Kemik yoğunluğu sonuçlarını anlamak

Genel Bakış

Kemik yoğunluğu, kemiklerinizin ne kadar güçlü ve sağlam olduğunu gösteren bir ölçümdür. Basitçe söylemek gerekirse kemiklerinizin iç yapısının yoğunluğunu ve dayanıklılığını anlamanızı sağlar. Düşük kemik yoğunluğu, kemiklerin kırılmaya daha yatkın olduğu anlamına gelir.

Evet, özellikle 50 yaş üstü kadınlarda düşük kemik yoğunluğu oldukça yaygındır. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre her 3 kadından 1'inde ve her 5 erkekten 1'inde osteoporoz görülmektedir.

Kemik yoğunluğu kaybı en sık menopoz sonrası kadınları etkiler. Ancak yaşlı erkekler, uzun süreli kortizon gibi ilaç kullananlar ve bazı kronik hastalıkları olan kişiler de risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kemik yoğunluğu kaybı genellikle hiçbir belirti vermez. Çoğu kişi bir kırık oluşana kadar durumun farkında olmayabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda düşük kemik yoğunluğu genellikle altta yatan başka bir hastalıktan kaynaklanır. Büyüme geriliği, sık sık kırık oluşması veya uzun kemiklerde eğrilik görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Boy kısalması (zamanla 2-3 cm veya daha fazla), kambur duruş (dul kamburu olarak da bilinir), sırt ağrısı ve hafif darbelerle bile kırık oluşması yaşlı erişkinlerde sık görülen belirtilerdir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanma ile kemik yapımı ve yıkımı arasındaki dengenin bozulması
• Menopoz sonrası östrojen hormonunun azalması
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı

Risk faktörleri

• Ailede osteoporoz veya kalça kırığı öyküsü
• Sigara içmek ve aşırı alkol tüketmek
• Uzun süreli kortizon içeren ilaç kullanımı
• Düşük vücut ağırlığı (zayıf olmak)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Erken menopoz (45 yaşından önce)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kırık şüphesi varsa hemen 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
• Ani ve şiddetli sırt ağrısı yaşıyorsanız doktorunuza danışın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 65 yaş üstü kadınlar düzenli kemik yoğunluğu taraması için doktora başvurmalıdır.
• 70 yaş üstü erkekler için de tarama önerilir.
• 50 yaş sonrası kırık geçiren herkes mutlaka kemik yoğunluğu ölçümü yaptırmalıdır.
• Ailede osteoporoz öyküsü, erken menopoz, sigara kullanımı gibi risk faktörleriniz varsa doktorunuzla konuşun.

Tanı

Kemik yoğunluğu, özel bir röntgen yöntemi olan DXA (dual enerji X-ışını absorbsiyometrisi) ile ölçülür. Bu test ağrısızdır ve birkaç dakika sürer. Sonuçlar genellikle T-skoru (genç yetişkinlerle karşılaştırma) ve Z-skoru (aynı yaş grubuyla karşılaştırma) olarak verilir.

Yapılabilecek testler

• DXA taraması (en yaygın yöntem, genellikle kalça ve omurga ölçülür)
• Kantitatif BT (QCT) – omurga kemik yoğunluğunu ölçer
• Periferik DXA (bilek, topuk gibi bölgelerde tarama)

Randevunuzda neler beklenir

Test sırasında giysilerinizin üzerinde bir masaya uzanırsınız. Makine omurga ve kalçanızdan görüntü alırken hareket etmemeniz istenir. İşlem tamamen ağrısızdır ve herhangi bir iğne veya enjeksiyon yapılmaz. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde doktorunuza ulaşır. T-skoru -1,0 ve üzeri normal; -1,0 ile -2,5 arası osteopeni (düşük kemik yoğunluğu); -2,5 ve altı osteoporoz olarak değerlendirilir.

