UTI urine test explained

Genel Bakış

İdrar yolu enfeksiyonu (İYE), idrar yollarında (böbrekler, üreterler, mesane, üretra) mikropların çoğalması sonucu oluşan bir enfeksiyondur. İdrar tahlili, bu enfeksiyonun teşhisinde kullanılan basit ve hızlı bir laboratuvar testidir. Test, idrarda mikrop, iltihap hücresi veya kan olup olmadığını gösterir. Genellikle bir çubuk (dipstick) testi ile başlar, gerekirse idrar kültürü ile kesin tanı konur.

Evet, idrar yolu enfeksiyonu çok yaygın bir durumdur. Özellikle kadınlarda, her 10 kadından 8’i hayatının bir döneminde en az bir kez İYE geçirir.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Kadınlar anatomik nedenlerle erkeklerden çok daha sık etkilenir. Yaşlılar, hamileler, şeker hastaları ve kateter kullanan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İdrar yaparken yanma veya ağrı
• Sık sık ve az miktarda idrara çıkma
• Ani ve şiddetli idrar hissi
• Alt karın bölgesinde rahatsızlık veya baskı
• Bulanık, kötü kokulu veya kanlı idrar

Çocuklarda belirtiler

• Ateş (bazen tek belirti olabilir)
• Huzursuzluk, ağlama
• İştahsızlık, kusma
• Tuvalet eğitimi olan çocukta altını ıslatma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ani başlayan kafa karışıklığı, huzursuzluk
• Ateş veya titreme
• İdrar kaçırma
• Genel durumda bozulma, halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Bağırsak bakterilerinin (en sık E. coli) idrar yoluna girmesi
• İdrar yollarında mikropların çoğalması ve iltihap oluşturması

Risk faktörleri

• Kadın olmak (üretranın kısa olması)
• Cinsel ilişki
• Hamilelik
• Şeker hastalığı
• İdrar yollarında taş veya darlık
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar
• Uzun süreli kateter kullanımı
• Menopoz sonrası dönem

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yüksek ateş ve titreme varsa
• Sırt veya yan ağrısı şiddetliyse
• İdrar yaparken çok ağrı varsa
• Kusma veya bulantı nedeniyle sıvı alamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İdrar yaparken hafif yanma veya sıkışma hissi varsa
• Daha önce İYE geçirdiyseniz ve benzer belirtiler varsa
• Hamileyseniz ve herhangi bir idrar şikayetiniz olursa

Tanı

İdrar yolu enfeksiyonu tanısı, hastanın şikayetleri ve idrar tahlili sonuçlarına dayanarak konur. Doktorunuz önce basit bir idrar çubuğu (dipstick) testi isteyebilir. Bu test idrarda mikrop varlığını, iltihap hücrelerini (lökosit) ve kanı gösterir. Eğer enfeksiyon şüphesi güçlüyse, kesin teşhis için idrar kültürü yapılır.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili (dipstick): Hızlı sonuç verir, idrarda nitrit, lökosit esteraz, kan ve protein varlığını kontrol eder.
• İdrar kültürü: İdrardaki mikropların üretilip tanımlanmasını sağlar. Hangi antibiyotiğin etkili olduğunu da gösterir.
• Mikroskobik inceleme: İdrar örneği mikroskop altında incelenerek bakteri, beyaz kan hücresi ve kırmızı kan hücresi sayılır.

Randevunuzda neler beklenir

İdrar tahlili için genellikle sabah ilk idrarınızı temiz bir kaba vermeniz istenir. Tuvalete oturmadan önce genital bölgenizi temizlemeniz ve idrar akışının ortasında (orta akım) örnek almanız önemlidir. Sonuçlar genellikle aynı gün içinde çıkar. Kültür sonucu 1-3 gün sürebilir. Test sırasında herhangi bir ağrı hissetmezsiniz. Sadece idrar vermeniz yeterlidir.

