Katarakt ameliyatı

Genel Bakış

Katarakt, göz merceğinin bulanıklaşmasıdır. Normalde saydam olan mercek, yaşlanma veya başka nedenlerle opaklaşır ve görüşü engeller. Katarakt ameliyatı, bu bulanık merceğin alınarak yerine yapay bir mercek yerleştirilmesi işlemidir.

Evet, katarakt çok yaygındır. Dünya genelinde körlüğün önde gelen nedenlerinden biridir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre 60 yaş üstü her üç kişiden birinde katarakt görülebilir.

En sık yaşlı yetişkinlerde görülür, ancak bebeklerde (doğuştan katarakt), genç erişkinlerde ve göz travması geçirenlerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bulanık, puslu veya soluk görme
• Gece görüşünde zorluk, özellikle araba kullanırken
• Işıklara karşı hassasiyet veya parlama hissi
• Renklerin soluk veya sararmış görünmesi
• Sık sık gözlük numarası değişmesi
• Çift görme (tek gözde)

Çocuklarda belirtiler

• Bebeğin göz bebeğinde beyaz veya gri bir nokta (lökokori) fark edilebilir
• Gözlerin kayması (şaşılık)
• Bebeğin nesnelere odaklanmada zorluk çekmesi
• Görme tepkisizliği veya el-göz koordinasyonunda gecikme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Okuma veya yakın işlerde zorlanma
• Merdiven inerken veya gece yürürken dengesizlik hissi
• Gözlük numarası sık değişir
• Işıklı ortamlarda daha iyi görme (katarakt ilerledikçe loş ışıkta görme kötüleşir)

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanma (en sık neden, mercek proteinlerinin zamanla yapısının bozulması)
• Doğuştan gelen genetik faktörler (bebeklerde)
• Göz yaralanmaları (travma sonrası katarakt)
• Uzun süreli kortizon ilacı kullanımı
• Göz içi iltihabı (üveit) gibi hastalıklar

Risk faktörleri

• 60 yaş üstünde olmak
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Uzun süre güneş ışığına maruz kalmak (UV korumasız)
• Sigara içmek
• Aşırı alkol tüketimi
• Ailede katarakt öyküsü
• Yüksek miyop (kısa görüşlülük)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani görme kaybı yaşarsanız hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise gidin.
• Göz ağrısı, kızarıklık ve ışığa hassasiyet birlikteyse aynı gün göz doktoruna başvurun.
• Katarakt ameliyatı sonrası şiddetli ağrı, iltihap veya görme azalması olursa doktorunuza ulaşın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra her 1-2 yılda bir göz muayenesi yaptırın.
• Gözlük numaranız sık değişiyorsa veya gece araba kullanmakta zorlanıyorsanız randevu alın.
• Katarakt tanısı konduysa, doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrole gidin (genellikle yılda bir).

Tanı

Katarakt tanısı, göz doktoru tarafından yapılan kapsamlı bir göz muayenesi ile konur. Doktor, merceğin bulanıklığını doğrudan gözlemleyebilir.

Yapılabilecek testler

• Görme keskinliği testi (harf tablosu ile okuma)
• Yarık lamba muayenesi (mikroskopla gözün ön kısmının incelenmesi)
• Göz bebeğinin büyütülerek retina ve merceğin detaylı incelenmesi (fundoskopi)
• Göz içi basıncı ölçümü (glokom taraması)
• Gerekiyorsa ultrasonografi (mercek çok yoğun bulanıksa arkasını görmek için)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında göz damlası ile göz bebeğiniz büyütülür, bu birkaç saat süren bulanık görmeye neden olabilir. Yanınızda bir yakınınızın gelmesi iyi olur. Genellikle ağrısız bir işlemdir. Sonuçları doktorunuz sizinle detaylı olarak paylaşır.

Tedavi

Katarakt tedavisinin tek kesin yöntemi ameliyattır. Ancak erken evrelerde görme sorunu az ise ameliyat hemen gerekmez. Gözlük, daha iyi aydınlatma ve büyüteç gibi yardımcı araçlarla günlük yaşam idame ettirilebilir.

