IBS specialist tests overview

Genel Bakış

İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS), kalın bağırsağın yapısal bir bozukluk olmadan işlevsel olarak düzgün çalışmadığı bir durumdur. Karın ağrısı, şişkinlik ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklik (ishal veya kabızlık) gibi belirtilere yol açar. IBS bir hastalıktan çok bir sendromdur, yani bir grup belirti birlikte görülür.

Evet, IBS oldukça yaygındır. Dünya genelinde yaklaşık her 10 kişiden 1'ini etkiler.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak genellikle 20-40 yaş arası kadınlarda daha sık görülür. Erkeklerde de görülmekle birlikte oran daha düşüktür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karın ağrısı veya kramp (genellikle yemekten sonra veya tuvalet ihtiyacıyla birlikte)
• Şişkinlik ve gaz
• İshal, kabızlık veya dönüşümlü olarak her ikisi
• Dışkıda mukus (beyazımsı sümük benzeri madde) görülmesi
• Bağırsak hareketlerinden sonra rahatlama hissi
• Acil tuvalet ihtiyacı hissi (tenezm)

Çocuklarda belirtiler

• Karın ağrısı (özellikle okul çağında)
• Dışkı alışkanlıklarında değişiklik (ishal veya kabızlık)
• Şişkinlik ve gaz şikayetleri
• Okul devamsızlığına yol açabilecek kadar rahatsız edici olabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Karın ağrısı ve şişkinlik daha belirgin olabilir
• Kabızlık sık görülür
• Dışkıda mukus varlığı
• Yaşlılıkla birlikte başka sağlık sorunları IBS belirtilerini taklit edebileceği için dikkatli değerlendirme gerekir

Nedenler

Ana nedenler

• IBS'nin kesin nedeni bilinmemektedir, ancak birkaç faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir.
• Bağırsak hareketlerini kontrol eden kasların anormal çalışması (çok hızlı veya çok yavaş kasılma)
• Bağırsak ve beyin arasındaki iletişim sorunları (bağırsak-beyin ekseni)
• Bağırsak iltihabı (hafif düzeyde ve kronik olabilir)
• Bağırsak florasındaki dengesizlik (mikrobiyota)
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları sonrası gelişebilir (post-enfeksiyöz IBS)

Risk faktörleri

• Ailede IBS öyküsü (genetik yatkınlık)
• Stres, anksiyete veya depresyon gibi ruhsal durumlar
• Kadın cinsiyet (özellikle 20-40 yaş arası)
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonu (bakteriyel veya viral gastroenterit)
• Bazı besinlere hassasiyet (örneğin süt ürünleri, buğday, yağlı yiyecekler)
• Duygusal travma veya kötü beslenme alışkanlıkları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dışkıda kan (parlak kırmızı veya siyah)
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Şiddetli ve sürekli karın ağrısı
• Gece uykudan uyandıran belirtiler

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Karın ağrısı ve bağırsak alışkanlıklarında değişiklik birkaç haftadan uzun sürüyorsa
• Belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Daha önce IBS tanısı konmuş ancak belirtiler değişmişse

Tanı

IBS tanısı, tipik belirtilere dayanarak ve diğer olası hastalıkları dışlamak için yapılan testlerle konulur. Doktorunuz detaylı bir öykü alır, fizik muayene yapar ve belirtilerinize göre bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (anemi veya enfeksiyon belirtilerini kontrol için)
• Dışkı testleri (enfeksiyon, parazit veya iltihap aramak için)
• Çölyak hastalığı testi (kan testi ile gluten hassasiyeti araştırması)
• Kolonoskopi (bağırsak iç yüzeyini görmek için kameralı inceleme; genellikle 50 yaş üstü veya uyarıcı belirtiler varsa yapılır)
• Karın ultrasonu (diğer organ sorunlarını dışlamak için)
• Laktoz intoleransı testi (solunum testi veya kan testi)
• Manometri (bağırsak basıncını ölçmek için nadiren başvurulur)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz öncelikle belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinleyecektir. Ardından fizik muayene yapacaktır. Testler genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır. Kolonoskopi gibi işlemler için bağırsak temizliği gerekebilir. Tanı konulması zaman alabilir, ancak çoğu durumda belirtiler ve dışlama yöntemiyle IBS teşhisi koyulur.

