Büyüme Uzmanı Testleri: Genel Bir Bakış

Genel Bakış

Büyüme uzmanı testleri, çocukların ve bazen yetişkinlerin büyüme ve gelişimini değerlendirmek için kullanılan tıbbi incelemelerdir. Bu testler, boy kısalığı, gecikmiş ergenlik veya aşırı büyüme gibi durumların nedenini anlamaya yardımcı olur. Genellikle kan testleri, röntgen filmleri ve bazen uyarı testleri (vücudun belirli hormonlara nasıl tepki verdiğini ölçen testler) içerir.

Büyüme testleri, büyüme geriliği veya aşırı büyüme şüphesi olan çocuklarda sıkça istenir. Her 100 çocuktan yaklaşık 3'ünde büyüme sorunu görülebildiğinden, bu testler çocuk doktorları tarafından yaygın olarak kullanılır.

Bu testler en çok çocuklarda (bebeklikten ergenliğe kadar) yapılır. Ayrıca akromegali (aşırı büyüme hormonu) gibi durumların takibinde yetişkinlerde de uygulanabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yaşıtlarına göre belirgin şekilde kısa veya uzun boy
• Yıllık boy uzamasının beklenenden az olması
• Ergenliğe geç girme veya hiç girilmeme
• Ellerde, ayaklarda veya yüzde anormal büyüme (yetişkinlerde)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuğun boyunun yaşıtlarından çok daha kısa olması
• Okuldaki arkadaşlarına göre sıralarda en önde oturma
• Tuvalet eğitimi, diş çıkarma gibi gelişim basamaklarında gecikme
• Kilo alımının yavaşlaması veya durması

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Akromegali durumunda yüz hatlarında kabalaşma, el ve ayaklarda büyüme
• Eklem ağrıları, kalınlaşmış cilt, uyku apnesi (nefesin uykuda durması)
• Büyüme hormonu eksikliğinde kas gücünde azalma, kemik yoğunluğunda düşüş

Nedenler

Ana nedenler

• Büyüme hormonu eksikliği (hipofiz bezinin yeterli hormon üretmemesi)
• Tiroid hormonu eksikliği (hipotiroidi)
• Genetik nedenler (ailevi kısa boy, Turner sendromu gibi)
• Kronik hastalıklar (böbrek yetmezliği, çölyak hastalığı gibi)
• Aşırı büyüme hormonu üretimi (hipofiz tümörü)

Risk faktörleri

• Ailede büyüme sorunu öyküsü
• Doğumda düşük kilo veya erken doğum
• Kronik hastalıklar (astım, kalp hastalığı, böbrek hastalığı)
• Kötü beslenme veya yetersiz kalori alımı
• Kafa travması veya beyin tümörü öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocuğun boyu yaşıtlarına göre çok kısa veya çok uzun ise (büyüme eğrisinin altında veya üstünde)
• Bir yılda beklenenden daha az (4 cm'den az) uzama varsa
• Ergenlik belirtileri 14 yaşından sonra başlamamışsa veya 8 yaşından önce başlamışsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Her yıl düzenli olarak çocuk doktoru kontrolünde boy ve kilo takibi yaptırın
• Okulda veya aile hekiminizde yapılan taramalarda büyüme geriliği belirtisi saptanırsa bir çocuk endokrinoloji uzmanına yönlendirilmenizi isteyin

Tanı

Büyüme sorunu tanısı, doktorun ayrıntılı öykü ve fizik muayene ile başlar. Ardından büyüme eğrileri değerlendirilir ve gerekli görülen testler istenir. Testler genellikle kan örneği, röntgen ve bazen özel uyarı testlerini içerir.

Yapılabilecek testler

• Boy ve kilo ölçümü (büyüme eğrisine işlenir)
• Kemik yaşı röntgeni (genellikle sol el bileği röntgeni ile kemiklerin olgunluğu değerlendirilir)
• Kan testleri: IGF-1 (büyüme hormonu seviyesini dolaylı olarak ölçer), tiroid hormonları, tam kan sayımı, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
• Büyüme hormonu uyarı testi (klonidin veya insulin gibi ilaçlarla uyarı yapılarak belirli aralıklarla kan alınır)
• Gerekirse genetik testler veya MRI (hipofiz bezini görüntülemek için)

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle birkaç saat süren poliklinik ziyareti ile yapılır. Büyüme hormonu uyarı testi hastanede yapılır, test sırasında bir damar yolu açılır ve kan numuneleri alınır. İşlem sırasında baş dönmesi veya hafif mide bulantısı olabilir, ancak genellikle güvenlidir. Sonuçlar birkaç gün içinde doktorunuz tarafından değerlendirilir.

