Kolesterol Uzman Testleri Genel Bakış

Genel Bakış

Kolesterol testleri, kanınızdaki yağ türlerinin (kolesterol ve trigliserit) seviyelerini ölçen tahlillerdir. Bu testler, kalp hastalığı ve felç riskinizi değerlendirmek için kullanılır.

Evet, yüksek kolesterol (hiperlipidemi) dünya genelinde çok yaygındır. Türkiye'de de her 3 yetişkinden 1'inde yüksek kolesterol olduğu tahmin edilmektedir.

Kolesterol yüksekliği herkesi etkileyebilir, ancak ailesel yatkınlığı olanlar, sağlıksız beslenenler, hareketsiz yaşayanlar, obezite veya diyabet hastaları daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterolün kendine özgü belirtisi yoktur. Çoğu kişi yıllarca hiçbir belirti hissetmez.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da genellikle belirti vermez. Ancak ailede kolesterol yüksekliği varsa veya çocukta obezite varsa risk altında olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda da belirti görülmeyebilir. Ancak ilerlemiş damar tıkanıklığı durumlarında göğüs ağrısı veya nefes darlığı gibi şikayetler ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek kolesterolün ana nedeni genellikle yaşam tarzıdır: doymuş yağ ve trans yağ açısından zengin beslenme, hareketsizlik ve aşırı kilo.
• Ailesel hiperkolesterolemi adı verilen genetik bir durum da kolesterolün doğuştan yüksek olmasına neden olabilir.

Risk faktörleri

• Ailede yüksek kolesterol veya kalp hastalığı öyküsü
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş gıdalar, kızartmalar, şekerli içecekler)
• Fiziksel aktivite azlığı
• Obezite (özellikle karın bölgesinde yağlanma)
• Yaş (erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaş sonrası risk artar)
• Diyabet, yüksek tansiyon veya böbrek hastalığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden herhangi birini yaşarsanız hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 20 yaşından sonra her 4-6 yılda bir kolesterol testi yaptırmanız önerilir.
• Risk faktörleriniz varsa (obezite, diyabet, aile öyküsü) doktorunuz daha sık test isteyebilir.
• 40 yaş üstü erkekler ve 50 yaş üstü kadınlar düzenli olarak taranmalıdır.

Tanı

Kolesterol yüksekliği, koldan alınan bir kan örneği ile yapılan lipit profili testi ile teşhis edilir. Testten 9-12 saat önce yemek yememeniz istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Tam lipit profili (total kolesterol, LDL, HDL, trigliserit)
• İleri testler: apolipoprotein B, lipoprotein(a) – doktor gerekli görürse istenir
• Bazı durumlarda direk LDL ölçümü

Randevunuzda neler beklenir

Kan alımı birkaç dakika sürer. Hafif bir batma hissi olabilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları yaşınıza, cinsiyetinize ve risk faktörlerinize göre yorumlayacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı kolesterol seviyelerini sağlıklı aralığa çekmek ve kalp-damar hastalığı riskini azaltmaktır. Tedavi genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekirse ilaçlarla yapılır.

Evde kişisel bakım

• Doymuş yağ ve trans yağ tüketimini azaltmak (kızartma, hamur işi, işlenmiş etler)
• Lifli gıdalar (yulaf, baklagil, meyve, sebze) ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı, balık) tüketmek
• Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz yapmak (yürüyüş, bisiklet, yüzme)
• Fazla kilonuz varsa %5-10 kilo vermek kolesterolü düşürebilir
• Sigara ve alkolden uzak durmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, yaşam tarzı değişikliklerine rağmen kolesterolünüz yüksek kalırsa kolesterol düşürücü ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçlar karaciğerde kolesterol üretimini azaltarak veya bağırsaktan kolesterol emilimini engelleyerek çalışır. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız ve yan etkiler konusunda doktorunuzla iletişimde olmanız önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kolesterol yüksekliğinin kendisi için cerrahi gerekmez. Ancak damar tıkanıklığına bağlı kalp krizi veya felç gibi durumlarda bypass ameliyatı veya anjiyoplasti gibi girişimler gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kolesterol ile yaşamak, sağlıklı alışkanlıkları günlük rutininize yerleştirmeyi gerektirir. Düzenli olarak kan testi yaptırmalı, ilaçlarınızı aksatmamalı ve doktor kontrollerinize gitmelisiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli beslenme programı uygulamak
• Haftada en az 5 gün egzersiz yapmak
• Stres yönetimi (meditasyon, nefes egzersizleri)
• Yeterli ve kaliteli uyku almak
• Sigara ve alkolden uzak durmak

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme planı benimseyin: bol sebze-meyve, tam tahıllar, yağsız proteinler (tavuk, balık, baklagil), sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado, ceviz). Kırmızı et, şekerli gıdalar ve işlenmiş ürünleri sınırlayın. Haftada en az 150 dakika yürüyüş gibi orta tempolu egzersiz yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek kolesterol tanısı almak, kalp hastalığı riski konusunda kaygı yaratabilir. Bu kaygıyı yönetmek için doktorunuzla açıkça konuşun, destek gruplarına katılın veya bir psikologdan yardım alın. Unutmayın, erken teşhis ve tedavi ile riskinizi büyük ölçüde azaltabilirsiniz.

Önleme

Yüksek kolesterol büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, ideal kiloda kalma ve sigara içmeme en etkili önlemlerdir. Ailesel yatkınlığı olanlar için erken tarama ve daha sık takip önerilir.

Aşılar

Kolesterol yüksekliğini önleyen bir aşı yoktur.

Tarama programları

Sağlıklı yetişkinlerin 20 yaşından itibaren her 4-6 yılda bir kolesterol testi yaptırması önerilir. Risk faktörleriniz varsa doktorunuz daha sık tarama önerebilir. Sağlık Bakanlığı'nın aile hekimliği tarama programları kapsamında ücretsiz test imkanı bulunmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Damar sertliği (ateroskleroz) – kolesterol plakları damarları daraltır
• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü)
• Felç (inme)
• Periferik arter hastalığı – bacaklarda ağrı ve yaralara yol açabilir
• Karotis arter hastalığı – beyne giden damarlarda daralma

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmeyen yüksek kolesterol ciddi sonuçlara yol açabilir, ancak iyi haber şu ki kolesterol seviyenizi kontrol altına almak tamamen mümkündür. Sağlıklı yaşam tarzı ve doktorunuzun önerdiği tedavi ile kalp hastalığı riskinizi önemli ölçüde azaltabilir, uzun ve sağlıklı bir hayat sürebilirsiniz.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.