Tansiyon Taraması: Kan Basıncınızı Kontrol Ettirin

Genel Bakış

Tansiyon taraması, herhangi bir şikayetiniz olmasa bile kan basıncınızı düzenli olarak ölçtürmeniz demektir. Amaç, yüksek tansiyon (hipertansiyon) gibi sessiz ilerleyen bir sorunu erkenden bulmaktır. Kan basıncı, kanın damar duvarlarına yaptığı basınçtır; yüksek olması kalp ve damarlar için risk oluşturur.

Evet, yüksek tansiyon dünyada ve Türkiye'de çok yaygındır. Erişkinlerin önemli bir bölümü yüksek tansiyona sahiptir; ancak birçok kişi uzun süre bu durumun farkına varmaz.

Yüksek tansiyon her yaşta görülebilir, ancak yaşla birlikte sıklığı artar. Aile öyküsü olanlar, fazla kilolu kişiler, hareketsiz yaşam sürenler ve tuzu fazla tüketenler daha yüksek risk altındadır. Çocuklarda da görülebilir; özellikle aile öyküsü varsa, çocuklarda da tansiyon takibi önemlidir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu zaman hiçbir belirti vermez.
• Nadiren baş ağrısı, baş dönmesi veya burun kanaması görülebilir.
• Belirtiler olduğunda bile başka sağlık sorunlarıyla karışabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle belirti yoktur.
• Aileler bazen çocuğun çok yorgun olduğunu veya baş ağrısı yaşadığını fark edebilir.
• Altta yatan böbrek hastalığı gibi nedenler varsa belirtiler daha belirgin olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta da çoğu zaman belirti vermez.
• Bazı kişilerde baş ağrısı, bulanık görme ya da çarpıntı hissi olabilir.
• Tansiyon çok yükselirse burun kanaması veya denge sorunu yaşanabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Çoğu yetişkinde yüksek tansiyonun tek bir nedeni yoktur; buna birincil ya da esansiyel hipertansiyon denir.
• Böbrek hastalıkları, böbreküstü bezi sorunları ve uyku apnesi gibi durumlar ikincil hipertansiyona yol açabilir.
• Bazı ilaçlar (örneğin ağrı kesiciler, doğum kontrol hapları) kan basıncını yükseltebilir.

Risk faktörleri

• Ailede yüksek tansiyon öyküsü
• Fazla kilo ya da obezite
• Hareketsiz yaşam
• Fazla tuz tüketimi
• Sigara içmek
• Aşırı alkol tüketimi
• Stres
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Yüksek kolesterol

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden herhangi birini yaşıyorsanız vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Tansiyonunuz çok yüksek ölçüldüyse ve belirtileriniz varsa aynı gün acil tıbbi yardım alın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sağlıklı yetişkinlerin yılda en az bir kez tansiyonlarını ölçtürmesi önerilir.
• 40 yaş üzerindeyseniz veya risk faktörleriniz varsa doktorunuzun belirleyeceği sıklıkta kontrol olun.
• Aile sağlığı merkezlerinde tansiyon ölçümü yaptırabilirsiniz.

Tanı

Yüksek tansiyon tanısı koymak için doktorunuz kan basıncınızı birkaç kez farklı durumlarda ölçer. Evde veya doktor muayenehanesinde yapılan ölçümler dikkate alınır. Gerekirse 24 saatlik tansiyon takibi (holter) önerilebilir.

Yapılabilecek testler

• Tansiyon ölçümü (el bileği/üst kol tansiyon aleti ile)
• 24 saatlik tansiyon holter takibi
• Kan testleri (böbrek fonksiyonu, elektrolitler, kolesterol, kan şekeri)
• İdrar testleri
• Elektrokardiyogram (EKG)
• Gerekiyorsa ekokardiyografi (kalp ultrasonu)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz önce size tansiyonla ilgili sorular sorar ve tansiyonunuzu ölçer. Muayeneniz yapılır. Ardından risk faktörlerinize ve ölçüm sonuçlarına göre ek testler isteyebilir. Tüm süreç genellikle birkaç muayene oturumunu kapsar.

Tedavi

Hipertansiyon tedavisinin amacı kan basıncını güvenli bir seviyeye düşürmek ve kalp, beyin, böbrek gibi organlara zarar vermesini önlemektir. Tedavi kişiye özeldir; yaşam tarzı değişiklikleri, gerektiğinde ilaç tedavisi ve düzenli takip içerir.

