diabetes specialist tests overview

Genel Bakış

Şeker hastalığı (diyabet), vücudunuzun kan şekerini (glukoz) düzenleme şeklini etkileyen bir durumdur. Pankreas adlı organınız yeterli insülin üretmezse veya vücudunuz insülini doğru kullanamazsa kan şekeriniz yükselir. Diyabet tanısı ve takibi için yapılan testler, kan şekeri seviyelerinizi ölçerek hastalığın yönetilmesine yardımcı olur.

Evet, diyabet dünyada ve Türkiye'de çok yaygın bir sağlık sorunudur. Türkiye'de her 7 kişiden yaklaşık 1'inde diyabet olduğu tahmin edilmektedir.

Diyabet her yaştan insanı etkileyebilir. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk veya genç erişkinlikte başlar. Tip 2 diyabet ise daha çok 40 yaş üstü, fazla kilolu ve hareketsiz yaşam tarzı olan kişilerde görülür. Gebelikte geçici olarak ortaya çıkan gebelik diyabeti de vardır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çok sık idrara çıkma
• Aşırı susama ve su içme isteği
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli yorgun hissetme
• Bulanık görme
• Yaraların geç iyileşmesi
• Sık enfeksiyon kapma (örneğin idrar yolu, mantar)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda diyabet belirtileri genellikle ani başlar; aşırı susama, sık idrara çıkma, gece altını ıslatma, kilo kaybı ve halsizlik görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha silik olabilir; yorgunluk, bulanık görme, sık enfeksiyon veya yara iyileşmesinde gecikme gibi şikayetler diyabetin habercisi olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Tip 1 diyabet: Bağışıklık sistemi pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırır. Nedeni tam bilinmiyor.
• Tip 2 diyabet: Vücut insüline direnç gösterir veya yeterli insülin üretemez. En sık neden fazla kilo, hareketsizlik ve genetik yatkınlıktır.
• Gebelik diyabeti: Gebelik hormonları insülin direncini artırır, genellikle doğumdan sonra geçer.

Risk faktörleri

• Ailede diyabet öyküsü
• Fazla kilolu olmak (özellikle bel çevresi genişliği)
• Hareketsiz yaşam
• Yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol
• Polikistik over sendromu (kadınlarda)
• 40 yaş üstü olmak
• Daha önce gebelik diyabeti geçirmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen sağlık kuruluşuna başvurun.
• Kan şekeriniz çok yüksek veya çok düşükse ve kendinizi iyi hissetmiyorsanız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sık idrara çıkma, aşırı susama, açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtileriniz varsa aile hekiminize veya dahiliye uzmanına başvurun.
• Risk faktörleriniz varsa (ailede diyabet, fazla kilo vb.) düzenli kontrol yaptırın.

Tanı

Diyabet tanısı kan testleri ile konur. Doktorunuz bir veya birden fazla test isteyebilir. Testler genellikle sabah aç karnına yapılır.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri: 8-12 saat açlık sonrası koldan alınan kanla ölçülür. 126 mg/dL ve üzeri diyabet işaretidir.
• HbA1c (glikozillenmiş hemoglobin): Son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösterir. %6,5 ve üzeri diyabet tanısı koydurur.
• Oral glukoz tolerans testi (şeker yükleme): Önce açlık kan şekeri ölçülür, sonra şekerli içecek içirilir ve 2 saat sonra tekrar ölçülür. 200 mg/dL ve üzeri diyabet olarak kabul edilir.
• Rastgele kan şekeri: Herhangi bir zamanda ölçülebilir; 200 mg/dL ve üzeri, belirtiler varsa diyabeti düşündürür.

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz öncelikle belirtilerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Ardından kan testi için sizden onay alınır. Açlık testi gerekiyorsa bir gece aç kalmanız istenir. Kan alımı birkaç dakika sürer ve sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Test sonuçlarını doktorunuz sizinle paylaşır ve gerekirse tedavi planı oluşturur.

