osteoporosis blood test explained

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerinizin zayıflayıp kırılgan hale gelmesidir. Bu durumda kemik yoğunluğu azalır, bu da düşme veya hafif bir darbe sonucu bile kemik kırılmasına neden olabilir. Osteoporoz için yapılan kan testleri, kemik sağlığını etkileyen kalsiyum, D vitamini gibi maddelerin seviyelerini kontrol eder.

Evet, osteoporoz özellikle 50 yaş üstü kadınlarda yaygındır. Ancak erkeklerde de görülür. Dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler.

Osteoporoz en çok menopoz sonrası kadınları etkiler çünkü östrojen hormonunun azalması kemik kaybını hızlandırır. Ayrıca ileri yaş, ailede osteoporoz öyküsü, düşük vücut ağırlığı, sigara kullanımı ve bazı ilaçlar da riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti yoktur.
• Zamanla boy kısalması veya kambur duruş (kifoz) gelişebilir.
• Sırt veya bel ağrısı (kırık nedeniyle) oluşabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Osteoporoz çocuklarda nadirdir. Ancak görülürse büyüme geriliği, kemik ağrısı ve kolay kırılma belirtileri olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda en sık belirti, düşme sonrası kalça, bilek veya omurga kırığıdır.
• Boyda belirgin kısalma ve kamburluk fark edilebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kemik yıkımının, yapımından hızlı olması sonucu kemik yoğunluğu azalır.
• Yaşlanma ile birlikte kemik hücrelerinin yenilenme hızı yavaşlar.
• Menopoz sonrası östrojen seviyesinin düşmesi kemik kaybını hızlandırır.

Risk faktörleri

• 50 yaş üstü olmak
• Kadın cinsiyet
• Ailede osteoporoz öyküsü
• Düşük vücut ağırlığı veya zayıf yapı
• Sigara içmek
• Aşırı alkol tüketimi
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Uzun süreli kortikosteroid ilaç kullanımı
• Bazı kronik hastalıklar (romatoid artrit, diyabet gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme sonrası şiddetli ağrı, hareket edememe, şişlik veya şekil bozukluğu varsa hemen acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler düzenli kemik taraması yaptırmalıdır.
• Eğer risk faktörleriniz varsa (ailede osteoporoz, erken menopoz, uzun süreli steroid kullanımı) doktorunuzla kemik sağlığınızı konuşun.
• Herhangi bir düşme sonrası kırık yaşarsanız, osteoporoz açısından değerlendirilmelisiniz.

Tanı

Osteoporoz tanısı genellikle kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA taraması) ile konur. Bunun yanında doktorunuz, kemik sağlığınızı etkileyen faktörleri değerlendirmek için kan testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA)
• Kalsiyum ve fosfor düzeyleri (kan testi)
• D vitamini düzeyi
• Paratiroid hormon (PTH) düzeyi
• Kemik döngüsü belirteçleri (kan veya idrar testi)

Randevunuzda neler beklenir

Kan testleri için genellikle bir sağlık kuruluşuna gidip kolunuzdan kan alınır. Bu işlem birkaç dakika sürer ve özel bir hazırlık gerektirmez. Bazı testler için aç olmanız istenebilir, doktorunuz size önceden bilgi verecektir.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı kemik kaybını yavaşlatmak, kemik yoğunluğunu artırmak ve kırıkları önlemektir. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri ve doktorunuzun önereceği ilaçları içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Yeterli kalsiyum alın: Süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler, badem gibi besinler tüketin.
• D vitamini seviyenizi koruyun: Güneş ışığı ve doktorunuzun önereceği takviyelerle D vitamini alın.
• Düzenli egzersiz yapın: Yürüyüş, merdiven çıkma, ağırlık kaldırma gibi kemikleri güçlendiren aktiviteler yapın.
• Sigara ve aşırı alkol tüketiminden kaçının.
• Düşmeleri önlemek için evinizde halıları sabitleyin, iyi aydınlatma sağlayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kemik kaybını yavaşlatan veya kemik oluşumunu artıran ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar tablet, enjeksiyon veya damar yoluyla uygulanabilir. Hangi ilacın sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verecektir. Ayrıca kalsiyum ve D vitamini takviyesi de sıklıkla önerilir. İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde ve düzenli olarak kullanın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi için cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak osteoporoza bağlı kırık oluştuğunda, kırığın türüne göre cerrahi müdahale gerekebilir. Örneğin kalça kırığında kalça protezi ameliyatı yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporoz ile yaşamak, günlük aktivitelerinizi sürdürürken kırık riskine karşı dikkatli olmayı gerektirir. Dengeli beslenme, düzenli egzersiz ve düşme önlemleri ile hayat kalitesini korumak mümkündür.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düşme riskini azaltmak için evde güvenlik önlemleri alın (banyoda tutunma barları, kaymaz paspaslar).
• Ağır kaldırmaktan ve ani hareketlerden kaçının.
• Doktorunuzun önerdiği egzersiz programını uygulayın (örneğin yürüyüş, yoga gibi düşük etkili aktiviteler).
• Düzenli sağlık kontrollerinizi yaptırın.

Diyet ve egzersiz

Kalsiyumdan zengin beslenin: Günlük süt ve süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, kuru baklagiller, balık (kılçıklı). D vitamini için güneş ışığından faydalanın, ancak fazlasına maruz kalmayın. Egzersiz olarak haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aktivite (tempolu yürüyüş gibi) ve haftada 2 gün denge ve kuvvet egzersizleri yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz, özellikle kırık sonrası hareket kısıtlılığı ve ağrı nedeniyle kaygı, depresyon veya sosyal izolasyona yol açabilir. Duygusal destek almak ve aktif kalmak önemlidir. Kendinizi yalnız hissederseniz doktorunuzla veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Osteoporoz tamamen önlenemeyebilir, ancak risk önemli ölçüde azaltılabilir. Yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı, düzenli egzersiz, sağlıklı vücut ağırlığı, sigara ve alkolden uzak durmak etkili önlemlerdir.

Tarama programları

Kemik yoğunluğu taraması (DEXA) risk altındaki bireylerde önerilir. 50 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler doktorlarına danışarak tarama yaptırmalıdır. Ailede osteoporoz öyküsü, erken menopoz veya uzun süreli steroid kullanımı gibi risk faktörleri varsa daha erken yaşta tarama gerekebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kemik kırıkları (özellikle kalça, omurga ve bilek)
• Kronik ağrı
• Boy kısalması ve kambur duruş
• Hareket kısıtlılığı
• Günlük yaşam aktivitelerinde bağımlılık
• Kalça kırığı sonrası ameliyat ve uzun iyileşme süreci

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir durumdur. Erken teşhis ve uygun tedavi ile kemik kırığı riski büyük ölçüde azaltılabilir. Düzenli doktor takibi, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve ilaç tedavisi ile birçok kişi aktif ve bağımsız bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.