Tedavi

Tedavi, test sonuçlarına ve büyüme sorununun altında yatan nedene göre belirlenir. Amaç, büyümeyi normal seviyeye getirmek ve varsa altta yatan hastalığı tedavi etmektir. Tedavi mutlaka bir uzman doktor tarafından planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Dengeli beslenmeye özen gösterin; protein, kalsiyum, vitamin D ve çinko açısından zengin gıdalar tüketin
• Düzenli fiziksel aktivite yapın, ancak aşırı yorucu egzersizlerden kaçının
• Yeterli uyuyun; büyüme hormonu gece uykusu sırasında salgılanır
• Stresten uzak durmaya çalışın
• Sigara ve alkolden uzak durun (özellikle ergenlik döneminde)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, eksik olan hormonun yerine konması için büyüme hormonu enjeksiyonları veya tiroid hormonu ilaçları önerebilir. Aşırı büyüme hormonu durumunda ise ilaç tedavisi veya radyoterapi gibi yöntemler kullanılır. Tedavi planı kişiye özeldir ve düzenli takip gerektirir. Kesinlikle doktor önerisi dışında herhangi bir ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, hipofiz bezinde tümör gibi bir yapısal sorun varsa cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durum beyin cerrahisi uzmanı tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Büyüme testleri ve tedavisi sürecinde düzenli doktor kontrollerine gitmek önemlidir. Çocuğunuzun boy ve kilosunu evde düzenli olarak ölçüp kaydedebilirsiniz. Tedavi görüyorsa, ilaçları düzenli kullanması ve kontrolleri aksatmaması gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika açık havada oyun oynayın veya egzersiz yapın
• Uyku düzenine dikkat edin; çocukların 8-10 saat uyuması önerilir
• Ekran süresini sınırlayın (günde 2 saati geçmemesi)
• Ailece sağlıklı yemek alışkanlıkları geliştirin

Diyet ve egzersiz

Protein (et, süt, yumurta, baklagiller), kalsiyum (süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler), D vitamini (güneş ışığı, balık) ve çinko (kabak çekirdeği, kırmızı et) açısından zengin bir diyet büyümeyi destekler. Düzenli egzersiz, kemik ve kas sağlığını güçlendirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Büyüme sorunu olan çocuklar akran zorbalığına maruz kalabilir, özgüven düşüklüğü yaşayabilir. Ailenin ve öğretmenlerin desteği çok önemlidir. Gerekirse bir psikolog veya okul rehberlik servisinden yardım alın.

Önleme

Bazı büyüme sorunları genetik olduğu için tamamen önlenemez. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli uyku, egzersiz ve düzenli doktor kontrolleri birçok büyüme sorununun erken fark edilmesini ve tedavi edilmesini sağlayarak olası komplikasyonları önleyebilir.

Aşılar

Aşılar, büyümeyi etkileyebilecek enfeksiyon hastalıklarına karşı koruma sağlar. Özellikle çocukluk çağı aşı takvimine uyulması önerilir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği aralıklarla (genellikle 0-6 yaş arasında sık, sonra yılda bir) çocukların boy ve kilo takibi yapılır. Bu takipler büyüme sorunlarının erken tanısı için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmeyen büyüme hormonu eksikliği kalıcı boy kısalığına yol açabilir
• Aşırı büyüme hormonu tedavi edilmezse kalp hastalığı, diyabet, eklem sorunları ve erken ölüm riskini artırabilir
• Tiroid eksikliği tedavi edilmezse zihinsel gelişimi de etkileyebilir
• Kemik yoğunluğu azalabilir ve kırık riski artabilir

Uzun vadeli görünüm

Büyüme testleri sayesinde erken tanı konursa, tedavi genellikle çok başarılı olur. Büyüme hormonu tedavisi gören çocukların çoğu normal boya ulaşır ve sağlıklı bir yaşam sürer. Akromegali tedavisinde de erken müdahale ile belirtiler kontrol altına alınabilir. Düzenli takip ve tedavi, uzun vadeli komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Endocrine Society
• Growth Hormone Research Society

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.