İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) ve Röntgen: Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

İrritabl bağırsak sendromu (IBS), kalın bağırsağın işlevsel bir rahatsızlığıdır. Yani bağırsak yapısında bir sorun olmamasına rağmen çalışma şeklinde bozukluk vardır. IBS tanısı koymak için genellikle röntgen çekilmez, ancak benzer belirtilere neden olabilecek diğer hastalıkları (örneğin bağırsak tıkanıklığı, iltihap, taş gibi) elemek için karın röntgeni istenebilir. Bu yazıda, IBS şüphesi olan kişilerde röntgenin ne işe yaradığını anlatacağız.

İrritabl bağırsak sendromu oldukça yaygındır; her 10 kişiden yaklaşık 1'ini etkiler. Ancak IBS nedeniyle röntgen çekilmesi rutin değildir, genellikle başka bir hastalıktan şüphelenildiğinde istenir.

IBS genellikle genç ve orta yaşlı erişkinlerde görülür, kadınlarda erkeklere göre daha sıktır. Ancak her yaşta ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramp (genellikle yemekten sonra artar, gaz çıkarma veya dışkılama ile hafifler)
• Şişkinlik ve gaz
• İshal veya kabızlık (bazen dönüşümlü olarak)
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik (sık veya seyrek tuvalete çıkma)
• Dışkıda mukus (sümüksü madde) görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda IBS belirtileri yetişkinlerinkine benzer, ancak karın ağrısı daha belirgin olabilir.
• Okul çağındaki çocuklarda sık sık tuvalete gitme isteği ve karın ağrısı nedeniyle okula gitmekte zorluk yaşanabilir.
• Çocuklarda belirtiler büyüme geriliğine yol açmaz, ancak yaşam kalitesini etkileyebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde IBS belirtileri başka hastalıklarla (örneğin divertikülit) karışabilir.
• Kabızlık daha sık görülebilir ve bağırsak hareketlerinde yavaşlama olabilir.
• İlaç yan etkileri veya diğer sağlık sorunları belirtileri benzer şekilde ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• IBS'nin kesin nedeni bilinmemektedir. Bağırsakların aşırı hassas olması (viseral hipersensitivite) ve bağırsak hareketlerindeki bozukluklar (motor fonksiyon) rol oynar.
• Beyin-bağırsak eksenindeki iletişim sorunları (stres, duygular bağırsakları etkiler)
• Bağırsak florasındaki (mikrobiyom) dengesizlik
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları sonrası (post-enfektif IBS)

Risk faktörleri

• Stresli yaşam olayları, anksiyete veya depresyon
• Düzensiz beslenme, aşırı yağlı veya baharatlı yiyecekler
• Bazı gıdalara hassasiyet (süt ürünleri, fasulye gibi gaz yapıcılar)
• Ailede IBS öyküsü olması
• Genç kadın olmak (kadınlarda daha sık)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda sayılan acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli karın ağrısı, kanlı dışkı, yüksek ateş, kusma veya kilo kaybı varsa derhal sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık gibi belirtileriniz 3 aydan uzun sürüyorsa bir doktora görünün.
• Belirtileriniz hafif olsa bile günlük yaşamınızı etkiliyorsa değerlendirme yapılması önemlidir.
• Daha önce IBS tanısı almış olsanız bile belirtileriniz değişirse doktorunuza danışın.

Tanı

IBS tanısı, bir uzman doktor tarafından belirtileriniz değerlendirilerek ve benzer belirtilere neden olabilecek diğer hastalıkların (çölyak, iltihaplı bağırsak hastalığı, enfeksiyon vb.) dışlanmasıyla konur. Röntgen, ancak akut bir durum düşünüldüğünde istenir; tanı için esas yöntem değildir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tam kan sayımı, inflamasyon belirteçleri, çölyak testi)
• Dışkı testleri (parazit, bakteri, gizli kan)
• Karın röntgeni (aksi bir durumdan şüpheleniliyorsa, örneğin bağırsak tıkanıklığı veya taş)
• Gerekli durumlarda kolonoskopi (bağırsak içine kameralı bir tüp ile bakılması)
• Laktoz nefes testi (laktoz intoleransını araştırmak için)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler, fizik muayene yapar. Gerekli gördüğü takdirde röntgen veya başka tetkikler isteyebilir. Röntgen çekimi genellikle ağrısızdır, sadece birkaç dakika sürer. Röntgen sırasında radyasyon alırsınız, ancak düşük dozdur ve genellikle güvenlidir. Hamileyseniz veya hamile olma ihtimaliniz varsa mutlaka doktorunuza söyleyin.

