Erkek Kısırlığında Röntgen (X-Ray) Görüntüleme

Genel Bakış

Erkek kısırlığı, bir çiftin korunmasız ve düzenli cinsel ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebe kalamaması durumudur. Röntgen (X-ray), vücudun içinden geçen düşük dozda radyasyon kullanarak görüntü elde etmeye yarayan bir görüntüleme yöntemidir. Erkek kısırlığının bazı nedenlerini bulmak için özel röntgen çekimleri yapılabilir. Bu işlemler genellikle, meni kanalında tıkanıklık olup olmadığını, testis içindeki damar yapıları (varikosel gibi) veya boşalma kanallarındaki sorunları göstermeye yardımcı olur.

Erkek kısırlığı tüm çiftlerin yaklaşık %15'inde görülür ve bu vakaların yaklaşık yarısında erkeğe ait bir faktör bulunur. Ancak röntgen, tüm erkek kısırlığı vakalarında değil; yalnızca belirli durumlarda, örneğin sperm sayısının çok düşük olduğu veya boşalma sırasında meni gelmediği durumlarda yapılır. Bu nedenle röntgen çekimi sık değil, seçilmiş hastalarda uygulanan bir tetkiktir.

Erkek kısırlığı her yaştan erkeği etkileyebilir, ancak ileri yaşlarda sperm kalitesi bir miktar azalabilir. Röntgen görüntüleme, kısırlık şikâyetiyle başvuran ve muayene ile temel testlerde bir anormallik saptanan erkeklerde, sorunun kaynağını bulmak için kullanılır. Genellikle üroloji uzmanı tarafından istenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Erkek kısırlığının kendine özgü belirtileri yoktur; bir çocuk sahibi olamama durumu fark edilir.
• Altta yatan nedene bağlı olarak testislerde ağrı, şişlik veya yumru hissedilebilir.
• Cinsel işlev bozukluğu, örneğin sertleşme sorunu veya boşalma güçlüğü olabilir.
• Menide azalma veya hiç olmaması fark edilebilir.
• Sakal ve kıl dağılımında değişiklik, göğüs büyümesi gibi hormon dengesizliği belirtileri görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Erkek kısırlığının en sık nedenleri arasında sperm üretiminde azalma, sperm hareketinde bozukluk veya sperm kanallarındaki tıkanıklıklar sayılır.
• Varikosel: Testislerdeki toplardamarların genişlemesi, testis sıcaklığını artırarak sperm yapımını bozabilir.
• Hormonal bozukluklar: Beyin, hipofiz bezi veya testislerden salgılanan hormonların dengesizliği sperm üretimini etkiler.
• Genetik hastalıklar: Klinefelter sendromu gibi kromozom anormallikleri sperm yapımını durdurabilir.
• Enfeksiyonlar: Kabakulak sonrası testis iltihabı, cinsel yolla bulaşan hastalıklar veya prostat iltihabı kısırlığa yol açabilir.
• İnmemiş testis: Doğumda testislerin torbaya inmemesi, ileride sperm üretimini olumsuz etkiler.
• Kanser tedavileri: Kemoterapi veya radyasyon terapisi sperm üreten hücrelere zarar verebilir.

Risk faktörleri

• İleri yaş (özellikle 40 yaş üstü)
• Sigara içmek, aşırı alkol ve bazı uyuşturucu maddeleri kullanmak
• Aşırı kilo veya hareketsiz yaşam
• Uzun süre yüksek sıcaklığa maruz kalmak (sık sauna, dar iç çamaşırı, bilgisayar kucağında çalışmak)
• Bazı ilaçlar (kanser ilaçları, bazı tansiyon ilaçları, testosteron takviyeleri)
• Stres ve uyku düzensizliği
• Kimyasal maddelere, pestisitlere veya ağır metallere maruziyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Testislerde ani başlayan şiddetli ağrı, şişlik veya mide bulantısı varsa hemen acil servise başvurun.
• İdrarda veya menide kan görülürse vakit kaybetmeden doktora gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bir yıl boyunca (kadın 35 yaş üstü ise 6 ay) korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmuyorsa
• Sperm sayısında azalma, menide azalma veya cinsel isteksizlik fark edildiğinde
• Daha önce testis, prostat veya kasık bölgesine ameliyat geçirenlerde
• Kanser tedavisi gören veya planlayan erkeklerde tedaviden önce sperm saklama (sperm bankası) için değerlendirme

