Kolesterolü Önleme: Kalp Damar Sağlığınız İçin Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Kolesterol, vücudunuzun hücre yapması ve bazı hormonlar üretmesi için ihtiyaç duyduğu mumsu bir maddedir. Karaciğer tarafından üretilir ve bazı yiyeceklerde bulunur. Kolesterolün 'kötü' türü (LDL) damarlarınızda birikerek tıkanıklıklara yol açabilir. 'İyi' türü (HDL) ise kötü kolesterolü temizlemeye yardımcı olur. Kolesterolü önlemek, kalp krizi ve inme gibi ciddi sorunlara yol açabilecek damar tıkanıklığı riskini azaltmak demektir.

Evet, yüksek kolesterol çok yaygındır. Türkiye'de her üç yetişkinden birinde kolesterol seviyeleri sağlıklı sınırların üzerinde olabilir.

Yüksek kolesterol her yaştan insanı etkileyebilir. Ailede kalp hastalığı öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar, sağlıksız beslenenler ve hareketsiz bir yaşam sürenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterol çoğu zaman hiçbir belirti vermez.
• Damarlar daraldığında göğüs ağrısı veya bacaklarda kramp gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da belirti olmayabilir; ancak ailede erken kalp hastalığı varsa kolesterol kontrolü önerilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirti vermeyebilir. Damar hastalığına bağlı yorgunluk, nefes darlığı veya göğüs ağrısı görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Vücut kolesterolün çoğunu kendi üretir; ancak doymuş yağ ve trans yağ açısından zengin beslenme kolesterolü yükseltir.
• Genetik faktörler, yani aileden geçen yüksek kolesterol eğilimi.

Risk faktörleri

• Aşırı kilolu olmak
• Hareketsiz yaşam
• Sigara içmek
• Yüksek tansiyon
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Ailede erken kalp hastalığı öyküsü
• Yaş (erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaş sonrası)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi belirtiler varsa acil tıbbi yardım alın.
• Kalp krizi veya inme belirtileri yaşarsanız hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra düzenli olarak kolesterol kontrolü yaptırın.
• Ailenizde yüksek kolesterol veya kalp hastalığı varsa daha erken yaşta kontrol yaptırın.

Tanı

Kolesterol seviyeniz, koldan alınan küçük bir kan örneğiyle ölçülür. Genellikle açlık gerektiren bir testtir.

Yapılabilecek testler

• Total kolesterol testi
• LDL (kötü kolesterol) testi
• HDL (iyi kolesterol) testi
• Trigliserit testi

Randevunuzda neler beklenir

Test sonuçları genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları yaşınıza, cinsiyetinize ve kalp hastalığı riskinize göre değerlendirir.

Tedavi

Yüksek kolesterol tedavisi, yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar. Gerekirse doktorunuz ilaç önerebilir. Tedavinin amacı kalp krizi ve inme riskini azaltmaktır.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenin; doymuş yağları azaltın.
• Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz yapın.
• Sigara ve alkolden kaçının.
• Kilonuzu kontrol altında tutun.
• Stresi yönetmeyi öğrenin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kolesterolü düşürmeye yardımcı ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçları düzenli kullanmak önemlidir. İlaç isimleri ve dozları doktor tarafından belirlenmeli; asla kendi başınıza ilaç değiştirmeyin veya doz ayarlamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kolesterol yüksekliği tek başına genellikle cerrahi gerektirmez. Ancak damarlarda ciddi tıkanıklık varsa, anjiyo veya bypass gibi işlemler gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Kolesterolü yönetmek, günlük alışkanlıklarınızı sağlıklı yönde değiştirmek demektir. Düzenli kontrol ve ilaç kullanımı hayatınızın bir parçası olmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte yemek yiyin.
• Bol su için.
• Meyve, sebze, tam tahıl ve baklagilleri sofradan eksik etmeyin.
• Kırmızı et yerine tavuk, balık veya bitkisel proteinleri tercih edin.

Diyet ve egzersiz

Zeytinyağı gibi sağlıklı yağları tercih edin. İşlenmiş gıdalardan, hazır hamur işlerinden ve kızartmalardan uzak durun. Haftanın çoğu günü yürüyüş yapmak, bisiklete binmek veya yüzmek kolesterolü düşürmeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kolesterol yüksekliği öğrenmek endişe ve stres yaratabilir. Bu duygularla başa çıkmak için sevdiklerinizle konuşun, gerekirse bir uzmandan destek alın. Unutmayın, sağlığınızı iyileştirmek için adım atıyorsunuz.

Önleme

Yüksek kolesterolün bir kısmı genetik olsa da, sağlıklı yaşam tarzıyla çoğu vakada önlenebilir veya geciktirilebilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve sigaradan uzak durmak en etkili yollardır.

Tarama programları

20 yaşından sonra her yetişkinin kolesterolünü en az bir kez ölçtürmesi önerilir. Risk faktörleriniz varsa doktorunuz daha sık kontrol önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Damar tıkanıklığı
• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Periferik arter hastalığı (bacak damarlarının daralması)

Uzun vadeli görünüm

Kolesterolü kontrol altına almak, kalp ve damar sağlığınızı büyük ölçüde korur. Erken tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile sağlıklı, uzun bir yaşam sürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.