Kalp ve Damar Hastalıklarında Ödem ile Yaşam: Günlük Yaşam İpuçları

Genel Bakış

Ödem, vücut dokularında normalden fazla sıvı birikmesidir. Bu sıvı genellikle ayaklarda, ayak bileklerinde, bacaklarda, ellerde veya karında şişlik olarak kendini gösterir. Kalp ve damar hastalıklarında ödem, kalbin kanı yeterince pompalayamaması nedeniyle damarlarda biriken sıvının çevre dokulara sızmasıyla oluşur. Ödem bir hastalık değil, altta yatan bir sağlık sorununun belirtisidir.

Evet, çok yaygındır. Özellikle kalp yetersizliği ve damar hastalıkları olan kişilerde ödem sık karşılaşılan bir durumdur ve günlük yaşamı etkileyebilir.

Ödem en çok kalp yetersizliği, toplardamar yetmezliği, böbrek veya karaciğer hastalığı olan kişileri etkiler. Ayrıca yaşlılar, hamileler, uzun süre hareketsiz kalanlar ve bazı ilaçları kullanan kişilerde de görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik
• Ciltte parmakla basınca çukur kalması (gode bırakan ödem)
• Yüzde veya ellerde şişkinlik
• Kısa sürede kilo artışı
• Yüzüklerin, saatlerin veya ayakkabıların sıkması
• Özellikle yatarken ortaya çıkan nefes darlığı

Çocuklarda belirtiler

• Yüzde veya göz çevresinde şişlik
• Karında şişlik
• İdrar miktarında azalma
• Bebeklerde huzursuzluk ve beslenme güçlüğü
• Yorgunluk veya hareket azlığı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bacaklarda ve ayak bileklerinde daha belirgin ödem
• Nefes darlığı ve güçsüzlük
• Denge kaybı ve yürüme zorluğu
• Günlük aktivitelerde belirgin yorgunluk
• Bazen tek bacakta şişlik, ağrı veya kızarıklık

Nedenler

Ana nedenler

• Kalp yetersizliği: Kalp kanı yeterince pompalayamayınca damarlarda sıvı birikir ve dokuya sızar.
• Toplardamar yetmezliği: Bacaklardaki toplardamarlar kanı kalbe yeterince taşıyamaz ve sıvı bacaklarda birikir.
• Böbrek veya karaciğer hastalıkları: Vücudun tuz ve su dengesi bozulur.
• Bazı ilaçlar: Bazı tansiyon, ağrı veya hormon ilaçları ödeme yol açabilir.
• Uzun süre hareketsiz kalmak: Oturmak veya ayakta durmak bacaklarda sıvı birikmesine neden olabilir.
• Aşırı tuzlu beslenme: Vücudun su tutmasını artırır.

Risk faktörleri

• Kalp hastalığı veya kalp yetersizliği geçmişi
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı
• Böbrek hastalığı
• İleri yaş
• Fazla kilo
• Hareketsiz yaşam
• Uzun süre oturarak çalışmak veya uzun yolculuk yapmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ödem günler içinde belirgin şekilde artıyorsa
• Nefes darlığı dinlenme sırasında bile başlıyorsa
• İdrar miktarı belirgin azaldıysa
• Ödemli bölgede kızarıklık, ağrı veya ateş varsa
• Baş dönmesi veya bayılma hissi eşlik ediyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Açıklanamayan ve birkaç gündür süren ödem
• Dinlenme ve bacakları yükseltmeye rağmen geçmeyen ayak bileği şişliği
• Tedaviye rağmen sık tekrarlayan ödem
• Doktorunuzun önerdiği takiplere zamanında gitmek için randevu almak

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Bacaklarınızdaki şişliği, ciltte çukur kalıp kalmadığını ve kilo değişiminizi değerlendirir. Sağlık Bakanlığı'na bağlı sağlık kuruluşlarında da bu değerlendirme yapılabilmektedir.

Yapılabilecek testler

• Kan tahlilleri
• İdrar tahlili
• Elektrokardiyografi (EKG, kalbin elektriksel aktivitesinin ölçümü)
• Ekokardiyografi (kalbin ultrason ile görüntülenmesi)
• Bacak damarlarının ultrasonu
• Göğüs röntgeni

Randevunuzda neler beklenir

Testlerin bir kısmı aynı gün yapılabilir, bazıları için randevu gerekebilir. Bu testler ağrısızdır ve doktorunuzun ödemin nedenini anlamasına yardımcı olur. Gerekirse sizi bir kalp damar uzmanına veya başka bir bölüm doktoruna yönlendirebilir.

