Atardamar Riskini Azaltma

Genel Bakış

Atardamar hastalığı, vücuttaki atardamarların iç duvarlarında yağ, kolesterol ve diğer maddelerden oluşan plak adı verilen birikimlerin oluşmasıdır. Bu birikimler damarları daraltır ve sertleştirir. Buna ateroskleroz da denir. Risk azaltma; sağlıklı alışkanlıklarla bu birikimi yavaşlatmak, durdurmak ve kalp krizi, inme gibi olaylardan korunmak demektir.

Evet, çok yaygındır. Kalp ve damar hastalıkları dünyada olduğu gibi Türkiye'de de önde gelen ölüm nedenlerinden biridir. Ancak bu riskin büyük bölümü sağlıklı yaşam tarzı ile önlenebilir.

Atardamar hastalığı her yaşta görülebilir, ancak risk yaşla birlikte artar. Erkeklerde 45 yaşından sonra, kadınlarda ise menopoz sonrası risk yükselir. Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı olan kişilerde ve genetik olarak yatkın bireylerde de daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi (anjina)
• Nefes darlığı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bacaklarda, özellikle yürürken kramp veya ağrı
• Çarpıntı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda atardamar hastalığı nadirdir. Ancak genetik kolesterol hastalığı (ailesel hiperkolesterolemi) varsa, diz, dirsek veya bileklerde sarımsı yağ birikintileri, göğüs ağrısı veya nefes darlığı görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif veya atipik olabilir; bazen sadece halsizlik, nefes darlığı, mide bulantısı veya baş dönmesi gibi belirtiler görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz (damar sertliği): kolesterol plaklarının damar içinde birikmesi
• Damar duvarında iltihaplanma
• Damar tıkanıklığına yol açan pıhtı oluşumu

Risk faktörleri

• Yüksek LDL kolesterol (kötü kolesterol)
• Yüksek tansiyon
• Sigara içmek
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Obezite veya fazla kilo
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• Yaş ve cinsiyet

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan veya giderek artan göğüs ağrısı yaşıyorsanız
• Bacak ağrınız günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa
• Evde tekrarlayan ölçümlerde kan basıncınız çok yüksek çıkıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra düzenli kalp ve damar kontrolü yaptırın
• Ailede erken kalp hastalığı varsa 20'li yaşlardan itibaren risk değerlendirmesi yaptırın
• Kolesterol ve kan şekeri ölçümü için yıllık kontrollerde doktorunuza danışın

Tanı

Doktorunuz, tıbbi öykünüzü alır, ailenizde kalp hastalığı olup olmadığını sorar ve risk faktörlerinizi değerlendirir. Ardından tansiyon ölçümü, kan testleri ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleriyle riskinize ilişkin detaylı bilgi edinir.

Yapılabilecek testler

• Kan basıncı ölçümü
• Açlık kan şekeri ve kolesterol testleri
• Elektrokardiyogram (EKG)
• Efor testi (stres testi)
• Karotis ultrasonu veya ekokardiyografi
• BT anjiyografi veya kalp tomografisi

Randevunuzda neler beklenir

Risk değerlendirmesi genellikle 30-60 dakika sürer. Önce kan alınır ve tansiyon ölçülür. Sonuçlara göre doktorunuz, size özel bir plan oluşturur. Bu planın parçası olarak yaşam tarzı önerileri ve gerekli görürse ilaç tedavisi konuşulur.

Tedavi

Atardamar riskini azaltmanın temelinde sağlıklı alışkanlıklar ve risk faktörlerinin kontrolü yer alır. Doktorunuz, risk düzeyinize göre bir plan yapar. Tedavi, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde ilaçlarla desteklenir.

Evde kişisel bakım

• Sigarayı bırakmak
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmak
• Akdeniz tipi beslenmek
• Tuz tüketimini azaltmak
• Fazla kilolardan kurtulmak
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirmek
• Alkolü sınırlamak veya bırakmak

Tıbbi tedaviler

Doktorlar, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya diyabet gibi risk faktörlerini kontrol etmek için ilaçlar önerebilir. Ayrıca kan pıhtılaşmasını azaltan ilaçlar da gerekebilir. İlaçların adını ve dozunu size yalnızca doktorunuz belirlemelidir. İlaçlarınızı düzenli kullanmak ve kontrol randevularına gitmek tedavinin başarısı için çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damarlarda ciddi daralma veya tıkanıklık varsa, doktorunuz stent yerleştirme, anjiyoplasti veya baypas cerrahisi gibi seçenekleri değerlendirebilir. Bu işlemler, tıkanan damarı açarak kan akışını yeniden sağlar.

Bu durumla yaşamak

Risk faktörlerinizi bilmek ve düzenli takip etmek hayatınızın bir parçası olmalıdır. Tansiyon ve kolesterol değerlerinizi doktorunuzun önerdiği sıklıkta ölçtürün, ilaçlarınızı düzenli kullanın ve kontrollerinizi aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve dumandan uzak durun
• Günde 30 dakika yürüyüş yapın
• Bol lifli sebze ve meyve tüketin
• Doymuş yağ ve işlenmiş gıdalardan kaçının
• Uyku düzeninize dikkat edin
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri veya hobi edinin

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni; sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, balık ve zeytinyağına dayanır. Kırmızı eti haftada birkaç kezle sınırlayın, işlenmiş gıdalardan uzak durun. Haftanın çoğu günü 30-45 dakika tempolu yürüyüş veya bisiklet gibi aktiviteler yapın. Egzersize başlamadan önce doktorunuzla konuşun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalp damar hastalığı riski taşımak kaygı ve stres yaratabilir. Bu duygular normaldir. Stres, tansiyonu yükseltebilir ve kalp sağlığını olumsuz etkileyebilir. Kendinize iyi davranmak, sosyal destek almak ve gerekirse bir uzmandan yardım istemek önemlidir.

Önleme

Evet, atardamar hastalıklarının büyük çoğunluğu sağlıklı yaşam tarzı ve risk faktörlerinin kontrolü ile önlenebilir veya geciktirilebilir. Özellikle sigara içmemek, sağlıklı beslenmek ve aktif olmak çok etkilidir.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar kalp damar sistemini zorlayabilir. Bu nedenle, özellikle kronik hastalığı olan kişilerin mevsimsel grip aşısı ve doktorunun önerdiği diğer aşıları yaptırması önemlidir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın da önerdiği şekilde, 40 yaşından sonra düzenli tansiyon, kolesterol ve kan şekeri ölçümü yaptırın. Aile öyküsü olan kişiler daha erken yaşta tarama yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Bacak damarlarında tıkanıklık ve yürüme güçlüğü
• Böbrek yetmezliği
• Anevrizma (damar balonlaşması)

Uzun vadeli görünüm

Erken fark edildiğinde ve gerekli önlemler alındığında, atardamar hastalığının ilerlemesi yavaşlatılabilir. Sağlıklı alışkanlıklarla birçok kişi uzun ve kaliteli bir yaşam sürmeye devam eder. Her adım, kalbiniz için bir kazançtır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Heart Federation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.