psoriasis screening test preparation

Genel Bakış

Sedef hastalığı (psoriasis), bağışıklık sisteminin yanlışlıkla sağlıklı cilt hücrelerine saldırması sonucu ciltte kırmızı, pullu ve kalınlaşmış lekeler oluşturan kronik (uzun süreli) bir hastalıktır. Bu lekeler genellikle kaşıntılı ve rahatsız edicidir.

Dünya genelinde yaklaşık 100 kişiden 2-3'ünü etkileyen yaygın bir cilt hastalığıdır.

Kadın ve erkeklerde eşit sıklıkta görülür. Her yaşta başlayabilir, ancak genellikle 15-35 yaş arasında ilk belirtiler ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte kırmızı, kabarık ve gümüş renkli pullarla kaplı lekeler
• Kaşıntı, yanma veya ağrı
• Kuru ve çatlamış cilt (bazen kanama)
• Tırnaklarda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişimi
• Eklemlerde şişlik, sertlik veya ağrı (sedef artriti)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda lekeler genellikle daha küçük ve daha ince pulludur.
• Saçlı deride kepek benzeri döküntüler sık görülür.
• Bez bölgesinde (bebeklerde) kızarıklık şeklinde ortaya çıkabilir.
• Çocuklar kaşıntı nedeniyle huzursuz olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha yaygın ve kalıcı olabilir.
• Eklem ağrısı ve hareket kısıtlılığı daha sık eşlik eder.
• Cilt kuruluğu ve enfeksiyon riski artabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin cilt hücrelerine saldırması (otoimmün tepki)
• Genetik yatkınlık (ailede sedef hastalığı olan kişilerde risk daha yüksektir)
• Tetikleyiciler: stres, cilt yaralanmaları (kesik, güneş yanığı), bazı enfeksiyonlar (özellikle boğaz enfeksiyonları)

Risk faktörleri

• Ailede sedef hastalığı veya sedef artriti öyküsü
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketimi
• Obezite (aşırı kilo)
• Kronik stres
• Bazı ilaçlar (doktor kontrolünde değerlendirilmelidir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' bölümünde belirtilen belirtiler varsa hemen 112'yi arayın.
• Ciltte yaygın kızarıklık, ateş, iltihap belirtileri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Cildinizde 2 haftadan uzun süren pullu, kaşıntılı kırmızı lekeler varsa
• Tırnaklarınızda çukurlaşma, kalınlaşma veya renk değişimi fark ederseniz
• Eklemlerinizde şişlik veya sabah tutukluğu yaşıyorsanız
• Ailenizde sedef hastalığı olan biri varsa ve sizde de benzer belirtiler görürseniz

Tanı

Sedef hastalığı tanısı genellikle bir cilt hastalıkları uzmanı (dermatolog) tarafından yapılan fizik muayene ile konur. Doktor, cilt lekelerinin görünümünü, yerini ve yaygınlığını değerlendirir. Ayrıca aile öykünüzü ve tetikleyicileri sorar. Tanıyı doğrulamak veya diğer hastalıkları dışlamak için bazen ek testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Cilt biyopsisi: Uyuşturulan bölgeden küçük bir cilt parçası alınarak mikroskopta incelenir. Bu kesin tanı için altın standarttır.
• Kan testleri: Özellikle eklem ağrısı varsa romatoid artrit gibi diğer hastalıkları dışlamak için yapılabilir.
• Sedef hastalığı için özel bir 'tarama testi' yoktur; tanı klinik bulgulara dayanır.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene öncesinde doktorunuza kullandığınız tüm ilaçları ve cilt bakım ürünlerini bildirin. Cildinizdeki lekeleri göstermek için rahat kıyafetler giyin. Muayene sırasında doktorunuz cildinizi, tırnaklarınızı ve eklemlerinizi kontrol edecek. Biyopsi yapılacaksa işlem birkaç dakika sürer ve sonuçlar genellikle 1-2 hafta içinde çıkar.

Tedavi

Sedef hastalığının kesin bir tedavisi olmamakla birlikte belirtileri kontrol altına almak ve alevlenmeleri azaltmak için birçok etkili yöntem vardır. Tedavi kişiye özeldir; hastalığın şiddetine, yaşına ve genel sağlık durumuna göre planlanır. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi önerecektir.

