Seyahat Sırasında Damar Sağlığı İçin İpuçları

Genel Bakış

Uzun süre oturarak geçen uçak, otobüs veya araba yolculukları, bacaklardaki toplardamarlarda kanın birikmesine ve pıhtı (trombüs) oluşumuna zemin hazırlayabilir. Bu durum 'derin ven trombozu' (DVT) olarak adlandırılır. Pıhtı, bacakta ağrı ve şişliğe yol açabilir ve nadiren akciğerlere giderek hayati risk oluşturabilir. Bu yazı, uzun seyahatlerde bu riski azaltmanın yollarını anlatır.

Sağlıklı kişilerde uzun seyahat sırasında pıhtı oluşma riski düşüktür. Ancak riskli gruplarda ve 4 saatten uzun seyahatlerde bu risk biraz artar. Yine de her 1000 uzun yolculuktan birkaçında görülebilecek kadar seyrek bir durumdur.

Herkesi etkileyebilir, ancak varisli damarları olanlar, aşırı kilolu kişiler, hamileler, kanser hastaları, daha önce pıhtı geçirmiş olanlar, doğum kontrol hapı kullananlar ve 60 yaş üzerindeki kişilerde risk daha yüksektir. Uzun süre hareketsiz kalan herkes risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacakta, özellikle tek bacakta ani başlayan ağrı
• Bacakta şişlik
• Bacakta sıcaklık hissi
• Bacak cildinde kızarıklık veya morarma
• Bacakta ağırlık hissi veya kramp

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda bu durum çok nadirdir. Ancak uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra bacakta ağrı, şişlik veya topallama fark edilirse mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı yetişkinlerde tipik belirtiler her zaman görülmeyebilir. Bacakta hafif şişlik, ağırlık hissi, kramplar veya ciltte solukluk fark edilebilir. Bu belirtiler bazen başka sağlık sorunlarıyla karışabilir.
• Yaşlılarda pıhtı, akciğer belirtileriyle (ani nefes darlığı, göğüs ağrısı) da kendini gösterebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Uzun süre hareketsiz oturmak (uçak, otobüs, araba tren yolculukları)
• Otururken bacakların sıkışması veya hareketsiz kalması
• Damar duvarının hasar görmesi (örneğin cerrahi müdahale, travma)
• Vücutta susuzluk (yeterince sıvı almamak)

Risk faktörleri

• 4 saatten uzun süren seyahat
• Varisli damarlar
• Aşırı kilo veya obezite
• Hamilelik ve doğum sonrası dönem
• Sigara kullanımı
• Doğum kontrol hapı veya hormon tedavisi kullanımı
• Kanser veya kanser tedavisi görmek
• Daha önce geçirilmiş pıhtı öyküsü
• 60 yaş üzerinde olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tek bacakta ani şişlik ve ağrı fark ederseniz aynı gün doktora başvurun.
• Seyahatten döndükten sonra birkaç gün içinde bacak ağrısı ve şişlik devam ederse doktora görünün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Pıhtı riskinizi artıran bir durumunuz varsa (örneğin varis, hamilelik, obezite) seyahatten önce doktorunuzla görüşerek önlemleri konuşun.
• Uzun süreli seyahatler için varis çorabı kullanıp kullanmamanız gerektiğini doktorunuza sorun.

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve bacaklarınızı muayene eder. Pıhtı şüphesi varsa, görüntüleme ve kan testleri ile doğrular. Tanı için genellikle ultrason adı verilen ses dalgalarıyla bacak damarlarının görüntülenmesi yeterlidir.

Yapılabilecek testler

• Bacak venöz ultrasonu (damarların görüntülenmesi)
• D-dimer kan testi (pıhtı parçalanma ürününü ölçen bir kan testi)
• Gerekli durumlarda akciğer veya damar görüntülemeleri (BT anjiyografi gibi)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve ultrason genellikle aynı gün içinde yapılabilir. Kan testi sonuçları birkaç saat içinde çıkar. Pıhtı saptanırsa tedaviye hızlıca başlanır. Pıhtı saptanmazsa büyük ihtimalle başka bir bacak rahatsızlığı söz konusudur. Bu süreç çoğu zaman basit ve ağrısızdır.

