Sağlıklı Tansiyon İçin Yaşam Tarzı Önerileri

Genel Bakış

Tansiyon (kan basıncı), kalbinizin kanı damarlarınıza pompalarken kanın damar duvarlarına uyguladığı basınçtır. Yüksek tansiyon, bu basıncın uzun süre boyunca normal kabul edilen seviyelerin üzerinde seyretmesidir. Bu durum çoğu zaman belirti vermez, ancak damarlarınıza ve organlarınıza zamanla zarar verebilir.

Evet, yüksek tansiyon hem dünyada hem de Türkiye'de çok sık görülen bir sağlık sorunudur. Erişkinlerin yaklaşık üçte birinde yüksek tansiyon bulunur.

Yüksek tansiyon çocukluk dahil her yaşta görülebilir, ancak yaş ilerledikçe daha sık ortaya çıkar. Ailesinde yüksek tansiyon öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar ve hareketsiz bir yaşam sürenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu kişide hiçbir belirti olmaz ve sorun yalnızca tansiyon ölçümü sırasında fark edilir.
• Bazı kişilerde baş ağrısı, baş dönmesi, burun kanaması veya çarpıntı gibi belirtiler görülebilir, ancak bunların tansiyona bağlı olduğunu söylemek zordur.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüksek tansiyon genellikle belirti vermez.
• Tanı sıklıkla rutin okul veya doktor muayenelerinde yapılan ölçümlerle konur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda da sıklıkla belirtisizdir.
• Bazen yorgunluk, sabah baş ağrısı, çarpıntı, görmede bulanıklık veya kulak çınlaması gibi belirtiler görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Birçok kişide yüksek tansiyonun tek bir nedeni bulunamaz; bu duruma 'esansiyel hipertansiyon' adı verilir.
• Yaşlanma, genetik yatkınlık ve damar yapısındaki değişiklikler temel nedenler arasındadır.
• Böbrek hastalıkları, bazı hormonal bozukluklar, uyku apnesi veya bazı ilaçlar ikincil yüksek tansiyona yol açabilir.

Risk faktörleri

• Aşırı tuz tüketimi
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı
• Stresli bir yaşam tarzı
• Ailede yüksek tansiyon öyküsü
• İleri yaş
• Şeker hastalığı (diyabet) veya yüksek kolesterol

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Evde tansiyonunuz birkaç gün üst üste yüksek çıkıyorsa
• Baş ağrısı, baş dönmesi, görme değişikliği veya çarpıntı gibi rahatsız edici belirtiler yaşıyorsanız
• Doktorunuzun verdiği tansiyon ilacını düzenli kullanmanıza rağmen tansiyonunuz hedef değerlerin üzerinde seyrediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra yılda en az bir kez tansiyonunuzu ölçtürün.
• Ailede yüksek tansiyon, kalp krizi veya inme öyküsü varsa, 20'li yaşlardan itibaren düzenli kontrol yaptırın.
• Yüksek tansiyon tanısı aldıysanız, doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrole gidin.

Tanı

Doktorunuz tansiyonunuzu bir tansiyon aletiyle ölçer. Yüksek tansiyon teşhisi için bu ölçümlerin farklı zamanlarda, istirahat hâlinde ve genellikle birden fazla seansta yüksek çıkması gerekir.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon aletiyle ölçüm
• Gerekirse 24 saatlik tansiyon takibi (holter)
• Kan ve idrar testleri
• Elektrokardiyogram (kalbin elektriksel aktivitesi)
• Böbreklerin ve kalbin değerlendirilmesi için ultrason veya ekokardiyografi

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size semptomlarınızı, aile geçmişinizi ve yaşam tarzınızı sorar. Tansiyonunuz yüksek bulunursa, teşhisi kesinleştirmek ve organ hasarını değerlendirmek için bazı tetkikler isteyebilir. Teşhis konduktan sonra birlikte bir tedavi planı oluşturursunuz.