Evde kişisel bakım

• Cildinizi düzenli olarak nemlendirin (kokusuz, yumuşatıcı kremler tercih edin).
• Stresten uzak durmaya çalışın; yoga, meditasyon veya nefes egzersizleri faydalı olabilir.
• Cildinizi yaralamaktan kaçının; tıraş olurken dikkatli olun, güneş yanığından korunun.
• Sigara ve alkol kullanımını azaltın veya bırakın.
• Kaşıntıyı hafifletmek için ılık duş alın ve yumuşak havluyla cildinizi kurulayın (ovalamayın).

Tıbbi tedaviler

Hafif-orta vakalarda genellikle cilde sürülen kremler, merhemler veya losyonlar (kortikosteroidler, D vitamini türevleri gibi) kullanılır. Orta-ağır vakalarda fototerapi (kontrollü UV ışık tedavisi) veya ağızdan alınan ilaçlar (immünmodülatörler, biyolojik ajanlar gibi) doktor kontrolünde uygulanabilir. Tüm ilaçlar mutlaka doktor önerisi ile kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Sedef hastalığı için cerrahi bir tedavi genellikle gerekmez. Ancak sedef artriti nedeniyle eklem hasarı oluşursa, ortopedi uzmanı eklem protezi gibi cerrahi seçenekleri değerlendirebilir.

Bu durumla yaşamak

Sedef hastalığıyla yaşamak, cilt bakımına ve tetikleyicilerden kaçınmaya özen göstermeyi gerektirir. Günlük rutininize nemlendirme ve hafif egzersiz eklemek belirtileri hafifletebilir. Alevlenme dönemlerinde dinlenmek ve doktorunuzla iletişim halinde olmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli uyku ve stresten uzak bir yaşam tarzı benimseyin.
• Cildinizi tahriş edebilecek sert sabunlar, parfümlü ürünler ve aşırı sıcak sudan kaçının.
• Güneş koruyucu kullanarak güneşe kontrollü maruz kalın (doktorunuzun önerdiği süre kadar).
• Kilo kontrolüne dikkat edin; obezite sedef hastalığını kötüleştirebilir.

Diyet ve egzersiz

Anti-inflamatuar (iltihap azaltıcı) beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıl, omega-3 yağ asitleri (balık, ceviz) tüketin. Şekerli ve işlenmiş gıdaları sınırlayın. Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi egzersizler yapmak hem kilo kontrolüne yardımcı olur hem de stresi azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sedef hastalığı, cilt görünümü nedeniyle özgüven sorunlarına, kaygı ve depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, aynı zamanda bir hasta destek grubuna katılmak faydalı olabilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Sedef hastalığı genetik yatkınlıkla ilişkili olduğundan tamamen önlenemez. Ancak tetikleyicilerden kaçınarak ve sağlıklı bir yaşam tarzı sürdürerek alevlenmelerin sıklığı ve şiddeti azaltılabilir.

Tarama programları

Sedef hastalığı için toplum temelli bir tarama önerilmemektedir. Ailede sedef hastalığı öyküsü olan kişilerin ciltlerini düzenli olarak kontrol etmeleri ve şüpheli durumlarda doktora başvurmaları yeterlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Sedef artriti gelişme riski (eklemlerde kalıcı hasar ve hareket kısıtlılığı)
• Cilt enfeksiyonları (bakteriyel veya mantar)
• Kardiyovasküler hastalık (kalp krizi, inme) riskinde artış
• Depresyon ve anksiyete gibi ruhsal sorunların ortaya çıkması
• Tedavi edilmeyen püstüler sedef gibi nadir formlar ciddi sistemik sorunlara yol açabilir

Uzun vadeli görünüm

Sedef hastalığı kronik bir hastalık olsa da, güncel tedavilerle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi normal bir yaşam sürdürebilir, çalışabilir ve sosyal hayatına devam edebilir. Düzenli doktor takibi ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile hastalık yönetilebilir. Umutlu olmak ve kendinize iyi bakmak en önemli adımlardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Ulusal Sedef Hastalığı Vakfı (National Psoriasis Foundation)

Yerel kuruluşlar

• Türk Dermatoloji Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.