Akciğer tarama testi hazırlığı

Genel Bakış

Akciğer tarama testi, akciğer kanserini henüz belirti vermeden erken evrede bulmak için yapılan bir görüntüleme yöntemidir. Bu test genellikle düşük doz bilgisayarlı tomografi (BT) ile yapılır ve özel bir hazırlık gerektirmez. Amaç, kanseri küçükken yakalayarak tedavi şansını artırmaktır.

Akciğer taraması, Sağlık Bakanlığı rehberlerine göre belirli risk gruplarında önerilen bir tarama yöntemidir. Sigara içen veya içmiş olan 50-80 yaş arası kişilerde yaygın olarak kullanılır.

Test, ağırlıklı olarak 50-80 yaş arası, uzun süre sigara içmiş veya halen içmekte olan kişilere önerilir. Ayrıca ailede akciğer kanseri öyküsü olan veya mesleki olarak kanserojen maddelere maruz kalanlar da risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Akciğer taraması genellikle hiçbir belirtisi olmayan kişilere yapılır.
• Bazen doktor, inatçı öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı gibi şikayetler varsa tarama isteyebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar için akciğer taraması önerilmez; bu test yetişkinlere yöneliktir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı bireylerde tarama öncesinde genel sağlık durumu ve ek hastalıklar değerlendirilir.
• İleri yaşta taramanın yararı kişiye özel olarak doktor tarafından tartılır.

Nedenler

Ana nedenler

• Akciğer kanserinin en önemli nedeni sigara ve tütün ürünleri kullanımıdır.
• Hava kirliliği ve bazı kimyasallara (asbest, radon gazı gibi) maruz kalmak da riski artırır.
• Ailede akciğer kanseri öyküsü genetik yatkınlık oluşturabilir.

Risk faktörleri

• Uzun süreli sigara içmek (günde 1 paket veya daha fazla, 30 yıl ve üzeri)
• 50 yaşın üzerinde olmak
• Ailede akciğer kanseri olan bir yakının bulunması
• Akciğer hastalığı (KOAH gibi) öyküsü
• Mesleki olarak asbest, arsenik, radon gibi maddelere maruz kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Göğüs ağrısı ve nefes darlığı birden başladıysa gecikmeyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sigara içiyorsanız veya bırakalı 15 yıldan az olduysa, doktorunuza akciğer taraması hakkında danışın.
• Ailenizde akciğer kanseri varsa, risk değerlendirmesi için aile hekiminize başvurun.
• Herhangi bir belirti olmasa bile risk grubundaysanız düzenli kontrollerinizi yaptırın.

Tanı

Akciğer taraması, düşük doz bilgisayarlı tomografi (BT) adı verilen özel bir röntgen cihazı ile yapılır. Tarama sırasında ciğerlerinizin çok detaylı kesit görüntüleri alınır. Bu görüntülerde küçük nodüller (ufak leke veya yumrular) taranır.

Yapılabilecek testler

• Düşük doz BT (bilgisayarlı tomografi) – ana tarama yöntemi
• Eğer taramada anormal bir durum görülürse doktorunuz ek olarak pozitron emisyon tomografisi (PET) veya biyopsi (doku örneği alma) isteyebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Teste gelirken rahat, metal içermeyen giysiler giymeniz önerilir. Takı, piercing, gözlük gibi metal eşyaları çıkarmanız gerekebilir. Tarama sırasında bir masaya uzanırsınız ve kısa bir süre nefesinizi tutmanız istenir. İşlem birkaç dakika sürer, ağrı veya rahatsızlık hissetmezsiniz. Özel bir diyet veya ilaç değişikliği yapmanız gerekmez.

Tedavi

Tarama sonucunda kanser şüphesi olan bir durum bulunursa, tedavi seçenekleri hastalığın evresine, türüne ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir. Erken evrede yakalanan akciğer kanserlerinde tedavi başarısı oldukça yüksektir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakmak en önemli adımdır.
• Sağlıklı beslenin, düzenli egzersiz yapın.
• Doktorunuzun önerdiği tarama ve kontrolleri aksatmayın.

Tıbbi tedaviler

Tedavi yaklaşımları arasında cerrahi (ameliyatla tümörün çıkarılması), radyoterapi (ışın tedavisi), kemoterapi (ilaç tedavisi), hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapi (bağışıklık sistemini güçlendiren tedaviler) yer alır. Hangi tedavinin uygulanacağına doktorunuz karar verir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Erken evre akciğer kanserinde tümörün cerrahi olarak çıkarılması sık kullanılan bir yöntemdir. Ameliyat kararı, tümörün yeri, büyüklüğü ve hastanın akciğer kapasitesi gibi faktörlere bağlıdır.

Bu durumla yaşamak

Tarama sonucunuz normal olsa bile risk grubundaysanız düzenli olarak doktor kontrolünde kalmaya devam edin. Anormal bir bulgu varsa, ileri tetkik ve tedavi sürecinde doktorunuzun önerilerine uyun. Günlük yaşamınızda stresten uzak durmaya çalışın, sevdiklerinizle vakit geçirin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durun.
• Pasif içicilikten kaçının.
• Hava kirliliğinin yoğun olduğu ortamlardan uzak durun, gerekirse maske kullanın.
• Düzenli uyuyun ve sağlıklı kilonuzu koruyun.

Diyet ve egzersiz

Meyve, sebze, tam tahıl ve sağlıklı yağlar açısından zengin bir beslenme düzeni akciğer sağlığını destekler. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi) yapmak genel sağlık için faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Akciğer taraması yaptırmak, özellikle yüksek risk grubundaki kişilerde kaygıya neden olabilir. Anormal bir sonuç almak endişe yaratabilir. Bu duygular normaldir. Duygularınızı paylaşmaktan çekinmeyin, gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın.

Önleme

Akciğer kanserini tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak için yapabileceğiniz çok şey var. Sigara içmemek veya bırakmak, sağlıklı beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve zararlı kimyasallardan uzak durmak en önemli adımlardır.

Tarama programları

Akciğer taraması, kanseri erken evrede yakalayarak tedavi şansını artıran bir önleyici sağlık hizmetidir. Yüksek risk grubundaki kişilerin doktor önerisiyle düzenli tarama yaptırması önemlidir. Sağlık Bakanlığı, risk grubundaki bireylere düşük doz BT taramasını önermektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Akciğer kanseri erken teşhis edilmezse tümör büyüyebilir ve vücudun diğer bölgelerine yayılabilir (metastaz).
• Nefes darlığı, kronik öksürük, kan tükürme gibi belirtiler kötüleşebilir.
• Tedavi edilmeyen ileri evre akciğer kanseri yaşam süresini kısaltabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken evrede yakalanan akciğer kanserinde tedavi başarısı yüksektir. Tarama sayesinde pek çok kişi hayatını kurtarabilir. Düzenli kontroller, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve doktorunuzla işbirliği içinde olmak en iyi sonucu almanıza yardımcı olur. Unutmayın, her anormal bulgu kanser değildir; çoğu iyi huyludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.