Parkinson symptoms specialist tests overview

Genel Bakış

Parkinson hastalığı, beynin hareketleri kontrol eden bölümündeki sinir hücrelerinin zamanla hasar görmesiyle ortaya çıkan bir durumdur. Bu hasar, vücudun hareketlerini düzenleyen dopamin adlı kimyasal maddenin azalmasına neden olur. Sonuçta titreme, kaslarda sertlik, yavaş hareket etme ve denge sorunları gibi belirtiler görülür.

Parkinson hastalığı, nörolojik hastalıklar arasında Alzheimer'dan sonra en sık görülen ikinci hastalıktır. Dünyada yaklaşık her 1000 kişiden 1-2'sinde görülür. Türkiye'de de sıklığı dünya ortalamasına benzerdir.

Genellikle 60 yaş üstü kişilerde başlar, ancak daha genç yaşlarda da (40 yaş öncesi) nadiren görülebilir. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İstirahat halinde elde veya parmakta hafif titreme (tremor)
• Kaslarda sertlik, kol veya bacakları hareket ettirirken zorlanma
• Hareketlerde yavaşlama (bradikinezi)
• Denge sorunları ve düşme eğilimi
• Yüz ifadesinde azalma (maske yüzü)
• Konuşmanın kısılması veya yavaşlaması
• Koku alma duyusunda azalma
• Uyku bozuklukları (örneğin uykuda hareket etme)
• Depresyon veya kaygı

Nedenler

Ana nedenler

• Beyinde dopamin üreten hücrelerin yavaş yavaş kaybı (kesin nedeni bilinmiyor)
• Genetik faktörler (nadir görülen ailesel formlar)
• Çevresel toksinlere maruziyet (bazı çalışmalarda tarım ilaçlarına rastlanmıştır)

Risk faktörleri

• İleri yaş (en önemli risk faktörü)
• Ailede Parkinson hastalığı öyküsü (birinci derece akrabada varsa risk biraz artar)
• Erkek cinsiyet
• Bazı kimyasallara (pestisit, ağır metal) uzun süreli maruziyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa 112’yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
• Hastalık belirtileri birdenbire kötüleştiyse (örneğin yürüyemez hale gelme)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İlk kez hafif bir titreme, kas sertliği veya yavaşlama fark ederseniz bir nöroloji uzmanına başvurun.
• Parkinson tanısı konulduktan sonra düzenli kontrolleri ihmal etmeyin.

Tanı

Parkinson hastalığının tanısını koymak için tek bir test yoktur. Nöroloji doktoru, belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, nörolojik muayene yapar. Muayene sırasında yürüyüşünüz, kas gücünüz, refleksleriniz ve dengeniz değerlendirilir. Doktor, belirtilerin başka nedenlerden kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Nörolojik muayene (titreme, sertlik, yavaşlama, denge testleri)
• Kan testleri (B12 vitamini, tiroid hormonu gibi eksiklikleri ekarte etmek için)
• Beyin görüntüleme (MR veya BT): beyindeki diğer yapısal sorunları dışlamak için
• DaTSCAN (dopamin taşıyıcı sintigrafisi): dopamin hücrelerinin durumunu görüntülemek için, bazen kullanılır
• L-Dopa testi: doktorun verdiği bir ilaca yanıt kontrol edilir

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. İlk muayeneden sonra doktorunuz gerekli testleri isteyecek ve sonuçları değerlendirecektir. Kesin tanı için bazen birka ay gözlem gerekebilir. Süreç boyunca aklınıza takılan her şeyi doktorunuza sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Parkinson hastalığının tedavisinde amaç, belirtileri kontrol altına almak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişiye özeldir ve genellikle ilaçlar, fizik tedavi, konuşma terapisi ve yaşam tarzı düzenlemelerini içerir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapmak (yürüyüş, yoga, yüzme gibi)
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek (sert kabızlık için lifli gıdalar)
• Günlük aktiviteleri kolaylaştırıcı yardımcı araçlar kullanmak (baston, tutunma barları)
• Düşmeyi önlemek için evde düzenleme yapmak (halıları kaldırmak, kaymaz zemin)
• Uyku düzenine dikkat etmek

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisinde, beyindeki dopamin seviyesini artıran veya dopaminin etkisini taklit eden ilaçlar kullanılır. Ayrıca hareket sorunlarına, titremelere ve ruhsal belirtilere yönelik destekleyici ilaçlar da doktor tarafından reçete edilebilir. Tüm ilaçlar doktor kontrolünde kullanılmalı, doz ve zamanlamaya dikkat edilmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaçlara rağmen belirtiler kontrol edilemiyorsa veya yan etkiler aşırıysa, derin beyin stimülasyonu (DBS) adı verilen bir cerrahi yöntem uygulanabilir. Bu işlemde beynin belirli bölgelerine elektrotlar yerleştirilir. Hangi hastaların uygun olduğuna nöroloji ve beyin cerrahisi uzmanları birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Parkinson hastalığı ile günlük yaşam, tedavi planına uyarak ve destek alarak daha kolay hale gelir. Sabah ilaçlarınızı zamanında almak, gün içinde yeterli dinlenme ve hareket dengesi kurmak önemlidir. Yorgunluk, depresyon ve kabızlık gibi belirtileri yönetmek için doktorunuzla iş birliği yapın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün düzenli egzersiz yapmak (günde 20-30 dakika)
• Bol su içmek ve lifli gıdalar tüketmek
• Stresten uzak durmak, rahatlama teknikleri uygulamak
• Sosyal ilişkileri sürdürmek ve yalnız kalmamak
• Hobiler edinmek ve zihni aktif tutmak

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme (bol sebze, meyve, tam tahıl, zeytinyağı) önerilir. Egzersiz, denge ve kas gücünü korumada çok etkilidir. Tai chi, yoga, pilates gibi denge odaklı aktiviteler düşme riskini azaltır. Yürüyüş yaparken düz ve güvenli zeminler tercih edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Parkinson hastalığı depresyon, kaygı ve ilgisizliğe neden olabilir. Bu durumlar hastalığın bir parçasıdır ve tedavi edilebilir. Duygusal destek almak, psikolog veya psikiyatriste başvurmak önemlidir. Kendinizi kötü hissediyorsanız, bunu doktorunuzla paylaşın.

Önleme

Parkinson hastalığını tamamen önleyecek bilinen bir yöntem yoktur. Ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve toksik maddelerden uzak durmak riski azaltabilir.

Tarama programları

Toplum taraması gibi bir yöntem yoktur. Erken tanı için yalnızca belirtiler ortaya çıktığında doktora başvurmak gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve kırık riskinde artış
• Yutma güçlüğü sonucu beslenme bozukluğu ve zatürre
• İleri evrede demans (bunama) gelişebilir
• İdrar kaçırma, kabızlık gibi sorunlar
• Ruhsal çöküntü ve sosyal izolasyon

Uzun vadeli görünüm

Parkinson hastalığı yavaş ilerler ve tedaviyle birçok belirti kontrol altına alınabilir. Hastaların büyük kısmı yıllarca başkalarına bağımlı olmadan yaşayabilir. Erken tanı, düzenli tedavi ve destekle yaşam kalitesi büyük ölçüde artırılabilir. Umutlu olmak ve hastalığı yönetmek mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Parkinson Hastalığı Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.