Tanı

Erkek kısırlığı araştırması, öykü alınması ve fizik muayene ile başlar. Ardından en az iki kez 48 saat arayla yapılan seminogram (meni analizi) ile sperm sayısı, hareketliliği ve şekli değerlendirilir. Hormon testleri, ultrason ve gerekirse röntgenli görüntüleme yöntemleri ile kesin tanı konmaya çalışılır.

Yapılabilecek testler

• Semen analizi (spermiogram): Sperm sayısı, hareketliliği ve şekli incelenir.
• Hormon testleri: Testosteron, FSH, LH gibi değerler kan örneğinden bakılır.
• Skrotal ultrason: Testislerin boyutunu, yapısını ve varikoseli gösterir.
• Röntgen (vazografi): Meni kanallarına kontrast madde verilerek tıkanıklık olup olmadığı görüntülenir; genellikle cerrahi sırasında uygulanır.
• Transrektal ultrason: Prostat ve boşalma kanallarını değerlendirmek için makattan ince bir prob ile yapılır.
• Genetik testler: Kromozom dizilimindeki bozukluklar araştırılır.
• Biyopsi: Testis dokusundan küçük bir parça alınarak sperm üretimi olup olmadığı mikroskopla incelenir.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce sizden meni örneği isteyecek; bu örneği evde veya klinikte özel bir kabın içine vererek laboratuvara ulaştıracaksınız. Muayenede testisleriniz elle kontrol edilecek. Röntgenli bir işlem gerekirse, size işlem öncesi ne yapmanız gerektiği anlatılacaktır. Çoğu görüntüleme işlemi sırasında sadece düz bir masada uzanmanız istenir; işlem birkaç dakika sürer. Bazı röntgenli incelemeler (örneğin vazografi) ağrıyı önlemek için hafif bir uyuşturma (lokal anestezi) altında yapılır.

Tedavi

Erkek kısırlığında tedavi, altta yatan nedene bağlıdır. Röntgenin kendisi bir tedavi yöntemi değildir; sadece tanıya yardımcı olur. Tedavi seçenekleri hastaya özel olarak üroloji uzmanı tarafından planlanır. Amaç, mümkünse altta yatan sorunu düzeltmek veya yardımcı üreme teknikleriyle gebelik şansını artırmaktır.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı kiloyu korumak ve düzenli egzersiz yapmak
• Sigara ve aşırı alkolü bırakmak
• Aşırı sıcaktan kaçınmak (sauna, sıcak banyo, laptop kucağında çalışmak)
• Streste başa çıkma yöntemleri geliştirmek (yoga, yürüyüş, meditasyon)
• Doktorunuza danışmadan bitkisel ürün veya takviye kullanmamak
• Düzenli ve yeterli uyumak

Tıbbi tedaviler

Tıbbi tedavide amaç, hormon dengesizliği veya enfeksiyon gibi sorunları düzeltmektir. Kullanılan ilaçlar yalnızca doktor tarafından tanı konulduktan sonra reçete edilir. Örneğin bazı hormonal bozukluklarda hormon enjeksiyonları veya haplar önerilebilir. Enfeksiyon varsa uygun antibiyotik (hangi tür olduğuna doktor karar verir) verilir. Varikosel gibi yapısal sorunlar cerrahi düzeltme gerektirebilir. Yardımcı üreme teknikleri arasında aşılama (IUI) ve tüp bebek (IVF) bulunur. Tüp bebek sırasında, doğrudan sperm enjeksiyonu (ICSI) ile tek bir sperm hücresi yumurtaya aktarılabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda cerrahi gerekebilir: Varikoselin bağlanması (varikoselektomi), tıkalı sperm kanallarının açılması (mikrocerrahi), boşalma kanallarındaki tıkanıklığın endoskopik olarak açılması gibi. Röntgen eşliğinde yapılan müdahaleler bazı tıkanıklıkların tedavisinde kullanılabilir. Testiste sperm bulunamayan nadir durumlarda cerrahi ile sperm toplanması (Testicular Sperm Extraction - TESE) da uygulanır.

