bowel screening test preparation

Genel Bakış

Bağırsak tarama testi, henüz hiçbir yakınma yokken bağırsak kanseri ya da kansere dönüşebilecek poliplerin (et parçacıkları) erken bulunması için yapılan bir tetkiktir. Teste hazırlanmak, bağırsakların iyice temizlenmesi için özel bir diyet ve ilaç kullanımını içerir.

Bağırsak tarama testleri, 50 yaş ve üzeri yetişkinlerde dünya genelinde yaygın olarak önerilmektedir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı, 50-70 yaş arasındaki kadın ve erkekleri 2 yılda bir gaitada gizli kan testi (GGK) ile taramayı teşvik eder.

Özellikle 50 yaş üstü yetişkinleri, ailesinde bağırsak kanseri öyküsü olanları, kronik bağırsak hastalığı (örneğin Crohn veya ülseratif kolit) bulunanları ve sağlıksız yaşam tarzına sahip bireyleri etkiler.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Tarama testi genellikle hiçbir yakınması olmayan kişilere uygulanır.
• Yine de bağırsak kanserinde görülebilen belirtiler: dışkıda kan, bağırsak alışkanlığında değişiklik (kabızlık veya ishal), karında şişkinlik veya ağrı, açıklanamayan kilo kaybı.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda bağırsak kanseri taraması yapılmaz; ancak kronik bağırsak hastalığı belirtileri (kanlı ishal, karın ağrısı) varsa çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda bağırsak taraması aynı kurallarla yapılır; ancak bağırsak temizliği için kullanılan ilaçlara dikkat edilmelidir.
• Yaşlılarda dışkıda kan, kansızlık, iştahsızlık gibi belirtiler daha sık görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak kanserine dönüşebilen polipler (et parçaları)
• Kolon ve rektum hücrelerinde DNA hasarına bağlı kontrolsüz büyüme

Risk faktörleri

• 50 yaşın üzerinde olmak
• Ailede bağırsak kanseri veya polip öyküsü
• Kronik bağırsak hastalığı (Crohn, ülseratif kolit) olması
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• İşlenmiş et tüketiminin fazla, lif tüketiminin az olması
• Obezite ve fiziksel aktivite eksikliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli karın ağrısı
• Makattan fazla miktarda kan gelmesi
• Bayılma veya baş dönmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşına geldiğinizde tarama yaptırmak için aile hekiminize başvurun.
• Dışkıda kan veya bağırsak alışkanlığında değişiklik fark ederseniz
• Ailede bağırsak kanseri öyküsü varsa daha erken yaşta doktorunuza danışın.

Tanı

Bağırsak kanseri taraması genellikle iki yöntemle yapılır: gaitada gizli kan testi (GGK) ve kolonoskopi. GGK dışkıda gözle görülmeyen kanı arar. Kolonoskopi ise bir kamera ile kalın bağırsağın içine bakılmasıdır. Test öncesi bağırsakların boşaltılması gerekir.

Yapılabilecek testler

• Gaitada gizli kan testi (GGK): Evde yapılan basit bir dışkı örneği testidir.
• Kolonoskopi: Hastanede sedasyon (uyuşturma) altında yapılan, bağırsağın bir kamera ile incelendiği testtir.
• Sanal kolonoskopi (BT kolonografi): Bilgisayarlı tomografi ile bağırsağın üç boyutlu görüntülenmesi.

Randevunuzda neler beklenir

GGK için doktorunuz size bir test kiti verir, evde dışkı örneği alır ve laboratuvara gönderirsiniz. Kolonoskopi öncesi 1-2 gün sıvı gıda tüketir ve bağırsak temizleme ilacı içersiniz. İşlem 30-45 dakika sürer, sonrasında hafif gaz sancıları olabilir. Sağlık Bakanlığı, ücretsiz GGK taramasını aile sağlığı merkezlerinde sunmaktadır.

Tedavi

Tarama testinde bir polip veya kanser bulunursa, tedavi buna göre planlanır. Polipler genellikle kolonoskopi sırasında alınabilir (polipektomi). Kanser saptanırsa cerrahi, ilaç tedavisi ve bazen radyoterapi (ışın tedavisi) uygulanabilir. Tedavi kişiye özeldir.

Evde kişisel bakım

• Bağırsak sağlığı için lifli beslenme (sebze, meyve, tam tahıl)
• Düzenli egzersiz yapmak
• Sigara ve aşırı alkolden uzak durmak
• Günlük yeterli su içmek

Tıbbi tedaviler

Polipler çıkarıldıktan sonra düzenli aralıklarla kolonoskopi tekrarlanır. Kanser teşhis edilirse, cerrahi ile tümörlü bölge çıkarılır; ardından kemoterapi (ilaç tedavisi) veya radyoterapi (ışın tedavisi) eklenebilir. Doktorunuz sizin için en uygun planı belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Erken evre bağırsak kanserinde tümörün cerrahi olarak çıkarılması sıklıkla yapılır. İlerlemiş vakalarda da cerrahi gerekebilir. Ameliyat sonrası bağırsak işlevleri genellikle korunabilir.

Bu durumla yaşamak

Tarama sonrası normal yaşamınıza hemen dönebilirsiniz. Polip çıkarıldıysa doktorunuzun önerdiği aralıklarla takip kolonoskopilerini yaptırmanız önemlidir. Kanser tedavisi görenler için ise iyileşme süreci destek ve sabır gerektirir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Liften zengin beslenmeye özen gösterin
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapın
• Sağlıklı kilonuzu koruyun
• Sigara ve alkolden uzak durun

Diyet ve egzersiz

Bol sebze, meyve, tam tahıl tüketin. Kırmızı et ve işlenmiş et ürünlerini sınırlandırın. Günde en az 2 litre su için. Düzenli yürüyüş veya bisiklet gibi aktiviteler bağırsak hareketlerini düzenler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kanser taraması ve sonuçları kaygı yaratabilir. Pozitif bulgular olsa bile erken yakalanan birçok bağırsak kanseri tedavi edilebilir. Kaygılarınızı doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse ruh sağlığı desteği alabilirsiniz.

Önleme

Bağırsak kanseri tamamen önlenemese de riski önemli ölçüde azaltmak mümkündür. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigarasız bir yaşam ve düzenli tarama ile polip veya erken kanser yakalanabilir.

Aşılar

Bağırsak kanseri için spesifik bir aşı yoktur. Ancak HPV ve hepatit aşıları diğer bazı kanser türlerine karşı korur.

Tarama programları

50 yaşından itibaren Sağlık Bakanlığı önerisiyle 2 yılda bir gaitada gizli kan testi yaptırmak, ailesel risk varsa daha erken yaşta kolonoskopi düşünülmelidir. Tarama testleri bağırsak kanserine bağlı ölümleri azaltır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Polipler zamanla büyüyerek kansere dönüşebilir.
• Erken yakalanmayan bağırsak kanseri komşu organlara ve lenf düğümlerine yayılabilir.
• Bağırsak tıkanıklığı, delinme, ciddi kanama gibi hayati riskler oluşabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken evrede yakalanan bağırsak kanserinin tedavi başarısı çok yüksektir. Düzenli tarama sayesinde polipler daha kansere dönüşmeden alınabilir. Tedavi edilen hastaların büyük çoğunluğu normal hayatına döner. Umutlu olmak ve düzenli kontrolleri aksatmamak en önemli adımdır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.