osteoporosis screening test preparation

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerinizin zayıflamasına ve kolayca kırılmasına neden olan bir kemik hastalığıdır. Kemik yoğunluğunuz azalır ve kemikleriniz sünger gibi gözenekli hale gelir.

Evet, osteoporoz dünyada milyonlarca kişiyi etkileyen yaygın bir hastalıktır. Özellikle menopoz sonrası kadınlarda ve ileri yaştaki erkeklerde sık görülür.

Osteoporoz en çok 50 yaş üstü kadınları etkiler, ancak erkeklerde de görülebilir. Ayrıca ailesinde osteoporoz öyküsü olanlar, düşük vücut ağırlığına sahip kişiler ve bazı ilaçları uzun süre kullananlar risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti yoktur
• Kemik kırıkları (en sık kalça, omurga ve bilekte)
• Boy kısalması
• Kambur duruş (kifoz)
• Sırt veya bel ağrısı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda osteoporoz nadirdir, ancak altta yatan başka bir hastalığa bağlı olarak gelişebilir.
• Belirtiler arasında kemik ağrısı, boy kısalması ve yürüme zorluğu sayılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda en sık görülen belirti, küçük bir düşme veya çarpmayla oluşan kemik kırıklarıdır.
• Omurga kırıkları sırt ağrısı, boy kısalması ve duruş bozukluğuna yol açabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanma ile kemik yoğunluğunun doğal olarak azalması
• Menopoz sonrası östrojen seviyesinin düşmesi
• Kalsiyum ve D vitamini eksikliği
• Bazı hastalıklar (romatoid artrit, hipertiroidi gibi) ve uzun süreli kortikosteroid kullanımı

Risk faktörleri

• Kadın olmak (özellikle menopoz sonrası)
• İleri yaş (65 yaş üstü)
• Ailede osteoporoz öyküsü
• Düşük vücut ağırlığı (zayıf olmak)
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya çarpma sonrası şiddetli ağrı, şişlik veya hareket kısıtlılığı
• Ani başlayan ve geçmeyen sırt ağrısı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kadınlar için 65 yaşından itibaren osteoporoz taraması yaptırmak önerilir.
• Erkekler için 70 yaşından itibaren tarama düşünülmelidir.
• Erken menopoza giren, uzun süre kortikosteroid kullanan veya kırık riskini artıran başka bir sağlık sorunu olan kişilerin daha erken tarama yaptırması gerekebilir.

Tanı

Osteoporoz tanısı genellikle kemik yoğunluğu ölçümü (DXA taraması) adı verilen bir testle konur. Bu test, kemiklerinizin ne kadar güçlü olduğunu belirler.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DXA taraması): Genellikle kalça ve omurgadan yapılır. Röntgen benzeri düşük doz radyasyon kullanır.
• FRAX skoru: Yaş, kilo, boy, kırık öyküsü gibi faktörlerle kırık riskini hesaplayan bir araçtır.
• Kan testleri: Kalsiyum, D vitamini seviyesi ve böbrek fonksiyonlarını kontrol etmek için.

Randevunuzda neler beklenir

DXA taraması için özel bir hazırlık gerekmez. Ancak testten 24 saat önce kalsiyum takviyesi almamanız önerilir. Test sırasında metal içermeyen rahat kıyafetler giyin. Yaklaşık 10-20 dakika süren ağrısız bir işlemdir. Cihazın üzerinde uzanırken kemikleriniz taranır.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı kemik kaybını yavaşlatmak, kemik yoğunluğunu artırmak ve kırıkları önlemektir. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme düzenlemeleri ve ilaçları içerebilir. Doktorunuz size en uygun tedavi planını belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin beslenin (süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, balık)
• Düzenli yürüyüş, merdiven çıkma gibi ağırlık taşıyan egzersizler yapın
• Sigara ve aşırı alkolden kaçının
• Düşmeleri önlemek için evde halıları sabitleyin, banyoda kaymaz paspas kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kemik kaybını yavaşlatmak ve kemik oluşumunu artırmak için çeşitli ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar tablet, burun spreyi veya enjeksiyon şeklinde olabilir. Ayrıca kalsiyum ve D vitamini takviyesi de verilebilir. Tedavi seçenekleri kişiye özeldir ve mutlaka doktor kontrolünde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi için cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak osteoporoza bağlı kalça kırığı gibi durumlarda kırığı onarmak için ameliyat gerekebilir. Omurga kırıklarında bazı durumlarda kifoplasti veya vertebroplasti adı verilen girişimsel işlemler uygulanabilir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşamak, kemik sağlığınıza dikkat etmek ve kırıklardan korunmak anlamına gelir. Günlük aktivitelerinizi kısıtlamadan, dengeli beslenme ve düzenli egzersizle hayatınızı sürdürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 3-4 kez ağırlık taşıyan egzersiz (yürüyüş, dans gibi) yapın
• Denge egzersizleri (tai chi, yoga) düşme riskini azaltır
• Evde düşme tehlikelerini ortadan kaldırın (dağınık kablolar, kaygan zeminler)
• Doktorunuzun önerdiği takviyeleri düzenli kullanın

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum açısından zengin besinler tüketin: süt, yoğurt, peynir, badem, lahana, brokoli. D vitamini için güneş ışığından faydalanın, ancak yeterli değilse doktorunuza danışın. Egzersiz olarak yürüyüş, düşük etkili aerobik ve hafif ağırlık çalışmaları önerilir. Sırt ve karın kaslarını güçlendirmek duruşu iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Osteoporoz tanısı bazı kişilerde kırık korkusu ve kaygıya neden olabilir. Bu normaldir. Endişelerinizi doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve destek grupları moralinizi yükseltebilir.

Önleme

Evet, osteoporoz büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigarasız ve alkolsüz bir yaşam kemik kaybını yavaşlatır. Genç yaşlardan itibaren kemik sağlığına dikkat etmek ileride osteoporoz riskini azaltır.

Tarama programları

Osteoporoz taraması (kemik yoğunluğu ölçümü) risk altındaki kişilerde kırık oluşmadan önce kemik kaybını tespit eder. Tarama, özellikle 65 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler için önerilir. Ailede osteoporoz öyküsü, erken menopoz veya uzun süreli kortikosteroid kullanımı gibi risk faktörleri varsa daha erken yaşlarda tarama yapılabilir. Tarama için doktorunuza danışın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça, omurga ve bilek gibi bölgelerde kemik kırıkları
• Kırıklara bağlı kronik ağrı
• Boy kısalması ve kamburluk
• Hareket kısıtlılığı ve bağımsızlığın kaybı
• Kırık sonrası ameliyat ve uzun iyileşme süreci

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz tedavi edilmezse ciddi sorunlara yol açabilir, ancak erken teşhis ve uygun tedavi ile kırık riski önemli ölçüde azaltılabilir. Kemik yoğunluğunuzu korumak ve güçlendirmek için atacağınız adımlar, sağlıklı bir yaşam sürmenize yardımcı olacaktır. Unutmayın, osteoporoz yönetilebilir bir durumdur.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Osteoporoz Vakfı (IOF) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Osteoporoz Derneği · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.