Tedavi

Tedavinin amacı pıhtının büyümesini durdurmak ve akciğere kaçmasını önlemektir. Pıhtı tedavisinde en sık kullanılan yöntem kan sulandırıcı ilaçlardır. Bu ilaçlar doktor kontrolünde birkaç ay kullanılır. Ayrıca bacakta pıhtı belirtilerini hafifletmek için dinlenme ve bacakları yüksek tutma önerilir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği süre boyunca ilaçlarınızı düzenli kullanın.
• Bacaklarınızı dinlendirirken yüksekte tutun.
• Bol su içmeye özen gösterin.
• Doktorunuz izin verene kadar silme sıcak kompres uygulayabilirsiniz.
• Seyahat edecekseniz mutlaka doktorunuza danışın.

Tıbbi tedaviler

Kan sulandırıcı ilaçlar (antikoagülanlar) pıhtının büyümesini önler. Bu ilaçlar damar içine enjeksiyon veya ağızdan hap şeklinde kullanılabilir. Dozu ve süresi tamamen doktorunuz tarafından belirlenir. Ayrıca bazı durumlarda pıhtıyı çözen ilaçlar da kullanılabilir. Kesinlikle doktor önerisi olmadan ilaç almayın veya başka birinin ilacını kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok büyük ve kan akışını engelleyen pıhtılarda, ilaç tedavisinin yetişemediği nadir durumlarda pıhtıyı çıkarmak için cerrahi müdahale veya damar içinden kateterle işlem yapılabilir. Bu karar, kalp ve damar cerrahisi uzmanı tarafından verilir. Çoğu hasta için ameliyat gerekmez.

Bu durumla yaşamak

Pıhtı geçirdikten sonra günlük hayatınıza dönmeniz zaman alabilir. Bacaklarınızı dinlendirirken yüksekte tutun, uzun süre ayakta kalmaktan kaçının ve doktorunuzun önerdiği varis çorabını düzenli kullanın. Seyahatlerinizde mutlaka hareketsiz kalmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli yürüyüş yapın.
• İdeal kilonuzu koruyun.
• Sigarayı bırakın.
• Uzun oturma gerektiren aktivitelerde her saat başı ayağa kalkın.

Diyet ve egzersiz

Damar sağlığını destekleyen Akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar ve yeterli sıvı alımı. Haftanın en az 5 günü, günde 30 dakika orta tempolu yürüyüş gibi egzersizler kan dolaşımını iyileştirir. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Pıhtı geçirmek kaygı ve korku yaratabilir, özellikle tekrarını önlemek için bazı kişiler seyahat etmekten çekinebilir. Bu duygular normaldir. Ancak önerilen koruyucu önlemlerle seyahat etmenin çoğu zaman güvenli olduğunu unutmayın. Kaygılarınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa psikolog veya psikiyatristten destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski çok büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Seyahat sırasında hareket etmek, bol sıvı almak ve risk faktörlerinizi bilmek en önemli koruyucu adımlardır. Yüksek riskliyseniz doktorunuz varis çorabı veya ilaç önerebilir.

Tarama programları

Risk faktörü olmayan sağlıklı kişilerde seyahat öncesi rutin bir tarama testi gerekmez. Ancak riskli grupta yer alan kişiler seyahatten önce bir sağlık kontrolünden geçerek bireysel önerilerini almalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Pıhtı koparak akciğere gidebilir ve pulmoner emboli adı verilen hayati risk oluşturan duruma yol açabilir.
• Pıhtı sonrası toplardamar kapakçıkları hasar görebilir; bu durum kronik bacak ağrısı, şişliği ve cilt değişiklikleriyle seyreden post-trombotik sendroma neden olabilir.
• Pıhtı tedavi edilmezse bacakta uzun süre geçmeyen ödem ve cilt yaraları (ülser) gelişebilir.

Uzun vadeli görünüm

Doğru ve zamanında tedaviyle bacakta pıhtı geçiren kişilerin büyük çoğunluğu tamamen iyileşir ve pıhtı tekrarlamaz. Seyahat sırasında önerilen hareket ve sıvı kurallarına uyanlarda risk çok düşüktür. Endişeniz varsa doktorunuz sizi bilgilendirecek ve korunma yollarını birlikte planlayacaktır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.