İşitme tarama testine hazırlık

Genel Bakış

İşitme taraması, kulağınızın sesleri ne kadar iyi duyduğunu kontrol eden basit ve ağrısız bir testtir. Bu test, işitme kaybını erken fark etmek için yapılır.

Evet, işitme kaybı oldukça yaygındır. Dünyada milyonlarca insanı etkiler. Türkiye'de her 1000 yenidoğandan yaklaşık 1-3'ü işitme kaybıyla doğar.

İşitme kaybı herkesi etkileyebilir: yeni doğan bebekler, çocuklar, yetişkinler ve özellikle 60 yaş üstü bireyler. Ailede işitme kaybı öyküsü olanlar, sık kulak enfeksiyonu geçirenler ve yüksek sese maruz kalanlar daha fazla risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Sesleri duymakta zorluk çekme
• Televizyonu veya radyoyu çok açma
• Karşınızdaki kişinin söylediklerini tekrarlatma
• Telefonda konuşurken zorlanma
• Kalabalık ortamlarda konuşmaları takip edememe

Çocuklarda belirtiler

• Bebeğin sese tepki vermemesi (ani seslerden irkilmemesi)
• Konuşma gecikmesi (beklenen yaşta kelime söylememesi)
• Dikkat dağınıklığı veya okul başarısında düşüş
• Sık sık orta kulak iltihabı geçirme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Sosyal ortamlardan uzaklaşma veya içe kapanma
• Yanlış anlama veya uygunsuz cevaplar verme
• Yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü
• Sürekli 'ne?' diye sorma

Nedenler

Ana nedenler

• Genetik faktörler (aileden gelen işitme kaybı)
• Kulak enfeksiyonları (orta kulak iltihabı gibi)
• Yüksek sese uzun süre maruz kalmak (gürültülü iş, konser, kulaklıkla yüksek ses)
• Yaşlanma (presbiakuzi adı verilen doğal işitme azalması)
• Bazı ilaçlar (özellikle yüksek dozda antibiyotikler ve kemoterapi ilaçları)
• Kafa travması veya kulak zarı delinmesi

Risk faktörleri

• Ailede işitme kaybı öyküsü
• Prematüre doğum veya düşük doğum ağırlığı
• Doğum öncesi anne karnında enfeksiyon geçirme (kızamıkçık gibi)
• Kronik kulak enfeksiyonları
• Şeker hastalığı veya yüksek tansiyon gibi kronik hastalıklar
• Mesleki gürültüye maruziyet (inşaat, fabrika, maden gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani işitme kaybı yaşıyorsanız hemen 112'yi arayın veya acil servise gidin.
• Kulakta şiddetli ağrı, baş dönmesi veya kanama varsa
• Kafa travması sonrası işitme azalması fark ederseniz

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yenidoğan işitme taraması için doğumdan sonraki ilk hafta içinde hastaneye başvurun.
• Herhangi bir işitme zorluğu yaşıyorsanız, bir kulak burun boğaz (KBB) doktoruna gidin.
• Yetişkinlerde 50 yaşından sonra her 2-3 yılda bir işitme testi yaptırın.
• İşitme cihazı kullanıyorsanız yılda bir kez kontrol ettirin.

Tanı

İşitme kaybı tanısı, genellikle bir KBB doktoru veya odyolog (işitme uzmanı) tarafından yapılan işitme testleri ile konur. Önce kulak muayenesi yapılır, ardından çeşitli testler uygulanır.

Yapılabilecek testler

• Odyometri: Kulaklık takarak farklı frekanslardaki sesleri duyup duymadığınızı ölçen test.
• Otoakustik Emisyon (OAE): Kulağa gönderilen bir sesin iç kulaktan yansımasını ölçen, özellikle bebeklerde kullanılan hızlı bir test.
• İşitsel Beyin Sapı Cevabı (ABR): Kulağa ses verilirken beynin verdiği tepkileri ölçen test, genellikle uyuyan bebeklerde yapılır.
• Timpanometri: Orta kulağın basıncını ve kulak zarının hareketini ölçen test.
• Kemik İletim Testi: Kulağın arkasına yerleştirilen bir titreşim cihazı ile iç kulağın duyma kapasitesini ölçer.

Randevunuzda neler beklenir

İşitme taraması genellikle sessiz bir odada yapılır. Test sırasında kulaklık takmanız veya kulağınıza küçük bir prob (sonda) yerleştirilmesi gerekebilir. Çocuklar için test oyun şeklinde de yapılabilir. Test tamamen ağrısızdır ve genellikle 15-30 dakika sürer. Testten önce doktorunuza kulak enfeksiyonu, soğuk algınlığı veya kullandığınız ilaçlar hakkında bilgi verin. Ayrıca testten önceki 24 saat içinde yüksek sese maruz kalmamaya çalışın.