Tedavi

Yüksek tansiyon tedavisinde iki temel yol vardır: yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekirse ilaç tedavisi. Tedavi kişiye özeldir; hiçbir iki hasta aynı değildir. Önemli olan tansiyonunuzu sağlıklı bir aralıkta tutmak ve oluşabilecek organ hasarlarını önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Tuz tüketimini azaltın. Sofrada tuzluk kullanmayın, işlenmiş ve paketli gıdalardan uzak durun.
• Düzenli olarak yürüyüş veya yüzme gibi orta yoğunlukta egzersiz yapın; haftada en az 150 dakika hedefleyin.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Alkol tüketimini sınırlandırın veya tamamen bırakın.
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirin; derin nefes, meditasyon veya sevdiğiniz bir hobinin size iyi geldiği bilinen bir gerçektir.
• Evde düzenli tansiyon ölçümü yapın ve sonuçları takip edin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, yaşam tarzı değişiklikleriyle hedefe ulaşılamazsa tansiyon ilaçları reçete edebilir. Bu ilaçlar damarları gevşeterek, vücuttaki fazla sıvıyı atarak veya kalbin iş yükünü azaltarak tansiyonu düşürür. İlacınızı doktorunuzun belirttiği saatte ve dozda kullanın. İlacınızı kendiliğinizden bırakmayın veya değiştirmeyin. İyi bir kontrol için ilaçlarınızı düzenli kullanmanız ve kontrollere gitmeniz çok önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek tansiyon için genellikle ameliyat gerekmez. Ancak nadir durumlarda, böbrek damarlarında darlık veya böbreküstü bezi tümörü gibi altta yatan bir neden varsa, bu nedeni düzeltmek için girişimsel bir işlem veya ameliyat planlanabilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek tansiyonla yaşam, düzenli takip ve kontrollü bir hayat demektir. Tansiyonunuzu düzenli ölçmek, doktor kontrollerinizi aksatmamak ve sağlıklı alışkanlıkları günlük yaşamınıza yerleştirmek tedavinin temelidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte tansiyonunuzu ölçün ve bir deftere not edin.
• Yemeklerinize az tuz ekleyin; tuz yerine baharat, limon ve sirke ile tatlandırın.
• Haftada en az 5 gün 30 dakika tempolu yürüyüş yapın.
• İdeal kilonuzu korumaya çalışın; hedefiniz ne kadar kiloluysanız en az %5-10 vermek olabilir.
• Uyku düzeninize dikkat edin; uyku apnesi şüpheniz varsa doktorunuza söyleyin.
• Kan şekeri ve kolesterolünüzü de kontrol altında tutun.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni benimseyin: bol sebze, meyve, tam tahıl, az yağlı süt ürünleri, kurubaklagil ve balık; kırmızı eti, işlenmiş eti, hazır gıdaları ve şekerli içecekleri sınırlandırın. Yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi düzenli aerobik egzersizler tansiyonun düşmesine yardımcı olur. Egzersize yavaşça başlayın ve doktorunuzun önerilerine göre program yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek tansiyon gibi kronik bir durumla yaşamak kaygı ve strese yol açabilir. Ayrıca, yüksek tansiyon stresin etkisiyle daha da kötüleşebilir. Kaygı ve gerginlik hissederseniz, bunu doktorunuzla paylaşın. Gerekirse psikolojik destek almak tedavinizin önemli bir parçası olabilir. Unutmayın, kendinize iyi bakmak hem bedeninize hem ruhunuza iyi gelir.

Önleme

Her durumda tamamen önlenemese de, yüksek tansiyonun büyük bir kısmı sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile önlenebilir veya geciktirilebilir. Tuzu azaltmak, düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı kiloda kalmak, alkolü sınırlamak ve sigaradan kaçınmak riski önemli ölçüde azaltır.

Aşılar

Yüksek tansiyonu doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak doktorunuzun önerdiği grip ve zatürre aşıları kalp ve damar sağlığınızı korumaya yardımcı olabilir.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrollerinde tansiyonunuzu ölçtürmek, sorunu erken dönemde yakalamanın en etkili yoludur. Özellikle 40 yaş üzerindeyseniz veya risk faktörlerine sahipseniz, yıllık ölçüm yaptırın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve kalp yetersizliği riskinde artış
• İnme (beyin kanaması veya beyin damarlarının tıkanması)
• Böbrek yetmezliği
• Görme kaybı
• Damar hastalıkları ve aort anevrizması
• Hafıza sorunları ve bunama riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Yüksek tansiyon kontrol edilebilir bir durumdur. Tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile tansiyonunuzu sağlıklı bir aralıkta tutmak; kalp krizi, inme ve böbrek hasarı gibi ciddi komplikasyonların riskini büyük ölçüde azaltır. Kendinize iyi bakarak ve doktorunuzla iş birliği içinde çalışarak uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.