Tedavi

Ödem tedavisinin ilk amacı altta yatan nedeni bulmak ve tedavi etmektir. Kalp yetersizliği varsa kalbin yükünü azaltan bir tedavi planı uygulanır. Bunun yanında tuz kısıtlaması, sıvı dengesi, bacakları yükseltme ve hareket önerileri ödemin azalmasında çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Tuz tüketimini azaltın ve işlenmiş paketli gıdalardan uzak durun.
• Bacaklarınızı kalp hizasının üzerine kaldırarak dinlendirin.
• Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın, her saat kısa yürüyüşler yapın.
• Her gün aynı saatte tartılın ve kilo değişiminizi not edin.
• Sıkı çorap, dar kıyafet veya dar ayakkabı giymekten kaçının.
• Doktorunuz önerdiyse destek (kompresyon) çoraplarını düzenli kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ödem için idrar söktürücü (diüretik) adı verilen ilaçlar ve kalp yetersizliğine yönelik ilaçlar önerebilir. İlaçların adını, dozunu ve kullanım süresini mutlaka doktorunuz belirler. İlaçlarınızı doktorunuzun tarif ettiği şekilde kullanmanız önemlidir. Doktorunuza danışmadan ilaç değiştirmeyin, doz ayarlamayın veya ilacı bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ödemin kendisi için genellikle cerrahi gerekmez. Ancak ödeme neden olan damar tıkanıklığı veya kalp kapak hastalığı gibi durumlarda girişimsel işlem veya cerrahi düşünülebilir. Bu karar kardiyoloji ve kalp damar cerrahisi uzmanlarının değerlendirmesiyle verilir.

Bu durumla yaşamak

Ödemle yaşam, küçük günlük alışkanlıkların düzenli tekrarıyla çok daha kolay hale gelir. Sabahları aynı saatte tartılmak, tuzu azaltmak, ilaçları aksatmamak ve doktor kontrollerine gitmek en önemli temel alışkanlıklardır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte tartılarak kilo değişimini takip edin.
• Bacaklarınızı günde birkaç kez kalp seviyesinin üzerine kaldırın.
• Doktorunuz önerdiği sıklıkta hafif yürüyüşler yapın.
• Tuz ve tuz içeriği yüksek besinlerden kaçının.
• Gün içinde uzun süre hareketsiz kalmayın.
• İlaçlarınızı her gün aynı saatte almayı hatırlatıcı olarak düzenleyin.

Diyet ve egzersiz

Sofrada yemeklere ekstra tuz eklemeyin; turşu, salamura, hazır çorba, cips gibi tuzlu ve işlenmiş ürünleri sınırlayın. Sebze, meyve, tam tahıl ve yağsız protein kaynaklarını içeren dengeli bir beslenme ödemi azaltmaya yardımcı olabilir. Egzersiz konusunda doktorunuzun önerdiği şekilde hareket edin. Genellikle düzenli yürüyüş iyi bir seçenektir, ancak kalp hastalığınız varsa önce doktorunuza danışın. Sıvı alımı konusunda doktorunuz size özel bir miktar önerdiyse buna mutlaka uyun.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ödem, beden görünümünü değiştirdiği için can sıkıcı olabilir ve kişiyi kaygılandırabilir. Bu durumlarda duygularınızı doktorunuzla veya yakınlarınızla paylaşmanız önemlidir. Unutmayın: ödemin büyük çoğunluğu tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınabilir. Kendinizi çok üzgün, çaresiz hissediyorsanız veya kendinize zarar verme düşünceleri yaşıyorsanız derhal bir sağlık uzmanına başvurun ve 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Önleme

Ödemi tamamen önlemek her zaman mümkün değildir; ancak kalp ve damar sağlığını koruyarak ödem riskini azaltabilirsiniz. Tuzu azaltmak, düzenli hareket etmek, ideal kiloyu korumak, sigara içmemek ve doktor kontrollerini aksatmamak en önemli adımlardır.

Aşılar

Kalp ve damar hastalığınız varsa grip ve zatürre aşıları, enfeksiyonların kalbin yükünü artırmasını önleyebilir. Aşılarınız için doktorunuza veya aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Rutin tansiyon ölçümü, kilo takibi, kan şekeri, kolesterol ve böbrek fonksiyon testleri ödeme zemin hazırlayan hastalıkların erken fark edilmesini sağlar. Bu yüzden düzenli sağlık kontrollerinizi aksatmayın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacaklarda cilt yarası veya ülser oluşabilir.
• Cilt enfeksiyonu riski artar.
• Kalp yetersizliği bulguları kötüleşebilir.
• Bacak damarlarında pıhtı oluşabilir.
• Akciğerlerde sıvı birikmesine bağlı nefes darlığı ortaya çıkabilir.

Uzun vadeli görünüm

Ödem, tedavi edilebilir bir durumdur. Altta yatan hastalık kontrol altına alındığında ve yaşam tarzı önerilerine uyulduğunda ödem belirgin şekilde azalır. Düzenli doktor takibi ve günlük bakım önerileriyle birçok kişi aktif ve bağımsız yaşamını sürdürebilir.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.