Atardamar Taraması: Kalp ve Damar Sağlığınızı Erken Öğrenin

Genel Bakış

Atardamar taraması, kalbinizden vücudunuza kan taşıyan damarlarda (atardamarlarda) daralma veya tıkanıklık olup olmadığını kontrol eden bir dizi test ve ölçümdür. Amaç, damar hastalığını henüz belirti vermeden erken fark etmek ve kalp krizi, inme gibi ciddi olayları önlemektir.

Evet. Dünyada ve Türkiye'de kalp ve damar hastalıkları önde gelen ölüm nedenlerindendir. Doktorlar, belirli yaş ve risk grubundaki kişilere bu taramaları düzenli olarak önerir.

Ailede kalp hastalığı öyküsü olan, sigara kullanan, diyabeti, yüksek tansiyonu veya yüksek kolesterolü olan kişilerde ihtiyaç daha fazladır. Ayrıca 40 yaş üstü erkekler ve menopoz sonrası kadınlarda risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Belirgin belirti olmayabilir; tarama bu yüzden önemlidir.
• Bacaklarda yürüyünce ağrı, uyuşma veya kramp (periferik atardamar hastalığı belirtisi olabilir).
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı gibi kalp belirtileri.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar duvarlarında kolesterol plakları birikmesi (ateroskleroz)
• Yüksek tansiyonun damarlara verdiği hasar
• Sigara ve alkol kullanımı
• Diyabet (şeker hastalığı)

Risk faktörleri

• Yaş (erkeklerde 40+, kadınlarda menopoz sonrası)
• Ailede erken kalp hastalığı öyküsü
• Yüksek LDL (kötü) kolesterol ve düşük HDL (iyi) kolesterol
• Fiziksel hareketsizlik ve fazla kilolu olmak
• Sağlıksız beslenme, özellikle işlenmiş gıdalar ve şekerli içecekler

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden birini fark ederseniz hemen 112'yi arayın.
• Ağrılı bacakta şişlik, kızarıklık veya yarada kötüleşme varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra herhangi bir belirti olmasa bile en az bir kez kardiyovasküler risk değerlendirmesi yaptırın.
• Bilinen risk faktörleriniz varsa (diyabet, hipertansiyon, sigara) yılda bir kontrol önerilir.
• Bacak ağrısı veya yürüme güçlüğü varsa doktorunuzdan ayak bileği-kol indeksi testini isteyin.

Tanı

Doktorunuz önce risk faktörlerinizi ve aile öykünüzü dinler. Ardından tansiyon ölçümü, kan testleri ve gerektiğinde görüntüleme testleriyle atardamarlarınızın durumunu değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü
• Kan şekeri ve kolesterol (lipid paneli) testi
• Ayak bileği-kol indeksi (ABI) - bacak ve koldaki tansiyon değerlerinin karşılaştırılması
• Karotis (boyun) atardamarı ultrasonu
• Koroner kalsiyum skoru (bilgisayarlı tomografi ile)
• Gerektiğinde anjiyografi

Randevunuzda neler beklenir

Tarama genellikle ağrısızdır. Kan testlerinden önce aç olmanız istenebilir. Ultrason gibi görüntüleme sırasında düz yatmanız ve hareket etmemeniz gerekir. Sonuçlar birkaç gün içinde doktorunuz tarafından açıklanır.

Tedavi

Tarama sonuçlarınıza göre tedavi kişiselleştirilir. Erken evrede yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olabilirken, bazı durumlarda ilaç veya girişimsel işlemler gerekebilir. Tedavi her zaman bir kardiyolog veya damar cerrahı tarafından planlanmalıdır.

Evde kişisel bakım

• Sigara ve tütün ürünlerini bırakın
• Düzenli yürüyüş ve egzersizi hayatınıza ekleyin
• Satüre yağ ve tuzu azaltın; sebze, meyve, kurubaklagil ve tam tahıl ağırlıklı beslenin
• Stres yönetimini öğrenin; derin nefes ve meditasyon deneyin

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz risk durumunuza göre kolesterol, tansiyon veya şeker kontrolü için ilaç yazabilir; kan sulandırıcılar önerebilir. İlaçların adı ve dozu yalnızca doktorunuz tarafından belirlenir. İlaçlarınızı düzenli kullanmadan önce risklerini ve yararlarını mutlaka konuşun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri derecede daralma veya tıkanıklıklar, anjinin (göğüs ağrısı) kontrol altına alınamaması ya da iyileşmeyen bacak yaralarında anjiyoplasti, stent veya baypas cerrahisi gibi girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. Karar, kardiyoloji ve kalp-damar cerrahisi ekipleriyle birlikte verilir.

Bu durumla yaşamak

Atardamar hastalığı olan kişiler düzenli kontrol ve tedaviyle uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Günde 30 dakika yürüyüş, düzenli uyku ve ilaçların aksatılmaması hayat kalitesini belirgin artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte yürüyüş yapın
• Günlük tuzu 5 gramın altında tutmaya çalışın
• Kilo kontrolü: bel çevresi erkeklerde 102 cm, kadınlarda 88 cm altında olmaya dikkat edin
• Alkolü sınırlayın veya bırakın

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir: zeytinyağı, balık, tam tahıllar, sebze ve baklagiller; kırmızı et ile işlenmiş gıdaları azaltın. Egzersiz, haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta (tempolu yürüyüş gibi) yapılmalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik hastalık tanısı kaygı ve depresyona yol açabilir. Bunun normal olduğunu bilin; hislerinizi ailenizle ve doktorunuzla paylaşın. Gerekirse bir psikologdan destek almak tedavinizin bir parçasıdır.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Atardamar hastalığının oluşumunda en önemli etken yaşam tarzıdır. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara bırakma ve kontrol muayeneleri ile risk çok düşürülebilir.

Aşılar

Atardamar hastalığına doğrudan koruma sağlayan bir aşı yoktur. Ancak grip ve zatürre aşıları, kalp ve damar hastalığı olan kişilerde ek enfeksiyonlardan korunmak için önerilebilir; doktorunuza danışın.

Tarama programları

Tarama; belirti vermeyen damar hastalıklarını erken yakalamak için kullanılır. Risk grubundaki kişilerin belirli aralıklarla tansiyon, kan şekeri ve kolesterol ölçtürmeleri önerilir. Sağlık Bakanlığı yetişkinlerde kardiyovasküler risk değerlendirmeleri yapmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Periferik atardamar hastalığında ayakta yara ve ampütasyon
• Damar genişlemesi (anevrizma) ve yırtılması

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis edilen atardamar hastalığında tedavi son derece başarılıdır. Düzenli takip ve kendinize iyi bakarak krizlerin çoğunu önlemek mümkündür. Umut veren çok sayıda modern tedavi seçeneği vardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Heart Federation
• American Heart Association

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği · Türkiye
• Türkiye Kalp ve Sağlık Vakfı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.