osteoporosis specialist tests overview

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerin zayıflayıp kolayca kırılabilir hale geldiği bir kemik hastalığıdır. Kemik yoğunluğu zamanla azalır, kemikler gözenekli bir yapı kazanır.

Evet, özellikle 50 yaş üstü kadınlarda çok yaygındır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre menopoz sonrası her üç kadından birinde osteoporoz görülmektedir.

En sık menopoz sonrası kadınları etkiler. Bununla birlikte yaşlı erkekler, erken menopoza giren kadınlar, uzun süre kortikosteroid ilaç kullananlar ve bazı kronik hastalığı olan kişiler de risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporoz genellikle erken dönemde hiçbir belirti vermez.
• İlk belirti genellikle bir kırıktır (kalça, omurga veya bilek).
• Zamanla boyda kısalma, kamburlaşma (kambur duruş) ve sırt ağrısı ortaya çıkabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda oldukça nadir görülür.
• Kemik ağrısı, sık kırıklar ve yürüme güçlüğü olabilir.
• Büyüme geriliği veya şekil bozuklukları fark edilebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda sırt ve bel ağrısı yaygındır.
• Boyda belirgin kısalma, kamburlaşma ve eğilme görülür.
• Küçük darbelerle bile kırık oluşması sık görülen bir durumdur.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanma ile birlikte kemik yapımının yavaşlaması ve kemik yıkımının artması.
• Menopoz sonrası östrojen hormonunun azalması (kadınlarda).
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı.
• Uzun süre hareketsiz kalma veya yatak istirahati.

Risk faktörleri

• Ailede osteoporoz veya kırık öyküsü olması.
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi.
• Düşük vücut ağırlığı (zayıf olmak).
• Uzun süreli kortikosteroid (kortizon) ilaç kullanımı.
• Erken menopoz (45 yaşından önce).
• Romatoid artrit, tiroid hastalıkları gibi bazı kronik hastalıklar.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bir düşme veya hafif çarpma sonrası şiddetli ağrı ve hareket edememe (kırık şüphesi).
• Ani başlayan sırt ağrısı.
• Bacaklarda uyuşma veya güç kaybı.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 65 yaş üstü tüm kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler düzenli kemik yoğunluğu taraması yaptırmalıdır.
• Risk faktörlerine sahip daha genç bireyler (erken menopoz, kortizon kullanımı vb.) doktorlarına danışmalıdır.
• Daha önce kemik kırığı geçiren kişiler kontrol ettirmelidir.

Tanı

Doktorunuz önce tıbbi geçmişinizi dinler ve fizik muayene yapar. Ardından kemik yoğunluğunu ölçmek için DEXA taraması (çift enerjili X-ışını absorpsiyometrisi) ister. DEXA taraması en güvenilir tanı testidir.

Yapılabilecek testler

• DEXA taraması: Ağrısız, kısa süreli bir röntgen işlemidir. Kalça ve omurgadaki kemik yoğunluğunu ölçer.
• Kan testleri: Kalsiyum, D vitamini, tiroid hormonları ve böbrek fonksiyonlarına bakılır.
• İdrar testleri: Kemik yıkım hızını değerlendirmek için kullanılabilir.
• Gerekirse kemik biyopsisi: Çok nadir durumlarda uygulanır.

Randevunuzda neler beklenir

DEXA taraması sırasında bir masaya uzanırsınız. Cihaz kalçanızı ve omurganızı tarar. İşlem yaklaşık 10-15 dakika sürer ve ağrısızdır. Sonuçlar bir T-skoru olarak verilir: -2.5 ve altı osteoporozu gösterir. Ayrıca kan ve idrar testleri için örnek verirsiniz.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinin amacı kemik kaybını yavaşlatmak, kemik gücünü artırmak ve kırık riskini azaltmaktır. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, beslenme düzeni ve gerektiğinde ilaçlarla yapılır.

Evde kişisel bakım

• Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin beslenin (süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler, badem).
• Düzenli yürüyüş, merdiven çıkma gibi ağırlık taşıyan egzersizler yapın.
• Sigara ve alkolden uzak durun.
• Düşmeleri önlemek için evde halıları sabitleyin, banyoda kaymaz paspas kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kemik yıkımını azaltan veya kemik yapımını artıran ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar tablet, ağız spreyi veya enjeksiyon şeklinde olabilir. Hangi ilacın size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Tedavi süresince düzenli kontroller yapılır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Osteoporozun kendisi için cerrahi gerekmez, ancak oluşan kırıkların tedavisinde (özellikle kalça ve omurga kırıkları) ameliyat gerekebilir. Omurga kırıklarında kemik çimentosu enjeksiyonu (kifoplasti) gibi girişimsel işlemler uygulanabilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamınızda düşmeyi önleyici önlemler alarak kemiklerinizi koruyabilirsiniz. Ani eğilmekten, ağır kaldırmaktan kaçının. Denge egzersizleri yapın. Evinizi iyi aydınlatın, takılma riskini azaltın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika yürüyüş yapın.
• Denge ve kuvvetlendirme egzersizlerini haftada 2-3 kez uygulayın (denge tahtası, yoga gibi).
• Kalsiyum ve D vitamini yönünden zengin beslenin. Gerekirse doktorunuza danışarak takviye alın.
• Kemik sağlığı için yeterli güneş ışığı alın (günde 15-20 dakika).

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum için süt ürünleri, badem, tofu, brokoli tüketin. D vitamini için güneşlenin, somon balığı, yumurta sarısı yiyin. Egzersiz olarak yürüyüş, merdiven çıkma, hafif ağırlık çalışmaları yapın. Düzenli olarak denge egzersizleri de ekleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı, hareket kısıtlılığı ve kırık korkusu depresyon ve anksiyeteye yol açabilir. Kendinizi üzgün veya endişeli hissederseniz doktorunuz veya bir uzmandan destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Evet, osteoporoz büyük ölçüde önlenebilir. Genç yaştan itibaren yeterli kalsiyum ve D vitamini almak, düzenli egzersiz yapmak, sigara ve alkolden uzak durmak kemik sağlığını korur. Menopoz sonrası dönemde doktor kontrolü ve gerekirse kemik taraması erken önlem almayı sağlar.

Aşılar

Osteoporoz doğrudan bir aşı ile önlenemez. Ancak D vitamini seviyesini korumak için güneşlenmek ve besin takviyesi önemlidir.

Tarama programları

Risk grubundaki kişilerde düzenli DEXA taraması önerilir. 65 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler için rutin tarama yapılması Sağlık Bakanlığı tarafından önerilmektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça, omurga ve bilek gibi bölgelerde sık kırıklar.
• Omurga kırıkları nedeniyle boy kısalması ve kamburlaşma (kifoz).
• Kronik sırt ağrısı.
• Hareket kısıtlılığı ve günlük işlerde bağımlılık.

Uzun vadeli görünüm

Osteoporoz tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir hastalıktır. Erken tanı ve uygun tedavi ile kırık riski önemli ölçüde azaltılabilir. Birçok kişi uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile aktif ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Kemik sağlığınızı korumak için doktorunuzla düzenli iletişimde kalın.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.