diabetes blood test explained

Genel Bakış

Diyabet, vücudun kan şekerini (glikoz) düzenleme yeteneğini etkileyen kronik bir hastalıktır. Pankreas yeterli insülin üretemediğinde veya üretilen insülin etkili kullanılmadığında kan şekeri yükselir. Diyabet tanısı için çeşitli kan testleri kullanılır.

Diyabet dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygındır. Türkiye'de her 10 yetişkinden yaklaşık 1'inde diyabet olduğu tahmin edilmektedir.

Tip 1 diyabet genellikle çocukluk veya genç yetişkinlikte başlar. Tip 2 diyabet daha çok 40 yaş üstü, aşırı kilolu veya hareketsiz yaşam tarzı olan kişilerde görülür, ancak her yaşta ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sık idrara çıkma
• Aşırı susama
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Yorgunluk
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi

Çocuklarda belirtiler

• Altını ıslatma
• Halsizlik
• Karın ağrısı
• Huysuzluk ve davranış değişiklikleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha hafif olabilir; sadece yorgunluk, sık enfeksiyon veya gece idrara kalkma görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırması.
• Tip 2 diyabet: Vücut hücrelerinin insüline direnç göstermesi ve pankreasın yeterli insülin üretememesi.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme (şekerli ve işlenmiş gıdalar)
• Yüksek tansiyon
• 55 yaş üstü olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden herhangi birini yaşıyorsanız hemen 112’yi arayın.
• Kan şekeriniz çok yüksekse ve kendinizi kötü hissediyorsanız acil servise başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Susama, sık idrara çıkma gibi belirtileriniz varsa aile hekiminize veya iç hastalıkları uzmanına görünün.
• Diyabet riskiniz varsa (örneğin ailede diyabet varsa) yılda bir kez kan şekeri testi yaptırın.
• Hamilelik planlıyorsanız veya hamileyseniz şeker taraması yaptırın.

Tanı

Diyabet tanısı kan testleri ile konur. Doktorunuz belirtilerinize ve risk faktörlerinize göre hangi testlerin yapılacağına karar verir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri: En az 8 saat açlık sonrası ölçülen kan şekeri. 126 mg/dL ve üzeri diyabeti gösterir.
• HbA1c (glikozillenmiş hemoglobin): Son 2-3 ayın ortalama kan şekerini yansıtır. %6,5 ve üzeri diyabet tanısı koydurabilir.
• Oral glikoz tolerans testi (şeker yükleme): Açlık kan şekeri alındıktan sonra şekerli içecek içirilir ve 2 saat sonra tekrar kan şekeri ölçülür. 200 mg/dL ve üzeri diyabeti gösterir.

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle kolunuzdan bir iğne ile alınan kan örneği ile yapılır. Açlık kan şekeri ve HbA1c için aç olmanız gerekebilir. Doktorunuz size test öncesi talimat verir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Diyabet tedavisinin amacı kan şekerini normal seviyelerde tutmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli kan şekeri takibi ve gerektiğinde ilaçlarla yapılır. Her bireyin tedavisi kişiye özeldir ve doktor tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli kan şekeri ölçümü yapın ve kaydedin.
• Sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinin (tam tahıl, sebze, meyve, az yağlı proteinler).
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapın (yürüyüş, bisiklet, yüzme).
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde ayak bakımına özen gösterin.

Tıbbi tedaviler

Diyabet tedavisinde kullanılan ilaçlar kan şekerini düşürmeye yardımcı olur. Tip 1 diyabet tedavisinde insülin tedavisi şarttır. Tip 2 diyabette başlangıçta ağızdan alınan tabletler kullanılabilir, zamanla insülin eklenmesi gerekebilir. Hangi ilacın kullanılacağına doktor karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabetin kendisi için cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak bazı durumlarda obezite cerrahisi (metabolik cerrahi) Tip 2 diyabetin kontrolünde etkili olabilir. Bu seçenek ancak uygun hastalar için değerlendirilir ve doktor tarafından önerilir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşam, düzenli kan şekeri takibi, sağlıklı beslenme ve egzersizi günlük rutine dahil etmeyi gerektirir. İlaçlarınızı düzenli almak ve doktor kontrollerini aksatmamak önemlidir. Kan şekeri seviyelerinizi bilmek size kontrol hissi verir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek yemeye ve ilaç almaya çalışın.
• Stres yönetimi için gevşeme teknikleri veya hobiler edinin.
• Uyku düzeninize dikkat edin.
• Diyabetle ilgili eğitim programlarına katılın.

Diyet ve egzersiz

Diyabetli bireyler için sağlıklı beslenme, kan şekerini dengede tutmanın temelidir. Karbonhidrat alımını izlemek, posalı gıdaları tercih etmek ve şekerli içeceklerden kaçınmak önemlidir. Düzenli egzersiz kan şekerini düşürmeye ve insülin duyarlılığını artırmaya yardımcı olur. Bir diyetisyenden destek alabilirsiniz.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet, sürekli bir yönetim gerektirdiği için zaman zaman kaygı, stres veya depresyona neden olabilir. Bu duygular normaldir. Ruhsal sağlığınızı ihmal etmeyin; bir psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin. Acil bir kriz durumunda 112’yi arayın.

Önleme

Tip 1 diyabet tam olarak önlenemez. Ancak Tip 2 diyabet, sağlıklı kilo, dengeli beslenme ve düzenli fiziksel aktivite ile büyük ölçüde önlenebilir veya geciktirilebilir.

Aşılar

Diyabete karşı doğrudan bir aşı yoktur. Ancak diyabetli bireylerin grip ve zatürre aşılarını yaptırmaları önerilir. Bu aşılar, kan şekerini kontrol etmeye yardımcı olur ve enfeksiyon riskini azaltır. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Diyabet riskiniz varsa veya 40 yaşın üzerindeyseniz, yılda bir kez kan şekeri testi yaptırmanız önerilir. Hamilelikte tüm gebelere şeker taraması yapılır. Erken tarama, diyabeti henüz belirti vermeden tespit eder.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Göz hasarı (diyabetik retinopati) ve görme kaybı
• Böbrek hasarı (nefropati) ve diyaliz gereksinimi
• Sinir hasarı (nöropati) ve ayak yaraları
• Kalp hastalığı, inme ve damar tıkanıklıkları
• Cilt enfeksiyonları ve yara iyileşmesinde gecikme

Uzun vadeli görünüm

Diyabeti kontrol altına almak mümkündür. Düzenli tedavi, sağlıklı yaşam tarzı ve doktor kontrolleri ile diyabetli birçok kişi uzun ve sağlıklı bir yaşam sürdürmektedir. Komplikasyon riski, kan şekeri iyi kontrol edildiğinde büyük ölçüde azalır. Umutsuzluğa kapılmayın, doğru adımlarla diyabetle yaşamak mümkün.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.