Tedavi

IBS tedavisi, belirtileri hafifletmeye ve yaşam kalitesini artırmaya yöneliktir. Tedavi genellikle diyet ve yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar, gerekirse ilaç tedavisi eklenir. Her hastanın tedavisi kişiselleştirilir.

Evde kişisel bakım

• Lifli gıdaları (sebze, meyve, tam tahıl) yavaş yavaş artırın, gaz yapıcı yiyecekleri sınırlayın.
• Yeterli su için (günde en az 8-10 bardak).
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yoga gibi).
• Stresi yönetin; nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler rahatlatabilir.
• Yemekleri iyi çiğneyin, küçük porsiyonlar halinde sık sık yiyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre bağırsak hareketlerini düzenleyen, ağrıyı azaltan veya ishal/kabızlığı kontrol eden ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar reçeteli veya reçetesiz olabilir. Ayrıca probiyotikler (yararlı bakteriler) de bazı hastalarda faydalı olabilir. İlaç kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS tedavisinde ameliyatın yeri yoktur. Ameliyat, ancak IBS taklidi yapan başka bir hastalık (örneğin apandisit, safra kesesi taşı) tespit edilirse düşünülür.

Bu durumla yaşamak

IBS ile yaşarken belirtilerinizin tetikleyicilerini öğrenmek önemlidir. Bir günlük tutarak hangi yiyeceklerin veya durumların şikayetlerinizi artırdığını fark edebilirsiniz. Belirtileriniz hafif olduğunda günlük hayatınıza devam edebilirsiniz; ancak alevlenme dönemlerinde dinlenmek gerekebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve yemek saatleri belirleyin.
• Stres yönetimi teknikleri uygulayın (derin nefes, rahatlama egzersizleri).
• Sigarayı bırakın ve alkol tüketimini sınırlayın.
• Fiziksel aktiviteyi günlük rutininize ekleyin.

Diyet ve egzersiz

Diyet kişiden kişiye değişir. Bazı hastalar düşük FODMAP diyetinden fayda görür (bağırsakta gaz yapan bazı karbonhidratların kısıtlandığı bir beslenme şekli). Bu diyeti bir diyetisyen rehberliğinde uygulamak en doğrusudur. Düzenli egzersiz (haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta) bağırsak hareketlerini destekler ve stresi azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS, kronik bir durum olduğu için kaygı, utanç veya sosyal izolasyon hissine yol açabilir. Belirtileriniz can sıkıcı olabilir, ancak yalnız olmadığınızı unutmayın. Duygularınızı yakınlarınızla paylaşmak, doktorunuzla konuşmak veya bir psikolog/psikiyatristten destek almak faydalı olabilir.

Önleme

IBS tam olarak önlenemez, ancak sağlıklı bir yaşam tarzı (dengeli beslenme, düzenli egzersiz, stresten uzak durma) belirtilerin başlamasını veya şiddetlenmesini engellemeye yardımcı olabilir. Özellikle enfeksiyon sonrası IBS gelişme riskini azaltmak için hijyen kurallarına dikkat etmek önemlidir.

Tarama programları

IBS için rutin bir tarama yoktur. Ancak ailenizde kalın bağırsak kanseri gibi hastalıklar varsa doktorunuz size uygun aralıklarla kolonoskopi önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yaşam kalitesinde belirgin düşüş (sürekli rahatsızlık, iş/okul devamsızlığı)
• Anksiyete veya depresyon gelişme riskinin artması
• Beslenme yetersizlikleri (kısıtlı diyet nedeniyle)

Uzun vadeli görünüm

IBS tedavi edilebilir bir hastalık değildir, ancak belirtiler genellikle iyi yönetilebilir. Çoğu kişi diyet ve yaşam tarzı değişiklikleriyle normal bir hayat sürebilir. Zaman içinde belirtilerin şiddeti azalabilir. Düzenli doktor kontrolleri ve kendinize iyi bakmanız önemlidir. Umutsuzluğa kapılmayın, doğru yöntemlerle rahat bir yaşam mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.