Tedavi

İşitme kaybının tedavisi, kaybın tipine, nedenine ve şiddetine bağlıdır. Bazı işitme kayıpları ilaçla veya cerrahi ile düzeltilebilirken, bazıları kalıcı olabilir ve işitme cihazı veya koklear implant gibi cihazlar kullanılır. Tedavi planı doktorunuz tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Kulaklarınızı yüksek sesten koruyun; gürültülü ortamlarda kulak tıkacı veya koruyucu kulaklık kullanın.
• Kulaklıkla müzik dinlerken sesi çok açmayın ve 60/60 kuralını uygulayın (maksimum sesin %60'ı, günde en fazla 60 dakika).
• Kulaklarınızı temizlerken pamuklu çubuk gibi sivri cisimler kullanmayın; bu kulak zarına zarar verebilir.
• Kulak enfeksiyonlarını ihmal etmeyin; belirtileriniz varsa doktora başvurun.
• Sağlıklı beslenin; kan dolaşımını iyileştiren besinler (örneğin omega-3 yağ asitleri) iç kulak sağlığına iyi gelebilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz işitme kaybının nedenine göre tedavi önerecektir. Örneğin, orta kulak enfeksiyonları için antibiyotikler veya alerji ilaçları kullanılabilir. Ani işitme kaybında bazen kortikosteroid ilaçlar (iltihap gidericiler) kullanılır. İşitme cihazları, sesi yükselterek duymayı kolaylaştıran küçük elektronik cihazlardır. Koklear implant ise iç kulağa yerleştirilen ve işitme sinirini uyaran bir cihazdır; genellikle ileri derecede işitme kaybı olanlarda kullanılır. Hangi tedavinin size uygun olduğunu doktorunuzla konuşun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda cerrahi gerekebilir. Örneğin, kulak zarı delikleri onarılabilir, orta kulaktaki kemikçiklerde sorun varsa düzeltilebilir, kronik orta kulak iltihabı veya kolesteatom (kulakta kist) gibi durumlarda ameliyat yapılabilir. Koklear implant yerleştirilmesi de cerrahi bir işlemdir. Doktorunuz gerekli görürse sizi bir cerraha yönlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

İşitme kaybıyla yaşamak zor olabilir ancak günlük hayatınızı kolaylaştıracak birçok yol vardır. İşitme cihazınız varsa düzenli olarak kullanın ve temizliğini yapın. Konuşurken karşınızdaki kişiye yüzünüzü dönerek ve iyi ışıkta konuşarak daha iyi anlayabilirsiniz. Televizyonu altyazıyla izlemek veya özel amplifikatörlü telefonlar kullanmak da yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sosyal aktivitelere katılmaya devam edin; yalnızlık işitme kaybıyla mücadeleyi zorlaştırabilir.
• Gürültülü ortamlardan kaçının veya koruyucu kulaklık kullanın.
• Düzenli olarak işitme kontrolü yaptırın.
• İşitme cihazınızın pillerini yedekte bulundurun.
• Ailenize ve arkadaşlarınıza işitme kaybınız hakkında bilgi verin, nasıl iletişim kurabileceklerini anlatın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz genel sağlık için olduğu kadar işitme sağlığı için de önemlidir. Kan dolaşımını iyileştiren aktiviteler (yürüyüş, yüzme gibi) iç kulağa giden oksijeni artırabilir. Antioksidan açısından zengin besinler (meyve, sebze) ve omega-3 yağ asitleri (balık, ceviz) işitme kaybını yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Sigaradan uzak durun, çünkü sigara iç kulağa giden kan akışını azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İşitme kaybı, sosyal izolasyon, yalnızlık, depresyon ve anksiyete gibi ruhsal sorunlara yol açabilir. Özellikle yaşlı yetişkinlerde bilişsel gerileme riskini artırabilir. Bu duygularla başa çıkmak için destek almak önemlidir. Ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşun. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten yardım isteyin. Unutmayın, işitme kaybı yaşam kalitenizi düşürmek zorunda değil.

Önleme

Her işitme kaybı önlenemez, ancak bir kısmı önlenebilir. Gürültüye bağlı işitme kaybı, koruyucu önlemlerle büyük ölçüde önlenebilir. Kulak enfeksiyonlarına karşı aşılar ve hijyen önlemleri de işitme kaybını önlemeye yardımcı olabilir.

Aşılar

Bazı enfeksiyonlar işitme kaybına neden olabilir. Kızamık, kızamıkçık, kabakulak ve menenjit gibi hastalıklara karşı aşılar, bu enfeksiyonlara bağlı işitme kaybını önleyebilir. Türkiye'de çocukluk çağı aşı takviminde bu aşılar yer almaktadır. Yetişkinlerde de menenjit ve grip aşısı önerilebilir. Aşı takviminiz için aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Yenidoğan işitme taraması, Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından zorunlu olarak yapılmaktadır. Bebekler doğumdan sonra hastaneden çıkmadan işitme taramasından geçirilir. Ayrıca okul çağı çocuklarında ve risk grubundaki yetişkinlerde düzenli işitme taraması önerilir. Erken teşhis, tedavi başarısını artırır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Çocuklarda konuşma ve dil gelişiminde gecikme
• Okul başarısında düşüş ve öğrenme güçlükleri
• Sosyal izolasyon ve yalnızlık hissi
• Depresyon ve anksiyete gibi ruhsal sorunlar
• Yetişkinlerde iş performansında azalma ve iş kaybı
• Yaşlılarda bilişsel gerileme (demans) riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

İşitme kaybı tedavi edilebilir veya yönetilebilir bir durumdur. Erken teşhis ve uygun tedavi ile çoğu kişi normal bir yaşam sürebilir. İşitme cihazları ve diğer yardımcı cihazlar, işitme kaybının etkilerini büyük ölçüde azaltabilir. Aile ve arkadaş desteği, psikolojik destek ve iyi bir tedavi planı ile işitme kaybı olan bireyler yaşam kalitelerini koruyabilir. Umutsuzluğa kapılmayın; yardım almak için her zaman bir adım atabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.