini artıran lif takviyeleri veya dışkıyı yumuşatan ilaçlar önerebilir. Hiçbir ilacı doktor tavsiyesi olmadan kullanmayın. Bazı durumlarda fitil (rektal yoldan uygulanan ilaç) veya lavman da gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sadece bağırsakta yapısal bir tıkanıklık (tümör, darlık gibi) varsa veya diğer tedavilere yanıt alınamayan çok nadir durumlarda cerrahi gündeme gelir.

Bu durumla yaşamak

Kabızlıkla yaşamak zorlayıcı olabilir ancak düzenli alışkanlıklar ve sağlıklı yaşam tarzı ile kontrol altına alınabilir. Dışkılama alışkanlığınızı takip edin, her gün aynı saatte tuvalete gitmeye çalışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika yürüyüş yapın.
• Düzenli uyuyun.
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.
• Tuvalette acele etmeyin, rahat bir pozisyonda oturun.
• Çocuklarda tuvalet eğitimini nazikçe yönetin.

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar tüketmek (günde 25-30 gram lif) ve bol su içmek en önemli adımlardır. Kuru erik, elma, armut, brokoli, bezelye gibi yiyecekler faydalıdır. Kızartma, işlenmiş gıdalar ve şekerden kaçının. Egzersiz bağırsak hareketlerini uyarır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik kabızlık, kişide stres, utanç ve sosyal kaygı yaratabilir. Çocuklarda okul sorunlarına yol açabilir. Bu duygular normaldir; kabızlığın tedavi edilebilir bir durum olduğunu unutmayın.

Önleme

Kabızlığın birçok nedeni önlenebilir. Yeterli su içmek, lifli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve tuvalet ihtiyacını ertelememek kabızlığı büyük ölçüde önler. İlaç kullanıyorsanız doktorunuza kabızlık yapıp yapmadığını sorun.

Aşılar

Kabızlık için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Ancak 50 yaş üstü kişilerde bağırsak kanseri taraması kapsamında gaitada gizli kan testi veya kolonoskopi önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hemoroid (basur): Sürekli ıkınma sonucu makat çevresindeki damarların şişmesi
• Anal fissür (makat çatlağı): Sert dışkının makatı zorlamasıyla oluşan yırtık
• Dışkı tıkanıklığı: Sertleşen dışkının bağırsağı tamamen tıkaması
• Rektal prolapsus (makat sarkması): Zorlanma nedeniyle bağırsağın bir kısmının dışarı çıkması
• Çocuklarda enürezis (kaka kaçırma) ve idrar yolu enfeksiyonu

Uzun vadeli görünüm

Kabızlık, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile çoğu zaman başarıyla yönetilebilen bir durumdur. Altta yatan ciddi bir neden yoksa tamamen iyileşme mümkündür. Düzenli kontroller ve doktorunuzla işbirliği yaparak kabızlığın sizi olumsuz etkilemesini engelleyebilirsiniz.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.