kidney specialist tests overview

Genel Bakış

Böbrek uzmanı (nefrolog) tarafından istenen testler, böbreklerinizin ne kadar iyi çalıştığını kontrol etmek için yapılır. Bu testler kan, idrar ve görüntüleme yöntemlerini içerir. Böbrek hastalıklarını erken bulmaya ve tedaviyi yönlendirmeye yardımcı olur.

Böbrek testleri, özellikle yüksek tansiyon, şeker hastalığı veya ailede böbrek hastalığı öyküsü olan kişilerde sıkça yapılır. Düzenli kontrollerde de kullanılır.

Herkes böbrek testi yaptırabilir. Ancak 40 yaş üstü, diyabet, hipertansiyon, kalp hastalığı veya ailede böbrek hastalığı olanlar daha sık test yaptırmalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Ellerde, ayaklarda veya yüzde şişlik (ödem)
• İdrar miktarında azalma veya artma
• İdrarda köpüklenme veya kan görülmesi
• Gece sık idrara kalkma
• Bel veya yan ağrısı
• Kaşıntı ve kuru cilt

Çocuklarda belirtiler

• İştahsızlık ve kilo alamama
• Büyüme geriliği
• Sık idrar yolu enfeksiyonu
• İdrar kaçırma (gece veya gündüz)
• Huzursuzluk ve nedensiz ateş

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kafa karışıklığı veya konsantrasyon güçlüğü
• Kas krampları, özellikle bacaklarda
• İdrar kaçırma veya idrar yapmada zorlanma
• İlaçlara karşı artan hassasiyet

Nedenler

Ana nedenler

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon) böbrek damarlarına zarar verir.
• Şeker hastalığı (diyabet) böbrek süzme birimlerini bozar.
• Böbrek enfeksiyonları veya idrar yolu tıkanıklıkları.
• Otoimmün hastalıklar (bağışıklık sisteminin böbreklere saldırması).
• Uzun süreli ağrı kesici kullanımı (özellikle bazı ilaçlar).

Risk faktörleri

• Ailede böbrek hastalığı veya böbrek yetmezliği öyküsü
• 50 yaş üstü olmak
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Sigara içmek
• Kardiyovasküler hastalık (kalp damar hastalığı)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda bir kez tansiyon ölçümü ve idrar testi (risk faktörünüz yoksa)
• Risk faktörleriniz varsa doktorunuzun önerdiği sıklıkta kan testi (kreatinin, eGFR) ve idrar testi
• Hamilelikte düzenli böbrek fonksiyon takibi

Tanı

Böbrek uzmanı, şikayetlerinizi dinleyip fizik muayene yaptıktan sonra bir dizi test isteyerek böbreklerinizin durumunu değerlendirir. Bu testler böbreklerin süzme gücünü, hasar olup olmadığını ve idrar yollarını gösterir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: Kreatinin, kan üre azotu (BUN) ve tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR). Bu testler böbreklerin atıkları ne kadar iyi temizlediğini gösterir.
• İdrar tahlili: İdrarda protein, kan, enfeksiyon veya diğer anormallikler aranır.
• İdrar kültürü: Enfeksiyon varsa hangi bakterinin neden olduğunu belirler.
• Böbrek ultrasonu: Böbreklerin büyüklüğü, yapısı ve taş veya tümör varlığı kontrol edilir.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya MR: Detaylı görüntüleme için istenebilir.
• Böbrek biyopsisi: İnce bir iğne ile böbrekten küçük bir doku örneği alınarak mikroskop altında incelenir.

Randevunuzda neler beklenir

Testlerin çoğu basit ve ağrısızdır. Kan testi için kolunuzdan kan alınır (birkaç saniye). İdrar testi için idrar kabına bir miktar idrar yapmanız yeterlidir. Ultrason sırasında soğuk bir jel sürülür ve cihaz karnınızda gezdirilir. Biyopsi genellikle lokal anestezi ile yapılır ve birkaç saat hastanede gözlem gerekebilir. Doktorunuz tüm işlemleri size anlatacaktır.