Evde kişisel bakım

• Daha parlak ışık kullanarak okuma ve yakın işlerinizi kolaylaştırın.
• Gece araba kullanmaktan kaçının.
• Güneş gözlüğü ve geniş kenarlı şapka ile UV ışınlarından korunun.
• Göz damlalarını veya ilaçları doktor önerisi olmadan kullanmayın.

Tıbbi tedaviler

Kataraktı gerileten veya durduran bir ilaç yoktur. Tedavi esas olarak cerrahidir. Ameliyat, bulanık merceğin alınıp yerine yapay bir mercek (göz içi lensi) takılmasıdır. Genellikle lokal anestezi (uyuşturma) ile yapılır ve hasta uyanıktır. Ameliyat yöntemleri arasında fakoemülsifikasyon (ultrason dalgalarıyla merceğin parçalanması) en yaygın kullanılanıdır. Doktorunuz sizin için en uygun yöntemi belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat genellikle katarakt günlük yaşamı etkilemeye başladığında önerilir. Örneğin araba kullanmak, okumak, televizyon izlemek veya merdiven çıkmak gibi aktiviteler zorlaştığında doktorunuz ameliyatı değerlendirecektir. Acil bir durum değildir, uygun zamanlamayı doktorunuzla birlikte belirleyebilirsiniz.

Bu durumla yaşamak

Katarakt teşhisi konduğunda görüşünüzü desteklemek için çevrenizi düzenleyin. Evde daha güçlü aydınlatma kullanın, kontrastı artıran renkli bantlar (merdiven kenarlarına) yerleştirin, okuma için büyüteç edinin. Günlük işleri yaparken acele etmeyin. Ameliyat sonrası doktorunuzun verdiği damlaları düzenli kullanın ve kontrollerinizi aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güneşli havalarda UV korumalı güneş gözlüğü takın.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı düşünün.
• Alkol tüketimini sınırlayın.
• Diyabet gibi kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme göz sağlığını destekler. Bol renkli sebze ve meyve (C vitamini, E vitamini, lutein, zeaksantin içerenler), omega-3 yağ asitleri (balık, ceviz) tüketin. Düzenli yürüyüş gibi hafif egzersizler genel sağlığa iyi gelir. Ameliyat sonrası doktorunuzun önerdiği süre boyunca ağır kaldırma veya eğilme gibi hareketlerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Görme kaybı endişe, üzüntü veya sosyal izolasyona yol açabilir. Katarakt ameliyatı sonrası görme genellikle düzeldiğinden bu duygular geçicidir. Duygusal olarak zorlandığınızda aileniz veya arkadaşlarınızla konuşun. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Unutmayın: yalnız değilsiniz.

Önleme

Kataraktın tamamen önlenmesi mümkün değildir. Ancak bazı önlemler riski azaltabilir: UV ışınlarına karşı güneş gözlüğü kullanmak, sigara içmemek, sağlıklı beslenmek, diyabeti kontrol altında tutmak ve düzenli göz muayenesi yaptırmak.

Tarama programları

40 yaşından itibaren düzenli göz muayenesi, katarakt dahil birçok göz hastalığının erken teşhisine yardımcı olur. Ailede katarakt öyküsü varsa veya diyabet gibi risk faktörleriniz varsa daha erken yaşta muayeneye başlayabilirsiniz. Çocuklarda doğumdan sonra ilk muayene önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme giderek bulanıklaşır ve sonunda tam görme kaybı (körlük) oluşabilir.
• Katarakt ilerledikçe günlük aktiviteler (okuma, araba kullanma, yürüme) zorlaşır, düşme riski artar.
• Çok ileri kataraktlarda göz içi basıncı yükselebilir (glokom) veya iltihap oluşabilir.
• Tedavi edilmeyen bebek kataraktı kalıcı görme azlığına ve göz tembelliğine neden olabilir.

Uzun vadeli görünüm

Katarakt tedavisi olan bir hastalıktır. Ameliyat sonrası görme genellikle büyük oranda düzelir. Modern cerrahi teknikler sayesinde ameliyat başarı oranı %95'in üzerindedir. Nadiren ikincil bir katarakt gelişebilir (arka kapsül kesafeti), bu da lazerle kolayca tedavi edilir. Düzenli kontrollerle uzun vadede sağlıklı bir görüş mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Oftalmoloji Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Göz Sağlığı Birimi · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.