Tedavi

IBS tedavisinde amaç belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir ve belirtilerin tipine şiddetine göre değişir. Diyet değişiklikleri, stres yönetimi ve ilaç tedavisi (doktor kontrolünde) en sık kullanılan yöntemlerdir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli ve yeterli su içmek
• Lifli yiyecekleri ölçülü tüketmek (ani artış gaz yapabilir)
• Gaz yapıcı yiyeceklerden (lahana, soğan, baklagil) kaçınmak
• Küçük ve sık öğünler yemek
• Stresi azaltacak aktiviteler yapmak (yürüyüş, meditasyon)
• Yeterli uyumak
• Fiziksel aktiviteyi artırmak (her gün 30 dakika hafif egzersiz)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz belirtilerinize göre çeşitli ilaç gruplarını önerebilir. Bunlar arasında bağırsak kramplarını gidermek için spazm çözücüler, ishal durumunda dışkı kıvamını düzenleyen ilaçlar, kabızlık için lif takviyeleri veya bağırsak hareketlerini uyaran ilaçlar yer alabilir. Ayrıca probiyotikler (yararlı bağırsak bakterileri) de önerilebilir. Antidepresanlar düşük dozlarda bağırsak ağrısını ve sinir sistemi hassasiyetini azaltmak için kullanılabilir. Tüm ilaçlar doktor reçetesiyle ve onun kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

IBS tedavisinde cerrahi genellikle gerekmez. Çok nadir durumlarda, başka bir hastalık nedeniyle cerrahi gerekebilir, ancak IBS'in kendisi için cerrahi önerilmez.

Bu durumla yaşamak

IBS ile yaşamak bazen zorlayıcı olabilir, ancak doğru yönetimle belirtiler kontrol altına alınabilir. Günlük rutininizde ufak değişiklikler yapmak büyük fark yaratabilir. Belirtilerinizi tetikleyen yiyecekleri ve durumları not almak (belirti günlüğü tutmak) size ve doktorunuza yardımcı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapmak (haftada en az 150 dakika orta şiddette aktivite)
• Stres yönetimi teknikleri (nefes egzersizi, yoga, doğa yürüyüşü)
• Yeterli uyku (her gece 7-8 saat)
• Sigara ve alkolden uzak durmak

Diyet ve egzersiz

Diyet, IBS yönetiminde çok önemlidir. Bazı kişiler için düşük FODMAP diyeti (belirli karbonhidratlardan kaçınma) faydalı olabilir. Ancak herkes için uygun değildir, bir diyetisyen eşliğinde uygulanmalıdır. Bol su içmek ve lif alımını dengelemek önemlidir. Egzersiz, bağırsak hareketlerini düzenlemeye ve stresi azaltmaya yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

IBS, sürekli rahatsızlık ve belirtilerin öngörülemez olması nedeniyle kaygı, utanç ve depresyona yol açabilir. Sosyal aktivitelerden kaçınma, iş veya okulda sorunlar yaşanabilir. Bu duygular normaldir, ancak bir ruh sağlığı uzmanından destek almak baş etmeyi kolaylaştırabilir. Unutmayın, zihinsel sağlığınıza da özen göstermek tedavinin bir parçasıdır.

Önleme

IBS'yi tamamen önlemek mümkün olmasa da, belirtileri tetikleyen faktörlerden kaçınarak şiddetini azaltmak mümkündür. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, stresten uzak durma ve yeterli uyku genel bağırsak sağlığını destekleyerek IBS riskini azaltabilir.

Aşılar

IBS'yi önleyen bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Belirtileriniz yoksa rutin tarama önerilmez. Ancak 50 yaş üzerinde veya ailede kolon kanseri öyküsü varsa, doktorunuz kolonoskopi gibi taramalar önerebilir. Bu taramalar IBS tanısıyla ilgili değil, genel sağlık koruması amacıyladır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik karın ağrısı ve rahatsızlık hissi
• Beslenme bozukluğu (besin kısıtlamaları nedeniyle vitamin-mineral eksiklikleri)
• Yaşam kalitesinde belirgin düşüş (sosyal, iş, okul hayatında zorluklar)
• Depresyon ve anksiyete bozuklukları
• Aşırı ilaç kullanımına bağlı yan etkiler

Uzun vadeli görünüm

IBS kronik bir durumdur, ancak çoğu insan tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtilerini iyi bir şekilde yönetebilir. Zamanla belirtiler azalabilir veya ataklar seyrekleşebilir. IBS ilerleyici bir hastalık değildir ve başka ciddi bağırsak hastalıklarına (kanser gibi) dönüşmez. Umut verici bir şekilde, uygun destek ve tedaviyle çoğu kişi normal ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Foundation for Gastrointestinal Disorders (IFFGD) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Gastroenteroloji Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.