Tedavi

Kemik yoğunluğu kaybının tedavisi, kaybın derecesine, yaşınıza, cinsiyetinize ve genel sağlık durumunuza göre kişiselleştirilir. Temel amaç kırıkları önlemek ve kemik sağlığını korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Yeterli kalsiyum ve D vitamini alın. Hangi dozun size uygun olduğunu doktorunuza danışın.
• Düzenli olarak ağırlık taşıyan egzersizler yapın (yürüyüş, merdiven çıkma, hafif ağırlık çalışmaları).
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin, alkol tüketimini sınırlayın.
• Düşme riskini azaltın: evde takılma tehlikesi yaratan halıları kaldırın, banyoya tutamak taktırın, iyi aydınlatma sağlayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kemik kaybını yavaşlatan veya kemik yapımını artıran ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar ağız yoluyla tablet, burun spreyi, enjeksiyon veya damar yoluyla uygulanabilir. Hangi ilacın sizin için en uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Ayrıca kalsiyum ve D vitamini takviyeleri de önerilebilir. İlaç seçimi ve dozajı mutlaka doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi müdahale genellikle kırık oluştuktan sonra düşünülür. Örneğin kalça kırığında protez ameliyatı veya omurga çökme kırıklarında kifoplasti gibi işlemler gerekebilir. Kırık oluşmadan önce cerrahi bir tedavi seçeneği yoktur.

Bu durumla yaşamak

Kemik yoğunluğu düşük olan kişiler günlük hayatlarında düşmelere karşı daha dikkatli olmalıdır. Evdeki takılma tehlikelerini ortadan kaldırmak, kaymaz ayakkabılar giymek ve gerektiğinde baston veya yürüteç kullanmak güvenliği artırır. Ayrıca düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz (yürüyüş, dans, hafif ağırlık çalışmaları)
• Dengeli beslenme: kalsiyumdan zengin süt ürünleri, yeşil yapraklı sebzeler, badem; D vitamini için balık, yumurta sarısı ve güneş ışığı
• Güneş ışığından yeterli D vitamini almak (günde 15-20 dakika)
• Sigara ve alkolden uzak durmak

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum için her gün 2-3 porsiyon süt, yoğurt veya peynir tüketin. Ispanak, brokoli, lahana gibi yeşil yapraklı sebzeler de iyi kaynaklardır. D vitamini için somon, sardalya gibi yağlı balıklar ve yumurta sarısı faydalıdır. Egzersiz olarak haftada en az 3-4 gün 30-40 dakika tempolu yürüyüş yapmayı hedefleyin. Denge egzersizleri (tai chi, yoga) düşme riskini azaltır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Düşük kemik yoğunluğu tanısı almak kaygı ve korku yaratabilir. Kırık geçirme endişesiyle aktivitelerinizi kısıtlamak istemeyebilirsiniz. Bu duygular normaldir. Duygularınızı doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmak rahatlamanıza yardımcı olabilir. Destek grupları da faydalı olabilir.

Önleme

Kemik yoğunluğu kaybı tamamen önlenemese de, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile yavaşlatılabilir ve kırık riski büyük ölçüde azaltılabilir. Dengeli beslenme, düzenli egzersiz, sigara ve alkolden kaçınma en önemli önleyici adımlardır.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, kırık sonrası oluşabilecek enfeksiyon riskini azaltmak için özellikle yaşlı erişkinlere önerilir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 65 yaş üstü tüm kadınlara ve 70 yaş üstü erkeklere kemik yoğunluğu taraması önermektedir. Ayrıca 50 yaş sonrası kırık geçiren, erken menopoza giren veya uzun süre kortizon kullanan kişiler de tarama programına alınmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça, omurga veya el bileği gibi bölgelerde kırıklar
• Omurga kırıklarına bağlı boy kısalması ve kamburluk (kifoz)
• Kronik sırt ağrısı
• Kırık sonrası uzun süreli hareket kısıtlılığı ve bağımlılık

Uzun vadeli görünüm

Kemik yoğunluğu kaybı erken fark edildiğinde ve uygun şekilde yönetildiğinde kırık riski önemli ölçüde azaltılabilir. Çoğu insan tedaviyle normal bir yaşam sürdürebilir. Düzenli kontroller, sağlıklı beslenme ve egzersiz sayesinde kemik sağlığınızı korumak mümkündür. Umutsuzluğa kapılmayın, durumunuz yönetilebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.