arthritis specialist tests overview

Genel Bakış

Artrit, eklemlerde iltihaplanma (şişlik, ağrı, kızarıklık) anlamına gelir. Romatizmal hastalıklar grubundadır. Uzman hekimler (romatoloji uzmanları) artriti teşhis etmek için çeşitli testler yapar.

Evet, artrit dünyada ve Türkiye'de sık görülen bir sağlık sorunudur. Her 100 kişiden yaklaşık 10-15'inde bir tür artrit görülebilir.

Artrit her yaştan insanı etkileyebilir. Bazı türleri (örneğin osteoartrit) daha çok orta ve ileri yaşta görülürken, bazıları (örneğin romatoid artrit) her yaşta başlayabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Eklem ağrısı (genellikle hareketle artar, dinlenmeyle azalır)
• Eklemlerde şişlik
• Sabah tutukluğu (en az 30 dakika süren eklemlerde sertlik hissi)
• Eklem hareketlerinde kısıtlılık

Çocuklarda belirtiler

• Belirgin bir sebep olmadan topallama
• Şişmiş eklemler (özellikle diz, ayak bileği)
• Ateş
• Vücutta döküntü

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sinsi başlayan eklem ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştah kaybı
• Günlük aktivitelerde zorlanma

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklemlere saldırması (romatoid artrit gibi otoimmün hastalıklar)
• Eklem kıkırdağının zamanla aşınması (osteoartrit)
• Eklem içine yerleşen mikroplar (enfeksiyona bağlı artrit)
• Ürik asit kristallerinin eklemde birikmesi (gut hastalığı)

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Ailede artrit öyküsü
• Aşırı kilo (obezite)
• Geçirilmiş eklem yaralanmaları
• Sigara içmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eklemde ani başlayan şiddetli ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı
• Ateş eşliğinde eklem ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Eklem ağrınız iki haftadan uzun sürüyorsa
• Sabah tutukluğu 30 dakikadan fazla devam ediyorsa
• Eklemlerinizde şişlik fark ediyorsanız

Tanı

Artrit teşhisi için romatoloji uzmanı (eklem hastalıkları uzmanı) detaylı bir değerlendirme yapar. Öncelikle hastanın şikayetleri dinlenir ve fizik muayene yapılır. Ardından gerekli testler istenir. Bu testler artritin türünü ve şiddetini belirlemeye yardımcı olur.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Romatoid faktör, anti-CCP, CRP, sedimantasyon gibi iltihap belirteçleri
• Röntgen: Eklem aralığında daralma veya kemik çıkıntıları gibi hasarları görmek için
• Ultrasonografi: Eklem içindeki sıvıyı ve iltihabı değerlendirmek için
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Eklem ve çevre dokuların detaylı görüntüsü
• Eklem sıvısı analizi (artrosentez): Eklemden sıvı alınarak iltihap veya kristal varlığının kontrolü

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle ağrısızdır. Kan testleri kolunuzdan alınan bir kan örneği ile yapılır. Görüntüleme testleri için cihazın içinde hareketsiz yatmanız istenebilir. Eklem sıvısı alınması sırasında lokal anestezi (uyuşturma) yapılabilir. Tüm sonuçlar uzman doktor tarafından değerlendirilir ve size açıklanır.

Tedavi

Artrit tedavisi türüne ve şiddetine göre değişir. Amaç ağrıyı azaltmak, eklem hasarını önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi genellikle ilaçlar, fizik tedavi ve yaşam tarzı değişikliklerini içerir.

Evde kişisel bakım

• Eklemleri dinlendirip aşırı zorlamamak
• Sıcak veya soğuk kompres uygulamak (şişlik ve ağrıya göre)
• Düzenli, düşük etkili egzersizler yapmak (yüzme, yürüyüş)
• Sağlıklı kiloyu korumak

Tıbbi tedaviler

Doktorlar genellikle ilk olarak ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar önerebilir. Romatoid artrit gibi otoimmün türlerde bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar (hastalık modifiye edici ilaçlar) kullanılır. Fizik tedavi ve egzersiz programları da tedavinin önemli bir parçasıdır. İlaçlar ve dozları mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri derecede eklem hasarı olan ve diğer tedavilere yanıt vermeyen hastalarda eklem protezi ameliyatı (örneğin kalça veya diz protezi) düşünülebilir. Bu karar uzman doktor tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Artrit ile yaşamak, ağrıyı yönetmeyi ve eklemleri korumayı gerektirir. Günlük işlerinizi kolaylaştırmak için yardımcı araçlar (baston, tutacaklar, ergonomik mutfak gereçleri) kullanabilirsiniz. Aktivitelerinizi ağrınıza göre planlayın, dinlenmeye zaman ayırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve yeterli uyku
• Stresten uzak durma (meditasyon, nefes egzersizleri)
• Sigara içmemek
• Eklem dostu egzersizler (yüzme, bisiklet, yoga)

Diyet ve egzersiz

Anti-enflamatuar beslenme (meyve, sebze, balık, zeytinyağı, tam tahıllar) önerilir. Aşırı kilodan kaçının, çünkü fazla kilo eklemlere ek yük bindirir. Düzenli egzersiz eklemleri güçlendirir ve esnekliği artırır, ancak aşırı zorlamamaya dikkat edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı kaygı, üzüntü veya depresyona yol açabilir. Bu duyguları yaşamak normaldir. Duygusal destek almak, bir psikolog veya destek grubuyla konuşmak faydalı olabilir.

Önleme

Artritin bazı türleri (örneğin osteoartrit) tamamen önlenemese de, sağlıklı yaşam tarzı riski azaltabilir. Eklem yaralanmalarından kaçınmak, sağlıklı kiloyu korumak ve düzenli egzersiz yapmak önemlidir. Sigara içmemek de romatoid artrit riskini azaltır.

Aşılar

Bazı enfeksiyonlar (örneğin hepatit B, kızamıkçık) artrite yol açabileceğinden, önerilen aşıları yaptırmak koruyucu olabilir. Aşılar hakkında doktorunuza danışın.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailenizde artrit öyküsü varsa veya belirtileriniz varsa, doktorunuza danışarak gerekli testleri yaptırabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklemlerde kalıcı hasar ve şekil bozukluğu
• Hareket kabiliyetinde azalma ve sakatlık
• İç organlara yayılma (romatoid artritte kalp, akciğer gibi organlar etkilenebilir)

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile artrit hastalarının büyük kısmı aktif ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Tedavinize bağlı kalmak, düzenli doktor kontrollerine gitmek ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları edinmek çok önemlidir. Artrit ilerleyici olsa da, modern tedavilerle hastalık kontrol altına alınabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.