Varis Testleri: Genel Bakış

Genel Bakış

Varis, bacaklardaki toplardamarların (kanı kalbe taşıyan damarların) genişlemesi, kıvrılması ve şişmesidir. Bu durum, damar içindeki kapakçıkların zayıflaması sonucu kanın geriye kaçmasıyla oluşur.

Evet, varis oldukça yaygındır. Özellikle kadınlarda ve 50 yaş üstü kişilerde daha sık görülür.

Varis her yaşta ortaya çıkabilir, ancak en çok erişkinlerde ve özellikle 30-70 yaş arası kadınlarda görülür. Uzun süre ayakta kalan kişilerde (örneğin, öğretmenler, garsonlar) risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda ağırlık, yorgunluk veya sızlama hissi
• Bacaklarda, özellikle akşamları şişlik
• Ciltte belirgin, mavi veya mor renkli, kıvrımlı damarlar
• Bacaklarda kaşıntı veya rahatsızlık
• Uzun süre oturma veya ayakta durma ile artan ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda varis oldukça nadirdir; görülürse genellikle doğuştan damar anomalilerine bağlıdır ve bir çocuk doktoru tarafından değerlendirilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda varis daha belirgin olabilir; bacaklarda şişlik, cilt renginde koyulaşma ve yaralar daha sık görülür.
• Eklem ağrıları ve hareket kısıtlılığı da eşlik edebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamar kapakçıklarının zayıflaması sonucu kanın geriye kaçması
• Damar duvarının esnekliğini kaybetmesi ve genişlemesi

Risk faktörleri

• Ailede varis öyküsü (genetik yatkınlık)
• İlerleyen yaş
• Hamilelik (hormonal değişiklikler ve artan kan hacmi)
• Fazla kilo ve obezite
• Uzun süre ayakta durmayı gerektiren işler
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Kadın olmak (kadınlarda daha sık)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani, şiddetli ağrı ve şişlik (derin ven trombozu kuşkusu)
• Varisli damardan kanama
• Varis çevresinde kızarıklık, sıcaklık ve iltihap varsa (yüzeyel tromboflebit olabilir)

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bacaklarınızda ağrı, yorgunluk gibi rahatsızlık veren belirtiler varsa
• Varisler görünüm olarak sizi üzüyorsa
• Bacaklarınızda şişlik, cilt rengi değişimi veya yaralar varsa

Tanı

Doktor öncelikle bacaklarınızı fiziksel olarak muayene eder ve belirtilerinizi dinler. Ardından genellikle bacak ultrasonu (doppler ultrason) yaparak damarların durumunu değerlendirir. Bu test ağrısızdır ve herhangi bir özel hazırlık gerektirmez.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Ayakta dururken bacaklarınızı inceleme
• Doppler ultrason (damar ultrasonu): Kan akışını ve kapakçık işlevini görüntüleme
• Venografi: Nadiren kullanılır, damar içine kontrast madde verilerek röntgen çekilir
• Hava pletismografisi: Bacaklardaki kan akışını ölçen bir başka test

Randevunuzda neler beklenir

Ultrason sırasında bacaklarınıza soğuk bir jel sürülür ve bir prob ile damarlarınız taranır. İşlem 15-30 dakika sürer. Ağrı veya rahatsızlık hissetmezsiniz. Sonuçlar genellikle hemen alınabilir.

