Varis Taraması: Bacaklardaki Genişlemiş Damarlar Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Genel Bakış

Varis, toplardamarların (kanı kalbe geri taşıyan damarların) genişlemesi ve kıvrımlı hale gelmesidir. Bu durum en sık bacaklarda görülür. 'Varis taraması' ise, bacaklardaki bu damar değişikliklerini erken dönemde fark etmek ve değerlendirmek için yapılan kontrollü bir incelemedir. Amaç, varislerin yol açabileceği ağrı, şişlik ve dolaşım sorunlarını önlemektir.

Evet, oldukça yaygındır. Yetişkinlerin yaklaşık üçte birinde varis görülebilir. Kadınlarda ve ileri yaşlarda daha sıktır.

Her yaşta görülebilmekle birlikte, özellikle 40 yaş üstü kadınlarda, hamilelerde, uzun süre ayakta duran veya oturan meslek gruplarında ve ailesinde varis olan kişilerde daha sık ortaya çıkar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda ağırlık, yorgunluk veya huzursuzluk hissi
• Bacaklarda, özellikle akşamları artan şişlik
• Bacaklarda kramp (özellikle gece)
• Cilt altında mavi-mor, kıvrımlı, kabarık damarlar
• Ayak bileği ve baldırda kaşıntı, yanma veya seğirme hissi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda varis nadirdir. Görülürse genellikle doğumsal damar anomalileriyle ilişkilidir. Çocukta bacakta şişlik, renk değişikliği veya belirgin damarlar fark edilirse mutlaka bir doktora danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta cilt incelmesi nedeniyle varisli damarlar daha belirgin olabilir.
• Ciltte kuruluk, kaşıntı ve renk koyulaşması daha sık görülür.
• Denge kaybı nedeniyle varisli bölgenin travmaya açık olması kanama riskini artırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamarların içindeki kapakçıkların zayıflaması veya hasar görmesi
• Damar duvarının esnekliğini kaybetmesi
• Kanın bacaklardan kalbe yeterince iyi taşınamaması ve damarlarda birikmesi

Risk faktörleri

• Yaş (ilerleyen yaşla birlikte risk artar)
• Kadın olmak ve hormonal değişimler (hamilelik, menopoz)
• Ailede varis öyküsü
• Uzun süre ayakta durmak veya oturmak
• Obezite
• Sigara kullanımı
• Geçirilmiş bacak damar pıhtısı (DVT)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Varisli bölgeden kanama varsa
• Bacakta ani ve şiddetli şişlik, ağrı veya nefes darlığı varsa
• Varis üzerinde açık yara veya iltihap belirtisi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bacaklarda sürekli ağırlık, yorgunluk ve akşamları şişlik oluyorsa
• Varisler kozmetik olarak rahatsız etse de, tarama yaptırmak istiyorsanız
• Ailede varis öyküsü varsa ve korunma yollarını öğrenmek istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce bacaklarınızı ayakta dururken inceleyecek ve şikayetlerinizi dinleyecektir. Muayene sırasında ayak bileğinizde nabız kontrolü de yapılabilir. Kesin tanı için genellikle doppler ultrason kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Bacaklar ayakta ve yatar pozisyonda değerlendirilir
• Doppler ultrason (renkli damar ultrasonu): Damar içindeki kan akışını ve kapakçıkların çalışmasını ağrısız şekilde gösterir
• Venöz yetmezlik testi: Kanın kalbe dönüş hızını ölçen özel bir ultrason incelemesidir

Randevunuzda neler beklenir

Tarama genellikle 20-30 dakika sürer. Ultrason sırasında bacaklarınıza jel sürülür ve bir başlıkla damarlarınız görüntülenir. Bu işlem ağrısızdır ve günlük hayatınıza hemen dönebilirsiniz.

Tedavi

Varis tedavisinin amacı belirtileri azaltmak, ilerlemeyi durdurmak ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi kişinin şikayetlerine, varisin büyüklüğüne ve genel sağlık durumuna göre planlanır.