Tedavi

Diyabet tedavisinin amacı kan şekerini normal seviyelere yakın tutmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi tipine ve kişisel duruma göre değişir. Düzenli doktor kontrolleri ve yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin temelidir.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi düzenli ölçün (doktorunuzun önerdiği sıklıkta).
• Sağlıklı beslenme alışkanlıkları edinin (tam tahıllar, sebzeler, yağsız proteinler).
• Düzenli egzersiz yapın (haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite).
• İlaçlarınızı doktorunuzun tarif ettiği şekilde kullanın.
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yara veya enfeksiyon belirtilerine dikkat edin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide ağızdan alınan ilaçlar ve iğne şeklinde uygulanan insülin veya diğer enjekte edilebilir ilaçlar kullanılır. Hangi ilacın uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı onaylı tedaviler mevcuttur. İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve dozu doktor tavsiyesi olmadan değiştirmemek önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Diyabet tek başına cerrahi gerektirmez. Ancak diyabete bağlı komplikasyonlar (örneğin ayak yaraları, göz sorunları) bazen cerrahi müdahale gerektirebilir. Bu durumda doktorunuz sizi yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Diyabetle yaşamak, kan şekerinizi dengelemek için günlük rutinler oluşturmayı gerektirir. Yemek saatlerinizi düzenli tutmak, ilaçlarınızı zamanında almak ve aktivite seviyenizi ayarlamak önemlidir. Kan şekeri takibi sayesinde kendinizi nasıl hissettiğinizi anlayabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Dengeli bir beslenme programı oluşturun.
• Haftada en az 5 gün 30-45 dakika yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi aerobik egzersizler yapın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri, meditasyon veya hobiler edinin.
• Düzenli uyuyun, gecede 7-8 saat uyku hedefleyin.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı beslenme diyabet yönetiminin temelidir. Karbonhidratları (ekmek, makarna, pirinç) porsiyon kontrolü ile tüketin. Şekerli içeceklerden ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Bol sebze, tam tahıl, baklagil, yağsız et ve sağlıklı yağlar tercih edin. Egzersiz kan şekerini düşürmeye yardımcı olur, ancak egzersiz öncesi ve sonrası kan şekerinizi kontrol etmeyi unutmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabet tanısı ve yönetimi kaygı, üzüntü veya strese neden olabilir. Bu normaldir. Duygularınızı aileniz, arkadaşlarınız veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmaktan çekinmeyin. Unutmayın, diyabetle iyi bir yaşam mümkündür.

Önleme

Tip 1 diyabet önlenemez. Ancak Tip 2 diyabetin büyük ölçüde önlenebileceği bilinmektedir. Sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak, dengeli beslenmek ve sigara içmemek riski azaltır. Gebelik diyabeti riskini de sağlıklı yaşam tarzı ile düşürebilirsiniz.

Aşılar

Diyabet doğrudan aşı ile önlenemez. Ancak diyabet hastaları grip, zatürre ve hepatit B gibi enfeksiyonlara karşı daha hassastır, bu nedenle doktorunuzun önerdiği aşıları yaptırmanız önemlidir.

Tarama programları

Risk grubundaysanız (ailede diyabet, fazla kilo, 40 yaş üstü) yılda bir kez açlık kan şekeri veya HbA1c testi yaptırmanız önerilir. Sağlık Bakanlığı, belirli yaş gruplarında ücretsiz tarama programları yürütmektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek yetmezliği
• Görme kaybı (diyabetik retinopati)
• Sinir hasarı (nöropati) - özellikle ayaklarda uyuşma, yanma
• Ayak ülserleri ve kangren
• Enfeksiyonlara yatkınlık

Uzun vadeli görünüm

Diyabetiniz olsa bile düzenli takip, sağlıklı yaşam ve tedavi ile kan şekerinizi kontrol altında tutabilirsiniz. Erken tanı ve müdahale ile komplikasyon riski büyük ölçüde azalır. Birçok kişi diyabetle uzun ve kaliteli bir yaşam sürmektedir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Diyabet Vakfı · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Diyabet Programı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.