Astım uzman testleri genel bakış

Genel Bakış

Astım, akciğerlerdeki hava yollarının iltihaplanması ve daralmasıyla ortaya çıkan bir solunum hastalığıdır. Bu daralma nefes almayı zorlaştırır ve öksürük, hırıltı, nefes darlığı gibi belirtilere yol açar.

Evet, astım oldukça yaygın bir hastalıktır. Türkiye'de her 12-13 kişiden biri astımdan etkilenmektedir.

Astım her yaşta görülebilir, ancak çoğunlukla çocukluk döneminde başlar. Alerjik yapıya sahip kişilerde, ailesinde astım öyküsü olanlarda ve sigara dumanına maruz kalanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Nefes darlığı veya göğüste sıkışma hissi
• Hırıltılı nefes alma (ıslık benzeri ses)
• Öksürük, özellikle gece veya sabah erken saatlerde
• Nefes alıp vermede zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda öksürük en sık görülen belirtidir, bazen tek belirti olabilir.
• Oyun oynarken veya gülerken hırıltı çıkabilir.
• Göğüste sıkışma hissini tarif etmekte zorlanabilirler.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Nefes darlığı ve yorgunluk daha belirgin olabilir.
• Öksürük balgamlı olabilir.
• Astım belirtileri başka hastalıklarla (KOAH, kalp yetmezliği) karışabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Hava yollarının iltihaplanması ve şişmesi
• Hava yollarını çevreleyen kasların kasılması (bronkospazm)
• Aşırı mukus (balgam) üretimi

Risk faktörleri

• Alerjik yatkınlık (saman nezlesi, egzama gibi)
• Ailede astım öyküsü
• Sigara dumanına maruz kalmak (içmek veya pasif içicilik)
• Hava kirliliği ve mesleki kimyasallara maruziyet
• Solunum yolu enfeksiyonlarının sık geçirilmesi

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Astım belirtileriniz şiddetlenirse ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• İnhaler ilacınızı önerilenden daha sık kullanma ihtiyacı duyarsanız
• Gece uykudan uyanmanıza neden olan öksürük veya hırıltı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yeni tanı aldıysanız veya astım kontrol planınızı güncellemek istiyorsanız
• Yılda en az bir kez düzenli astım kontrolü için
• Mevsimsel alerjileriniz varsa ve astımınız tetikleniyorsa

Tanı

Astım tanısı, doktorunuzun tıbbi öykünüzü alması, fizik muayene yapması ve akciğer fonksiyon testleri (solunum testleri) uygulamasıyla konur. Tanıyı doğrulamak ve diğer hastalıkları elemek için çeşitli testler yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Spirometri: Derin nefes alıp hızlıca üflemeniz istenir; akciğer kapasitesi ve hava akış hızı ölçülür.
• Bronkodilatör tersinirlik testi: Spirometriden sonra bir kurtarıcı ilaç (inhaler) verilir ve test tekrarlanır; hava yollarının ne kadar açıldığına bakılır.
• Tepe akım hızı (peak flow) ölçümü: Günlük olarak evde kullanılabilen basit bir cihazla soluk verme hızı takip edilir.
• Metakolin provokasyon testi: Astım tanısı net değilse, hava yollarının aşırı duyarlılığını ölçmek için kullanılır.
• Alerji testleri (deri testi veya kan testi): Astımı tetikleyen alerjenleri (polen, toz akarı gibi) belirlemek için yapılır.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç adımdan oluşur. İlk olarak doktorunuz size belirtileriniz, tetikleyicileriniz ve aile öykünüz hakkında sorular sorar. Ardından bir spirometri testi yapılır. Test sırasında burnunuzu kapatıp bir ağızlıktan derin nefes almanız ve hızlıca üflemeniz istenir. Bu test genellikle ağrısızdır ve 15-20 dakika sürer. Sonuçlara göre ek testler istenebilir.

Tedavi

Astım tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, akciğer fonksiyonunu korumak ve atakları önlemektir. Tedavi, ilaçlar, tetikleyicilerden kaçınma ve düzenli takibi içerir.

Evde kişisel bakım

• Astım tetikleyicilerinizi (polen, toz, sigara dumanı, soğuk hava gibi) öğrenin ve uzak durun.
• İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde düzenli kullanın.
• Tepe akım hızınızı ölçün ve bir astım günlüğü tutun.
• Her gün doğru inhaler tekniğini uyguladığınızdan emin olun.
• Astım eylem planınızı (doktorunuzun verdiği atak durumunda ne yapacağınızı gösteren plan) mutlaka elinizde bulundurun.