Evde kişisel bakım

• Tansiyonunuzu evde ölçüp kaydedin, ölçümleri doktorunuzla paylaşın.
• Doktorunuzun önerdiği kontrol aralıklarına uyun.
• Tuz tüketiminizi azaltın, işlenmiş gıdalardan uzak durun.
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika yürüyüş yapın.
• Sigara içmeyin, alkol tüketimini sınırlayın.
• Kilonuzu sağlıklı aralıkta tutun.

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişiklikleri kan basıncını kontrol altına almak için yeterli olmadığında, doktorunuz tansiyon düşürücü ilaçlar önerebilir. İlaç seçimi, kişinin yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve tansiyonun yükseklik derecesine göre yapılır. İlaçlar düzenli kullanılmalı ve doktora danışmadan kesilmemelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek tansiyonun tedavisinde ameliyat çok nadir gerekir. Ameliyat, yalnızca tansiyonu yükselten altta yatan bir sorun (örneğin böbreküstü bezi tümörü veya böbrek damarında darlık) varsa düşünülebilir. Bu tür durumlarda uzman bir ekip karar verir.

Bu durumla yaşamak

Tansiyonunuzu düzenli ölçmek, ilaçlarınızı aksatmadan almak ve doktor kontrollerinize gitmek günlük yaşamın önemli bir parçası olmalıdır. Kendinizi iyi hissettiğiniz günlerde bile tansiyon değerlerinizi bilmek, kontrolü elden bırakmamanızı sağlar.

Yaşam tarzı ipuçları

• Tansiyon ölçümlerinizi bir kâğıda veya telefonunuza not edin.
• Her gün aynı saatte kısa yürüyüşler yapın.
• Yemeklerinize az tuz ekleyin, masada tuzluk bulundurmayın.
• Diyet programında işlenmiş gıdaları sınırlayın.
• Uyku düzeninize dikkat edin, uykusuzluk tansiyonu yükseltebilir.

Diyet ve egzersiz

Bol sebze ve meyve, tam tahıl, yağsız et ve balık içeren bir beslenme düzeni kalp sağlığını korur. Tuzu azaltmak, potasyumdan zengin besinleri (muz, yeşil yapraklı sebzeler) ölçülü tüketmek tansiyonu dengelemeye yardımcı olabilir. Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş gibi orta yoğunlukta egzersiz önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek tansiyon tanısı almak bazı insanlarda kaygı yaratabilir. Özellikle sürekli tansiyon takibi yapmak stres kaynağı olabilir. Bu duygularınızı bir sağlık çalışanı ya da psikologla görüşmek faydalı olabilir. Kaygı ve stres tansiyonu etkileyebildiği için ruh sağlığınıza özen göstermek tedavinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Yüksek tansiyonun tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmayabilir, ancak riskin azaltılması mümkündür. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, tuzu azaltma, sigarayı bırakma ve kiloyu kontrol altında tutma gibi adımlar atabileceğiniz en önemli önlemlerdir.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar bazı kişilerde kalbi zorlayabilir. Yaşınıza ve sağlık durumunuza göre önerilen aşıları olmak genel sağlık ve kalp sağlığı açısından koruyucu olabilir. Hangi aşıları yaptırmanız gerektiğini doktorunuza danışın.

Tarama programları

Kan basıncı taraması hiçbir yakınması olmayan kişiler için önerilir. Tüm yetişkinlerin yılda en az bir kez tansiyon ölçtürmesi önerilir. Risk faktörleri olanlar (aile öyküsü, kilo, diyabet, böbrek hastalığı) daha sık tarama ihtiyacı duyabilir. Aile sağlığı merkezlerinde tansiyon ölçümü yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi ve kalp yetmezliği riski artar.
• İnme (beyin felci) geçirme riski yükselir.
• Böbreklerde hasar oluşabilir, böbrek yetmezliği gelişebilir.
• Göz damarlarının zarar görmesi sonucu görme kaybı yaşanabilir.
• Damarlarda balonlaşma (anevrizma) oluşma riski artar.

Uzun vadeli görünüm

Yüksek tansiyon, düzenli takip ve tedavi ile kontrol altına alınabilir. Erken tanı ve doğru tedaviyle kalp krizi, inme ve böbrek hastalıkları gibi ciddi komplikasyon riski önemli ölçüde azalır. Yaşam tarzı değişikliklerini benimsemek ve tedaviye bağlı kalmak sağlıklı ve uzun bir yaşam için umut verir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• American Heart Association ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye
• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.