Evde kişisel bakım

• Düzenli yürüyüş yapmak ve bacakları hareket ettirmek
• Uzun süre ayakta kalmaktan veya oturmaktan kaçınmak; otururken bacakları yüksekte tutmak
• Varis çorabı veya kompresyon çorabı kullanmak (doktor tavsiye ederse)
• Bacakları yukarı kaldırarak dinlendirmek
• Sağlıklı kiloyu korumak ve bol su içmek

Tıbbi tedaviler

Tıbbi tedavi seçenekleri arasında; skleroterapi (damar içine özel bir madde enjekte ederek damarın kapanması), lazer veya radyofrekans tedavisi (kapalı yöntemle damarın içeriden ısıtılıp kapatılması) ve bazı durumlarda cerrahi müdahale yer alır. Bu yöntemlerin hangisinin sizin için uygun olduğuna damar cerrahisi uzmanı karar verir. İlaç tedavisi tek başına varisleri yok etmez, belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir. Kullanılan ilaçları ve prosedürleri mutlaka doktorunuzla görüşün.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, genellikle büyük ve ileri derecede yetmezliği olan toplardamarlar için önerilir. Günümüzde birçok varis tedavisi kapalı yöntemlerle yapıldığından, nadiren geleneksel cerrahiye ihtiyaç duyulur. Doktorunuz sizin için en uygun seçeneği belirleyecektir.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşamak, bacak sağlığınıza dikkat etmekle oldukça kolaylaşır. Gün içinde sık sık bacaklarınızı hareket ettirin, otururken ayaklarınızı yüksekte tutun ve rahat ayakkabılar tercih edin. Varis çorabı önerildiyse düzenli kullanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika yürüyüş yapmak
• Sıcak ortamlardan, sauna ve sıcak su banyosundan kaçınmak (sıcaklık damarları genişletir)
• Bacakları çapraz bağlamamaya özen göstermek
• Yüksek topuklu ayakkabı yerine düz ve rahat ayakkabıları tercih etmek

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıl) tüketmek kabızlığı önler ve karın içi basıncı azaltır. Tuz tüketimini azaltmak bacaklardaki şişliği hafifletebilir. Yüzme, bisiklet ve yürüyüş gibi bacak kaslarını çalıştıran egzersizler kan dolaşımını destekler.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varisler bazı kişilerde görünüm kaygısına ve özgüven azalmasına yol açabilir. Bu tamamen normal bir duygudur. Tedavi seçeneklerinin olduğunu unutmayın ve hislerinizi doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.

Önleme

Varisleri tamamen önlemek mümkün olmasa da, riski azaltmak ve mevcut varislerin ilerlemesini yavaşlatmak için önlemler alınabilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı kilo, bacakları yüksekte tutmak ve uzun süre hareketsiz kalmamak en önemli adımlardır.

Tarama programları

Varis taraması genel bir toplum taraması olarak önerilmez. Ancak ailede varis öyküsü, uzun süre ayakta kalma gibi risk faktörleri olan kişilerin doktor kontrolünde düzenli olarak bacak muayenesi ve ultrason yaptırması faydalı olabilir. Sağlık Bakanlığı'nın bu konuda özel bir tarama programı bulunmamaktadır; yine de şüphe durumunda bir kalp-damar cerrahisi veya girişimsel radyoloji uzmanına başvurulabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Varisli damarlar zamanla genişleyerek ciltte renk değişikliği, sertleşme ve kaşıntıya neden olabilir
• Bacakta venöz ülser adı verilen, iyileşmesi zor yaralar oluşabilir
• Yüzeyel tromboflebit: Varisli damarın iltihaplanması ve pıhtı oluşması
• Derin ven trombozu (DVT) riskinde artış — bu ciddi bir durumdur ve acil tıbbi müdahale gerektirir

Uzun vadeli görünüm

Varisler çoğu zaman iyi huyludur ve tedaviyle belirtiler büyük ölçüde iyileşir. Erken fark edildiğinde yaşam kalitesi olumsuz etkilenmeden kontrol altına alınabilir. Düzenli takip ve sağlıklı alışkanlıklarla varislerle sorunsuz bir yaşam sürmek mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.