Tıbbi tedaviler

Astım ilaçları genel olarak iki gruba ayrılır: Kontrol ediciler (uzun süreli, iltihabı azaltan, genellikle her gün kullanılır) ve kurtarıcı ilaçlar (atak anında hızlı rahatlama sağlar). Kontrol ediciler arasında inhale kortikosteroidler ve uzun etkili bronkodilatörler bulunur. Kurtarıcı ilaçlar kısa etkili bronkodilatörlerdir. Şiddetli astımda doktorunuz ek tedaviler (biyolojik ilaçlar gibi) önerebilir. Hiçbir ilacı doktor tavsiyesi dışında kullanmayın veya dozunu değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Astım tedavisinde cerrahi genellikle gerekmez. Çok nadir durumlarda, ilaca yanıt vermeyen şiddetli astımda bronş termoplasti gibi girişimsel yöntemler düşünülebilir, ancak bu karar mutlaka bir göğüs hastalıkları uzmanı tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Astımınızı kontrol altında tutmak için ilaçlarınızı düzenli almanız ve tetikleyicilerden kaçınmanız önemlidir. Tepe akım hızınızı günlük ölçerek akciğerlerinizin durumunu takip edebilirsiniz. Astım eylem planınıza uyarsanız atakları önleyebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Evde nem seviyesini ayarlayın ve toz akarlarına karşı önlem alın (örneğin, yatak çarşaflarını sıcak suda yıkamak).
• Düzenli egzersiz yapın; ancak egzersiz öncesi doktorunuza danışın ve gerekirse kurtarıcı ilacınızı kullanın.
• Stresi yönetmek için gevşeme teknikleri veya nefes egzersizleri deneyin.

Diyet ve egzersiz

Dengeli bir diyet genel sağlığı destekler, ancak astıma özel bir 'astım diyeti' yoktur. Düzenli egzersiz, akciğer kapasitesini artırabilir. Yüzme gibi nemli ortamlarda yapılan egzersizler bazı kişilere iyi gelebilir. Egzersize başlamadan önce ısınma yapın ve aniden durmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Astım, atak korkusu veya sürekli ilaç kullanma ihtiyacı nedeniyle kaygı, stres veya depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir; ancak bu duygular günlük yaşamı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir. Unutmayın, astım kontrol edilebilir bir hastalıktır ve birçok kişi aktif bir yaşam sürdürmektedir.

Önleme

Astımın tamamen önlenmesi mümkün değildir, ancak belirtileri kontrol altına almak ve atak riskini azaltmak mümkündür. Bebeklik döneminde anne sütü ile beslenme, sigara dumanından uzak durma ve alerjenlerin azaltılması gibi önlemler astım gelişme riskini azaltabilir.

Aşılar

Astımlı kişilerin grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşılarını düzenli yaptırmaları önerilir. Bu aşılar solunum yolu enfeksiyonlarını önleyerek astım ataklarını tetikleme riskini azaltabilir. Aşıları sağlık kuruluşunuzun önerdiği takvime göre yaptırabilirsiniz.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, belirli yaş gruplarında rutin astım taraması önermemektedir. Ancak astım belirtileri (öksürük, hırıltı, nefes darlığı) olan kişilerin mutlaka bir göğüs hastalıkları uzmanına başvurması gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer fonksiyonlarında kalıcı hasar
• Sık ve şiddetli astım atakları
• Hastaneye yatış ihtiyacında artış
• Uzun süreli nefes darlığına bağlı günlük aktivitelerde kısıtlanma
• Uykusuzluk ve yorgunluk

Uzun vadeli görünüm

Astım, doğru tedavi ve düzenli takip ile çoğu kişide iyi kontrol edilebilir. İlaçlarınızı düzenli kullanır, tetikleyicilerden kaçınır ve doktorunuzun önerilerine uyarsanız normal bir yaşam sürmeniz mümkündür. Astımla ilgili umutlu olmak için her türlü sebep vardır; birçok astımlı kişi spor yapmakta, seyahat etmekte ve üretken bir iş hayatı sürdürmektedir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.