Tedavi

Varis tedavisi, şikayetlerin şiddetine, damarların büyüklüğüne ve genel sağlık durumunuza göre planlanır. Tedavi olanakları yaşam tarzı değişikliklerinden cerrahi işlemlere kadar uzanır. Amaç belirtileri azaltmak, kan dolaşımını iyileştirmek ve komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli egzersiz yapmak (özellikle yürüyüş ve yüzme)
• Bacakları yüksekte tutmak (otururken veya uzanırken ayakları kalp seviyesinin üzerine kaldırmak)
• Uzun süre ayakta veya oturarak kalmaktan kaçınmak
• Varis çorabı (kompresyon çorabı) kullanmak (doktorunuzun önerdiği basınç seviyesinde)
• Sağlıklı kiloyu korumak
• Dar giysilerden ve yüksek topuklu ayakkabılardan kaçınmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, varislerinizi tedavi etmek için bazı girişimsel yöntemler önerebilir. Bunlar arasında, damar içine köpük veya ilaç enjekte ederek damarı kapatma (skleroterapi), lazer veya radyofrekans enerjisi kullanarak damarı yakma (endovenöz ablasyon), veya küçük kesilerle varisli damarı cerrahi olarak çıkarma (flebetektomi) yer alır. Ameliyat kararı, damarların durumuna ve kişisel ihtiyaçlarınıza göre doktorunuzla birlikte verilir. İlaç tedavisi olarak damar duvarını güçlendiren bazı destekler (bitkisel veya vitamin) kullanılabilir, ancak bunların etkinliği sınırlıdır; herhangi bir ilaç kullanmadan önce doktorunuza danışınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi girişim genellikle büyük, ağrılı veya komplikasyona yol açan varisler için düşünülür. Günümüzde lazer ve radyofrekans gibi minimal invaziv yöntemler daha sık kullanılmaktadır. Açık cerrahi (damar bağlama ve çekme) sadece ileri vakalarda tercih edilir.

Bu durumla yaşamak

Varisle yaşamak çoğu zaman mümkündür ve günlük aktiviteleri ciddi şekilde etkilemez. Bacakları sık sık yüksekte tutmak, düzenli yürüyüş yapmak ve varis çorabı giymek belirtileri kontrol altına almaya yardımcı olur. Uzun yolculuklarda sık sık mola verip bacakları hareket ettirmek önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde en az 30 dakika yürüyüş yapmak
• Bacakları günde birkaç kez kalp seviyesinin üzerine kaldırarak dinlendirmek (günde 3-4 kez, 15-20 dakika)
• Uzun süre ayakta çalışıyorsanız sık sık pozisyon değiştirmek veya kısa yürüyüşler yapmak
• Rahat ayakkabılar ve bol pantolonlar giymek

Diyet ve egzersiz

Liften zengin beslenmek (sebze, meyve, tam tahıllar) kabızlığı önleyerek karın içi basıncı azaltır ve damarlara binen yükü hafifletir. Düzenli egzersiz (yürüyüş, yüzme, bisiklet) bacak kaslarını çalıştırarak kanın kalbe dönüşüne yardımcı olur. Tuzu azaltmak da bacak şişliğini kontrol etmeye yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varisler, özellikle bacaklardaki belirgin görünümü nedeniyle bazı kişilerde özgüven sorunlarına yol açabilir. Bu durumun sizi üzmesi normaldir. Unutmayın ki varisler tedavi edilebilir ve birçok kişi bu durumu başarıyla yönetir. Duygusal destek almak için aileniz, arkadaşlarınız veya bir uzmanla konuşmak faydalı olabilir.

Önleme

Varis tamamen önlenemese de, risk faktörlerini azaltmak ve sağlıklı alışkanlıklar edinmek oluşumunu geciktirebilir veya şiddetini azaltabilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı kilo, bacakları sık sık yüksekte tutmak ve uzun süre hareketsiz kalmamak en önemli önleyici adımlardır.

Aşılar

Varis için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Varis için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak risk faktörlerine sahipseniz (örneğin aile öyküsü, hamilelik) veya belirtiler başlarsa doktorunuza danışmanız önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacaklarda kronik şişlik ve ağrı
• Cilt renginde koyulaşma ve sertleşme (lipodermatoskleroz)
• Bacakta iyileşmesi zor yaralar (venöz ülser)
• Yüzeyel tromboflebit (yüzeysel damar iltihabı ve pıhtılaşma)
• Nadir olarak derin ven trombozu (DVT) ve pulmoner emboli (akciğere pıhtı atması)

Uzun vadeli görünüm

Varis tedavisi mümkün olan bir durumdur. Erken tanı ve uygun tedavi ile belirtiler kontrol altına alınabilir ve komplikasyon riski büyük ölçüde azaltılabilir. Birçok kişi tedavi sonrası normal hayatına döner. Düzenli takip ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile uzun vadede iyi bir sonuç almak mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.