Tedavi

Böbrek testlerinin sonuçlarına göre tedavi planı belirlenir. Tedavi, altta yatan nedene yöneliktir. Erken dönemde yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla böbrek hasarının ilerlemesi yavaşlatılabilir. İleri dönemde diyaliz veya böbrek nakli gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için (günde 2-2,5 litre, ancak doktorunuz özel bir kısıtlama önermediyse)
• Tuzu azaltın (işlenmiş gıdalardan ve aşırı tuzdan kaçının)
• Düzenli egzersiz yapın (haftada en az 150 dakika)
• Doktorunuzun önerdiği aralıklarla tansiyonunuzu ölçün ve kaydedin
• Sigara içmeyin, alkolü sınırlayın
• Ağrı kesicileri (özellikle ibuprofen, naproksen gibi iltihap önleyicileri) doktora danışmadan uzun süre kullanmayın

Tıbbi tedaviler

Tedavi, yüksek tansiyon ve şeker hastalığı gibi altta yatan hastalıkların kontrolünü içerir. Bunun için tansiyon düşürücü, şeker düşürücü ilaçlar ve böbrek koruyucu olarak bilinen bazı ilaç grupları kullanılabilir. Ayrıca enfeksiyon varsa antibiyotikler, bağışıklık sistemi sorunlarında bağışıklık baskılayıcılar verilebilir. İleri evre böbrek yetmezliğinde diyaliz (kanın makine ile temizlenmesi) veya böbrek nakli seçenekleri değerlendirilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Böbrek taşları, tıkanıklıklar, tümörler veya ciddi enfeksiyon durumlarında cerrahi gerekebilir. Ayrıca böbrek nakli de bir cerrahi işlemdir. Doktorunuz sizin için en uygun seçeneği anlatacaktır.

Bu durumla yaşamak

Böbrek testleri sonrası bir hastalık teşhis edilirse, düzenli doktor kontrollerine gitmek, ilaçları aksatmamak ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmek önemlidir. Günlük yaşamınızda küçük değişiklikler yaparak böbrek sağlığınızı koruyabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Doktorunuzun önerdiği diyete uyun (örneğin potasyum, fosfor kısıtlaması)
• Tansiyonunuzu düzenli takip edin
• Stresten uzak durmaya çalışın, gevşeme teknikleri uygulayın
• Düzenli uyuyun ve dinlenin
• Enfeksiyonlardan korunmak için hijyene dikkat edin

Diyet ve egzersiz

Diyet böbrek hastalığının evresine göre değişir. Genel olarak tuz, potasyum ve fosfor alımını sınırlamak, protein miktarını ayarlamak gerekebilir. Bir diyetisyen eşliğinde size özel bir beslenme planı hazırlanabilir. Egzersiz, haftada birkaç gün 30 dakikalık yürüyüş gibi orta şiddette yapılmalı; aşırı yorucu sporlardan kaçınılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Böbrek hastalığı tanısı almak endişe, üzüntü veya depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, hasta derneklerine katılmak iyi gelebilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Böbrek hastalıklarının bir kısmı önlenebilir. Yüksek tansiyon ve şeker hastalığını iyi yönetmek, sağlıklı beslenmek, yeterli su içmek, düzenli egzersiz yapmak, sigara ve aşırı alkolden kaçınmak en önemli korunma yollarıdır. Ayrıca gereksiz ağrı kesici kullanımından kaçının.

Aşılar

Böbrek hastaları grip, zatürre ve hepatit B aşılarını yaptırmalıdır. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Risk gruplarındaki kişiler (diyabet, hipertansiyon, aile öyküsü, 50 yaş üstü) yılda en az bir kez kan basıncı, idrar testi ve kan testi (kreatinin) yaptırmalıdır. Sağlık Bakanlığı’nın aile hekimliklerinde bu testler ücretsiz olarak yapılabilmektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik böbrek hastalığı (böbrek fonksiyonlarının giderek azalması)
• Böbrek yetmezliği (diyaliz veya nakil ihtiyacı)
• Kemik hastalıkları ve kırıklar
• Kan basıncının kontrolsüz yükselmesi
• Kalp ve damar hastalıkları riskinde artış
• Anemi (kansızlık)

Uzun vadeli görünüm

Böbrek hastalığı erken teşhis edilirse, ilerlemesi yavaşlatılabilir ve yaşam kalitesi korunabilir. Günümüzde diyaliz ve böbrek nakli gibi tedavilerle birçok kişi uzun yıllar sağlıklı bir yaşam sürdürebilmektedir. Düzenli takip ve tedavi ile umut verici sonuçlar elde edilebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• National Kidney Foundation ↗
• World Kidney Day ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Nefroloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Kronik Böbrek Hastalığı Programı ↗ · Türkiye
• Türk Böbrek Vakfı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.