Bu durumla yaşamak

Erkek kısırlığı tanısı almak üzücü olabilir, ancak günlük yaşamınızı büyük ölçüde etkilemesine izin vermeyin. Kısırlık, kimliğinizin bir parçası değildir; sadece sağlık sorunudur. Eşinizle birlikte hareket etmek, birbirinize destek olmak ve doktorunuzun önerdiği kontrol tarihlerine uymak önemlidir. Bazı günler iyi, bazı günler kötü geçebilir; bu normaldir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü 30 dakika orta düzeyde egzersiz yapın
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Kafeini sınırlayın, aşırı kahve tüketiminden kaçının
• Uyku düzeninize dikkat edin; gece 7-8 saat uyuyun
• Dar iç çamaşırı yerine rahat pamuklu iç çamaşırları tercih edin
• Kimyasallardan kaçının, eldiven kullanın

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme sperm kalitesini olumlu etkileyebilir. Bol meyve, sebze, tam tahıl, sağlıklı yağlar (ceviz, zeytinyağı) ve protein kaynakları tüketin. Özellikle çinko, folat, C ve E vitamini ile antioksidanlardan zengin besinler faydalı olabilir. Aşırı kısıtlayıcı diyetlerden kaçının; düzenli, yeterli ve renkli tabaklar hedefleyin. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme veya bisiklet iyi seçeneklerdir. Ancak aşırı yoğun ve uzun süreli antrenman testis sıcaklığını artırabilir, bu yüzden aşırıya kaçmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kısırlık tanısı sıklıkla stres, üzüntü, öfke ve hayal kırıklığına yol açabilir. Özellikle erkeklerde bu durum, 'yetersizlik' duygusu olarak yaşanabilir. Bu duyguları bastırmayın; eşinizle veya güvendiğiniz bir arkadaşınızla paylaşmak rahatlatıcı olur. Unutmayın, ruh sağlığınız da beden sağlığınız kadar önemlidir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Yardım istemek güçlü olmanın bir işaretidir.

Önleme

Erkek kısırlığının birçok nedeni tamamen önlenemese de, yaşam tarzı değişiklikleriyle risk azaltılabilir. Sigara ve alkolden kaçınmak, sağlıklı kiloda kalmak, toksik maddelerden uzak durmak ve cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı önlem almak bazı kısırlık nedenlerini önleyebilir. İnmemiş testis gibi doğuştan gelen sorunların bebeklikte tedavi edilmesi, ileride kısırlık gelişmesini büyük ölçüde önler.

Tarama programları

Erkek kısırlığı için rutin bir tarama testi önerilmemektedir. Ancak riskli gruplardaki erkekler (örneğin kabakulak geçirenler, kanser tedavisi görenler) üreme sağlıklarını korumak için bir üroloji uzmanına danışabilir. Kanser tedavisinden önce sperm dondurma (sperm bankası) seçeneği mutlaka konuşulmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kısırlık tedavi edilmediğinde çocuk sahibi olma ihtimali azalır.
• Kısırlığın altında yatan bazı nedenler (testis kanseri, hormonal tümörler gibi) ihmal edilirse ilerleyebilir.
• Açıklanamayan kısırlık, çift üzerinde uzun süreli psikolojik strese yol açabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erkek kısırlığı tedavisinde başarı oranları oldukça yüksektir. Varikosel gibi düzeltilebilir nedenlerde cerrahi, hormonal bozukluklarda ilaç tedavisi ve bazı tıkanıklıklarda mikrocerehari sonrası doğal yolla gebelik şansı önemli ölçüde artar. Yardımcı üreme teknikleri (tüp bebek, mikroenjeksiyon) sayesinde, sperm sayısı çok düşük olsa bile gebelik elde edilebilir. Teşhis ve tedavi seçenekleri her geçen gün gelişmektedir; umutlu olmak için pek çok neden vardır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı Üreme Sağlığı Programı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.