Vertigo uzman testlerine genel bakış

Genel Bakış

Vertigo, kişinin kendisinin veya çevresinin döndüğünü hissetmesidir. Genellikle iç kulaktaki denge organından veya beyinden kaynaklanan bir denge sorunudur. Baş dönmesi ile karıştırılmamalıdır; vertigo daha çok bir dönme hissidir.

Evet, vertigo oldukça yaygındır. Özellikle 40 yaş üstü yetişkinlerin yaklaşık üçte birinde hayatlarının bir döneminde vertigo atağı görülür.

Her yaşta görülebilir, ancak 40 yaş üstü kişilerde ve kadınlarda daha sıktır. Ayrıca baş travması geçirenlerde veya iç kulak enfeksiyonu olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dönme hissi (kendinin veya çevrenin döndüğünü hissetme)
• Denge kaybı veya sendeleme
• Mide bulantısı veya kusma
• Baş hareketleriyle artan sersemlik
• Gözlerin istemsiz hareketi (nistagmus)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklar baş dönmesini 'kafam dönüyor' veya 'odam dönüyor' şeklinde ifade edebilir.
• Aniden düşme veya tutunma ihtiyacı
• Huzursuzluk, ağlama veya yürüyememe

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Düşme korkusu nedeniyle hareketlerde kısıtlama
• Günlük işleri yaparken zorlanma
• Baş dönmesine bağlı sık düşmeler

Nedenler

Ana nedenler

• İç kulaktaki denge taşlarının yer değiştirmesi (BPPV – Benign Paroksismal Pozisyonel Vertigo)
• İç kulak iltihabı (vestibüler nörit veya labirentit)
• Meniere hastalığı (iç kulakta sıvı basıncı artışı)
• Baş veya boyun travması
• Migren tipi baş ağrıları (vestibüler migren)
• Beyin sapı veya beyincikle ilgili sorunlar (daha nadir)

Risk faktörleri

• 40 yaş üstü olmak
• Kadın cinsiyet
• Baş veya boyun yaralanması geçirmek
• Migren hastası olmak
• İç kulak enfeksiyonları
• Stres ve uykusuzluk

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda belirtilen acil belirtiler varsa (inme şüphesi) hemen 112'yi arayın.
• Şiddetli kusma, sıvı kaybı veya düşme sonucu yaralanma varsa acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Ara sıra gelen ve birkaç dakika süren baş dönmeleriniz varsa aile hekiminize başvurun.
• Baş dönmesi günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir kulak burun boğaz (KBB) uzmanına görünün.
• Daha önce vertigo tanısı aldıysanız ve belirtileriniz değiştiyse kontrole gidin.

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve tıbbi geçmişinizi alır. Ardından fizik muayene ve bazı özel testler yaparak vertigonun nedenini belirlemeye çalışır.

Yapılabilecek testler

• Dix-Hallpike testi: Başınızı belirli bir yöne çevirip yatırılarak yapılan pozisyon testidir. Göz hareketleriniz izlenir.
• Videonistagmografi (VNG): Denge sisteminizi değerlendirmek için gözlük takarak yapılan bir testtir.
• Baş döndürme testi (rotasyonel test): Sandalyede döndürülerek denge sisteminizin tepkisi ölçülür.
• İşitme testi (odyometri): İç kulak fonksiyonlarını kontrol etmek için yapılır.
• Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Beyin ve iç kulak yapılarını ayrıntılı görmek için nadiren gerekebilir.

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle ağrısız ve non-invazivdir (vücuda girilmez). Dix-Hallpike testi sırasında baş dönmesi yaşayabilirsiniz, ancak bu birkaç saniye sürer. Sonuçlar hemen veya birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Tedavi vertigonun nedenine göre değişir. Çoğu durumda baş dönmesi atakları kendiliğinden geçer veya basit manevralarla düzelir. Amaç belirtileri hafifletmek, dengeyi sağlamak ve tekrarlamayı önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Baş dönmesi başladığında hemen oturun veya uzanın, ani hareketlerden kaçının.
• Gözlerinizi kapatıp sabit bir noktaya odaklanın.
• Atağı tetikleyen pozisyonlardan (örneğin başı arkaya yatırmak) kaçının.
• Bol su için ve susuz kalmamaya dikkat edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz özel baş ve vücut manevraları (örneğin Epley manevrası) uygulayabilir. Bulantı ve baş dönmesini azaltan ilaçlar reçete edilebilir. Meniere hastalığında tuz kısıtlaması ve bazı ilaçlar önerilebilir. Vestibüler rehabilitasyon denilen denge egzersizleri de faydalı olabilir. Kesin tedavi planı doktorunuz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, örneğin Meniere hastalığında ilaçlara yanıt alınamazsa, iç kulağa yönelik cerrahi işlemler düşünülebilir. Bu kararı KBB uzmanı ve nörolog birlikte verir.

Bu durumla yaşamak

Vertigo atakları öngörülemez olabilir. Günlük yaşamınızda ani dönme veya eğilme gerektiren hareketlerden kaçınmak iyi bir fikirdir. Evinizde düşmeyi önlemek için halıları sabitleyin ve gece lambası kullanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Stresten uzak durmaya çalışın; stres atakları tetikleyebilir.
• Yeterli uyuyun ve uyku düzeninize dikkat edin.
• Kafein, alkol ve sigara tüketimini azaltın.
• Araba kullanırken dikkatli olun; atak anında araç kullanmayın.

Diyet ve egzersiz

Düşük tuzlu diyet bazı vertigo türlerinde faydalıdır. Dengeli beslenin, bol su için. Dengeyi güçlendiren egzersizler (örneğin yürüyüş, tai chi) doktor önerisiyle yapılabilir. Vestibüler rehabilitasyon egzersizleri için bir fizyoterapiste danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Vertigo kaygı ve depresyona yol açabilir. Atak korkusu sosyal yaşamı kısıtlayabilir. Bu duygular normaldir; ancak çok fazla etkileniyorsanız bir psikolog veya psikiyatristten destek almayı düşünün.

Önleme

Tamamen önlemek mümkün olmasa da bazı önlemler atak sıklığını azaltabilir. Tetikleyicilerden kaçınmak, tuzu azaltmak, baş darbelerinden korunmak (örneğin bisiklet kaskı) faydalı olabilir.

Tarama programları

Vertigo için rutin bir tarama önerilmez. Ancak risk grubundaysanız (örneğin migren hastası) veya sık baş dönmesi yaşıyorsanız düzenli doktor kontrolü önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Düşme ve buna bağlı yaralanmalar (özellikle yaşlılarda kalça kırığı)
• Araba kullanırken veya iş yaparken kaza geçirme riski
• Kronik denge sorunu ve sürekli baş dönmesi hissi (psikolojik etkiler de eklenebilir)
• Altta yatan bir hastalık varsa (örneğin inme) gecikmiş tedavi

Uzun vadeli görünüm

Çoğu vertigo türü iyi huyludur ve tedaviyle düzelir. BPPV’de manevralarla genellikle tek seansta şikâyetler geçer. Vestibüler nörit gibi durumlarda zamanla vücut kendini toparlar. Meniere hastalığı kronik seyretse de tedavilerle ataklar kontrol altına alınabilir. Altta yatan ciddi bir neden yoksa vertigo ile mutlu ve kaliteli bir hayat sürmek mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü · Türkiye
• Türk Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Derneği · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.