Sıtma Kan Yayması

Genel Bakış

Sıtma kan yayması, sıtma hastalığına neden olan Plasmodium parazitlerini tespit etmek için yapılan bir laboratuvar testidir. Parmağınızdan veya damar yolundan alınan bir damla kan, lam üzerine ince bir tabaka halinde yayılır ve mikroskop altında incelenir. Parazitler varsa hekim bunları görerek tanı koyar.

Sıtma, Türkiye'de özellikle Güneydoğu Anadolu ve Doğu Akdeniz bölgelerinde nadiren görülür. Dünya genelinde ise tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygındır. Sıtma kan yayması testi, sıtma şüphesi olan herkese uygulanan standart bir tanı yöntemidir.

Test, sıtma belirtileri gösteren herkese uygulanır. Sıtma, bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde, küçük çocuklarda, hamile kadınlarda ve sıtma bölgelerine seyahat edenlerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş (nöbetler halinde)
• Titreme ve üşüme
• Terleme nöbetleri
• Baş ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• Halsizlik, yorgunluk

Çocuklarda belirtiler

• Ateşli nöbetler (havale)
• Kusma ve ishal
• Kansızlık belirtileri (solukluk, halsizlik)
• Uyku hali ve huzursuzluk

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ateş yüksek olmayabilir veya atipik seyredebilir
• Zihin karışıklığı ve bilinç bulanıklığı
• Kalp ve akciğer sorunları riski artar

Nedenler

Ana nedenler

• Sıtma hastalığına Plasmodium türü parazitler neden olur. Bu parazitler, enfekte dişi Anofel sivrisineklerinin ısırmasıyla insan kanına geçer. En sık Plasmodium falciparum ve Plasmodium vivax türleri hastalığa yol açar.

Risk faktörleri

• Sıtma görülen bölgelere seyahat etmek
• Sivrisinek koruması olmadan dışarıda uyumak
• Sinek kovucu veya sivrisinek ağı kullanmamak
• Bağışıklık sistemi zayıf olmak (çocuklar, yaşlılar, hamileler)
• Kan nakli veya iğne paylaşımı (nadren)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Sıtma belirtileri (ateş, titreme, terleme nöbetleri) görüldüğünde hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun. Sıtma hızla ilerleyebilir ve ciddi sonuçlar doğurabilir.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sıtma bölgesine seyahat ettikten sonra ateş çıkarsa, mutlaka doktora görünün ve seyahat öykünüzü belirtin.

Tanı

Sıtma, sıtma kan yayması testi ile teşhis edilir. Parmağınızdan veya damar yolundan alınan küçük bir kan örneği, lam üzerine ince bir damla halinde yayılır ve mikroskop altında incelenir. Parazitler görülürse tanı konur.

Yapılabilecek testler

• Sıtma kan yayması (ince damla ve kalın damla)
• Hızlı tanı testleri (antijen testleri)
• PCR testi (parazit DNA'sını tespit eder)

Randevunuzda neler beklenir

Test için bir sağlık kuruluşuna gidersiniz. Kan alımı birkaç dakika sürer ve hafif bir acı hissedebilirsiniz. Kanınız lam üzerine yayılır ve mikroskopta incelenir. Sonuç genellikle birkaç saat içinde doktorunuza iletilir. Test sırasında özel bir hazırlık gerekmez.

Tedavi

Sıtma tedavisinde amaç, parazitleri vücuttan tamamen temizlemek ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi, sıtma türüne, hastanın durumuna ve ilaç direncine göre belirlenir. Tedavi süresince doktor kontrolü çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin (su, ayran, çorba gibi)
• Dinlenin ve vücudunuzu yormayın
• Ateş düşürücü yöntemleri (ılık duş) doktor önerisiyle uygulayın

Tıbbi tedaviler

Sıtma tedavisinde antimalaryal ilaçlar kullanılır. Tedavinin süresi ve türü hastalığa göre değişir. Doktorunuz size uygun ilacı reçete edecektir. Tedaviyi tam olarak bitirmek çok önemlidir; erken kesilirse hastalık tekrarlayabilir. Ağır vakalarda hastanede yatış ve damar yoluyla ilaç gerekebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sıtmada cerrahi bir işlem gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Sıtma geçirdikten sonra iyileşme sürecinde kendinize iyi bakmalısınız. İlaçlarınızı düzenli alın, bol dinlenin ve doktor kontrollerinizi aksatmayın. Yorgunluk bir süre devam edebilir, bu normaldir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sivrisinek ısırıklarından korunun (sineklik, kovucu, uzun kollu giysi)
• Sıtma bölgelerine seyahat edecekseniz önlem alın
• Tedavi sonrası tekrar hastalanmamak için korunmaya devam edin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek bağışıklık sisteminizi güçlendirir. Hafif yürüyüşler yapabilirsiniz ancak aşırı yorulmaktan kaçının. Yeterli uyku almak iyileşmenizi hızlandırır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sıtma hastalığı korkutucu olabilir. Endişe, üzüntü veya uyku sorunları yaşayabilirsiniz. Bu duygular normaldir. Bir ruh sağlığı uzmanından veya doktorunuzdan destek isteyin.

Önleme

Sıtma, sivrisinek ısırıklarından korunarak ve gerekli önlemleri alarak büyük ölçüde önlenebilir. Sıtma bölgelerine seyahat edecek kişiler için doktor tarafından önerilen önleyici ilaçlar mevcuttur. Seyahatten önce bir sağlık kuruluşuna danışın.

Aşılar

Sıtma aşısı mevcuttur ancak Türkiye'de rutin aşılama programında yer almamaktadır. Dünya Sağlık Örgütü bazı ülkelerde çocuklara aşı önermektedir. Doktorunuzdan aşı hakkında bilgi alabilirsiniz.

Tarama programları

Sıtma için toplum taraması yapılmaz. Ancak sıtma görülen bölgelerde yaşıyorsanız veya bu bölgelere seyahat ettiyseniz ve belirtileriniz varsa test yaptırmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli kansızlık (anemi)
• Serebral sıtma (beyin tutulumu, koma, nöbetler)
• Böbrek yetmezliği
• Solunum sıkıntısı (akciğer ödemi)
• Dalak yırtılması
• Hipotansiyon ve şok

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile sıtma tamamen iyileşebilir. Tedaviye erken başlandığında ölüm oranı çok düşüktür. Sağlık Bakanlığı, sıtma vakalarını sürekli izlemekte ve gerekli önlemleri almaktadır. Hastalık ne kadar erken saptanırsa, iyileşme o kadar hızlı ve eksiksiz olur.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO)
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC)

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı · Türkiye
• Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.