PMS (Premenstrüel Sendrom) için Uzman Testlerine Genel Bakış

Genel Bakış

PMS, adet döngüsünün ikinci yarısında ortaya çıkan fiziksel ve duygusal belirtiler bütünüdür. Bu belirtiler genellikle adet kanaması başladıktan sonra geçer. Bazı kadınlar için hafif rahatsızlık, bazıları için ise günlük yaşamı etkileyen ciddi bir durum olabilir. Uzman testleri, PMS'e benzer belirtilere neden olabilecek diğer sağlık sorunlarını ekarte etmek ve doğru tanı koymak için yapılır.

PMS çok yaygındır. Doğurganlık çağındaki kadınların %20-30'u orta ila şiddetli PMS yaşarken, %3-8'inde ise daha ağır bir form olan PMDD (Premenstrüel Disforik Bozukluk) görülebilir.

PMS, adet gören herkesi etkileyebilir, ancak en sık 20'li ve 30'lu yaşlardaki kadınlarda görülür. Stres, ailede PMS öyküsü veya depresyon riski artırabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karında şişkinlik ve gaz
• Göğüslerde hassasiyet veya ağrı
• Yorgunluk ve uyku sorunları
• Sinirlilik, ruh hali değişimleri veya üzüntü
• Baş ağrısı
• Yiyecek isteği (özellikle tatlı veya tuzlu)

Çocuklarda belirtiler

• Adet döngüsü yeni başlayan ergenlerde PMS daha belirsiz olabilir; sıklıkla karın ağrısı, baş ağrısı ve sinirlilik görülür.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Menopoza yaklaşan kadınlarda PMS benzeri belirtiler düzensiz hale gelebilir ve şiddetlenebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• PMS'in kesin nedeni bilinmemektedir, ancak adet döngüsündeki hormon değişimlerine (östrojen ve progesteron) karşı vücudun hassas tepki vermesi ile ilgili olduğu düşünülmektedir.
• Beyindeki kimyasal maddelerin (serotonin gibi) dengesizliği de rol oynayabilir.

Risk faktörleri

• Ailede PMS veya depresyon öyküsü
• Stresli yaşam olayları
• Obezite
• Sigara içmek
• Düşük egzersiz seviyesi
• Yetersiz uyku

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kendinize veya başkalarına zarar verme düşünceleri varsa hemen bir ruh sağlığı uzmanına veya acil servise başvurun.
• Şiddetli depresyon, panik atak veya kontrolsüz sinir nöbetleri varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• PMS belirtileriniz günlük yaşamınızı, işinizi veya ilişkilerinizi etkiliyorsa bir doktora görünün.
• Doğum kontrolü veya diğer ilaçlar kullanıyor ancak belirtileriniz düzelmiyorsa

Tanı

PMS tanısı, belirtilerinizin adet döngüsü ile bağlantılı olduğunu gösteren bir belirti günlüğü ve tıbbi geçmişiniz temel alınarak konur. Uzman, benzer belirtilere neden olabilecek diğer hastalıkları (tiroid bozuklukları, depresyon, anemi vb.) ekarte etmek için testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Belirti günlüğü (en az 2 ay süreyle günlük belirti kaydı)
• Tam kan sayımı (anemi kontrolü)
• Tiroid fonksiyon testleri (kan testi)
• Hormon seviyeleri (östrojen, progesteron, FSH, LH kan testleri)
• Depresyon ve anksiyete tarama ölçekleri

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz, belirtilerinizi ve adet döngünüzü ayrıntılı olarak soracaktır. Muayene sırasında genellikle pelvik muayene ve gerekirse ultrason istenebilir. Test sonuçları birkaç gün içinde çıkar. Kesin tanı için en az iki adet döngüsü boyunca belirti günlüğü tutmanız istenebilir.

Tedavi

PMS tedavisi, belirtilerin şiddetine ve size özel ihtiyaçlara göre kişiselleştirilir. Tedavinin amacı belirtileri azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. İlaç tedavisi gerekiyorsa, doktorunuz sizin için en uygun seçeneği belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapmak (yürüyüş, yoga, yüzme gibi)
• Sağlıklı beslenmek (tuz, şeker ve kafeini azaltmak)
• Yeterli uyumak ve uyku düzenine dikkat etmek
• Stres yönetimi teknikleri uygulamak (meditasyon, derin nefes)
• Sigara ve alkolden uzak durmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, ağrı kesiciler, doğum kontrol hapları, antidepresanlar (seçici serotonin geri alım inhibitörleri gibi) veya diüretik ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar yalnızca doktor gözetiminde kullanılmalıdır. Ayrıca, bitkisel takviyeler (çuha çiçeği yağı, B6 vitamini, kalsiyum, magnezyum) hakkında doktorunuza danışın. Sağlık Bakanlığı onaylı olmayan ürünleri kullanmaktan kaçının.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

PMS için cerrahi tedavi çok nadir uygulanır. Şiddetli ve tüm tedavilere dirençli vakalarda, yumurtalıkların alınması (ooferektomi) gibi seçenekler değerlendirilebilir, ancak bu genellikle son çaredir ve yalnızca uzman bir jinekolog tarafından önerilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamda belirtileri yönetmek için adet döngünüzü takip etmek ve belirtilerin ne zaman başlayacağını bilmek yardımcı olabilir. Kendinize karşı nazik olun ve zor günlerde ek dinlenme veya hafif aktiviteler planlayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stres seviyenizi azaltmak için zaman ayırın
• Düzenli uyuyun, aynı saatte yatıp kalkmaya çalışın
• Kafein ve alkol tüketimini sınırlayın
• Egzersiz haftada en az 3-4 kez yapılmalı

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme PMS belirtilerini hafifletebilir. Tuz alımını azaltmak şişkinliği, şeker alımını azaltmak ruh hali dalgalanmalarını önleyebilir. Kalsiyum, magnezyum, B6 vitamini içeren gıdalar (yeşil yapraklı sebzeler, süt ürünleri, muz, tam tahıllar) faydalı olabilir. Düzenli egzersiz endorfin salgılayarak ruh halinizi iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

PMS, depresyon, anksiyete ve sinirlilik gibi ruh hali değişimlerine neden olabilir. Bu duyguların geçici olduğunu unutmayın. Kendinizi kötü hissettiğinizde güvendiğiniz birine açılın. Şiddetli duygusal belirtiler yaşıyorsanız, bir ruh sağlığı uzmanından yardım almak önemlidir.

Önleme

PMS tamamen önlenemez, ancak sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları belirtilerin şiddetini azaltabilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve stres yönetimi koruyucu olabilir.

Tarama programları

PMS için özel bir tarama testi yoktur. Ancak, düzenli jinekolojik kontroller ve sağlık taramaları, diğer hastalıkların erken teşhisine yardımcı olabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli PMS, iş ve sosyal yaşamda kayıplara yol açabilir
• Depresyon veya anksiyete bozuklukları riskini artırabilir
• PMDD'ye (Premenstrüel Disforik Bozukluk) dönüşebilir

Uzun vadeli görünüm

PMS belirtileri tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile çoğu zaman kontrol altına alınabilir. Birçok kadın, doğru destek ve yönetimle belirtilerini hafifletip normal yaşamına devam edebilir. Şiddetli PMS'de bile uygun tedavi ile önemli iyileşme sağlanabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Association for Premenstrual Disorders (IAPMD)

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü · Türkiye
• Türk Jinekoloji ve Obstetri Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.