Tedavi

Basit bir idrar yolu enfeksiyonu genellikle birkaç günlük antibiyotik tedavisi ile düzelir. Doktorunuz enfeksiyonun şiddetine ve geçmiş sağlık durumunuza göre uygun ilacı reçete edecektir. Tedaviyi tamamlamak çok önemlidir, aksi takdirde enfeksiyon tekrarlayabilir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için (günde en az 8-10 bardak)
• İdrarınızı uzun süre tutmayın
• Tuvalet sonrası önden arkaya doğru temizlenin
• Rahatsızlığı azaltmak için kasık bölgesine sıcak su torbası koyabilirsiniz
• Kafeinli, asitli ve baharatlı içeceklerden kaçının

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, idrar yolu enfeksiyonunu tedavi etmek için antibiyotik adı verilen ilaçlar yazabilir. Tedavi süresi genellikle 3-7 gündür. İdrar kültürü sonucuna göre hangi antibiyotiğin daha uygun olduğu belirlenebilir. Hamilelik, böbrek hastalığı veya tekrarlayan enfeksiyon durumlarında doktorunuz farklı bir tedavi planı uygulayabilir. Ağrı kesici ilaçlar da belirtileri hafifletmek için kullanılabilir. Ateş yükselirse veya belirtiler kötüleşirse mutlaka doktorunuza bildirin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi, idrar yolu enfeksiyonuna neden olan yapısal bir sorun varsa (örneğin böbrek taşı, idrar yolu darlığı) gerekebilir. Bu durumda doktorunuz sizi bir üroloji uzmanına yönlendirecektir. Enfeksiyonun kendisi için cerrahi uygulanmaz.

Bu durumla yaşamak

İdrar yolu enfeksiyonu tedavi edilmeden geçmez, ancak tedaviyle genellikle birkaç gün içinde belirtiler kaybolur. İyileşme sürecinde ilaçlarınızı düzenli kullanın, bol sıvı tüketin ve dinlenin. İşe veya okula dönmek için genellikle 1-2 gün yeterlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 1,5-2 litre su için
• İdrar sıklığını artırmak için su içmeyi alışkanlık haline getirin
• Cinsel ilişki öncesi ve sonrası idrar yapın
• Pamuklu iç çamaşırı tercih edin, dar giysilerden kaçının
• Hijyen kurallarına dikkat edin

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekli değildir. Ancak bol sıvı tüketmek ve C vitamini (portakal, kivi gibi) yönünden zengin besinler tüketmek idrar asiditesini artırarak mikropların çoğalmasını zorlaştırabilir. Egzersiz yapmak bağışıklık sisteminize iyi gelir, ancatehlike belirtileri varsa dinlenmeyi tercih edin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

İdrar yolu enfeksiyonu, sürekli tuvalet hissi ve ağrı nedeniyle günlük yaşamı ve uykuyu etkileyebilir. Tekrarlayan enfeksiyonlar kaygıya veya sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duygular normaldir; doktorunuzla veya bir psikologla konuşmaktan çekinmeyin. Aile ve arkadaşlarınızdan destek isteyin.

Önleme

İdrar yolu enfeksiyonunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da alınacak basit önlemler riski azaltır. Bol su içmek, sık idrara çıkmak, tuvalet hijyenine dikkat etmek en önemli adımlardır. Tekrarlayan enfeksiyonları olan kişiler için doktorunuz özel önlemler önerebilir.

Aşılar

İdrar yolu enfeksiyonuna karşı yaygın kullanılan bir aşı yoktur. Ancak bazı risk gruplarındaki kişiler için araştırma aşamasında olan aşılar mevcuttur. Güncel bilgi için doktorunuza danışın.

Tarama programları

Düzenli tarama önerilmez. Ancak hamilelerde idrar tahlili rutin kontrollerin bir parçasıdır. Tekrarlayan enfeksiyon öyküsü olan kişilerde doktor gerekli gördüğünde test isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek enfeksiyonu (piyelonefrit): Yüksek ateş, sırt ağrısı, bulantıya yol açabilir.
• Böbrek hasarı veya yara izi oluşumu
• Kanda enfeksiyon (sepsis): Nadir ama hayatı tehdit eden bir durumdur.
• Hamilelikte erken doğum veya düşük doğum ağırlığı riski

Uzun vadeli görünüm

İyi haber şu ki, idrar yolu enfeksiyonlarının büyük çoğunluğu basit bir tedavi ile tamamen iyileşir. Tedaviye erken başlanırsa komplikasyon riski çok düşüktür. Tekrarlayan enfeksiyonlar yaşasanız bile doktorunuzun yardımıyla bu durumu kontrol altına alabilirsiniz. Sağlıklı alışkanlıklar ve düzenli kontrollerle sorunsuz bir yaşam sürdürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.