cholesterol risks and benefits for patients

Genel Bakış

Kolesterol, vücudunuzun sağlıklı hücreler oluşturmak için ihtiyaç duyduğu mumsu bir maddedir. Ancak kanda çok fazla kolesterol bulunması, damarlarınızda plak adı verilen yağ birikintilerine yol açarak kalp hastalığı ve felç riskini artırabilir. İyi kolesterol (HDL) ve kötü kolesterol (LDL) olarak iki ana türü vardır. Bu yazıda kolesterolün risklerini ve yönetimini anlatıyoruz.

Evet, yüksek kolesterol dünya genelinde çok yaygındır. Türkiye'de de her 3 yetişkinden yaklaşık 1'inde yüksek kolesterol bulunmaktadır.

Herkesi etkileyebilir, ancak ailesinde yüksek kolesterol öyküsü olanlar, fazla kilolu olanlar, sağlıksız beslenenler ve yeterince hareket etmeyenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterolün genellikle belirtisi yoktur. Bu nedenle 'sessiz düşman' olarak adlandırılır.
• Ancak aşırı yüksek seviyelerde, cilt altında veya tendonlarda sarımsı yağ birikintileri (ksantelazma) görülebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da yüksek kolesterol olabilir, ancak genellikle belirti vermez. Ailede erken kalp hastalığı varsa çocukların kolesterolü kontrol edilmelidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaş ilerledikçe kolesterol seviyeleri doğal olarak yükselebilir. Belirtiler genellikle yoktur; ancak damar tıkanıklığına bağlı olarak göğüs ağrısı veya bacak krampları ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Sağlıksız beslenme (doymuş yağ ve trans yağ içeren gıdaların fazla tüketilmesi)
• Hareketsiz yaşam
• Fazla kilo veya obezite
• Sigara içmek
• Aşırı alkol tüketimi

Risk faktörleri

• Ailede yüksek kolesterol veya erken kalp hastalığı öyküsü
• Yaş (erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaş üstü risk artar)
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon
• Böbrek veya karaciğer hastalıkları
• Bazı ilaçlar (örneğin bazı doğum kontrol hapları veya kortikosteroidler)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, kalp çarpıntısı gibi kalp krizi belirtileriniz varsa hemen 112'yi arayın.
• Felç belirtileri (yüzde kayma, kol güçsüzlüğü, konuşma bozukluğu) varsa acil yardım isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra her 4-6 yılda bir kolesterol testi yaptırmanız önerilir.
• Ailenizde erken kalp hastalığı varsa daha erken yaşta ve daha sık test yaptırmanız gerekebilir.
• Diyabet, yüksek tansiyon gibi kronik hastalığınız varsa düzenli doktor kontrolü önemlidir.

Tanı

Kolesterol seviyesi, basit bir kan testi (lipit profili) ile ölçülür. Bu test için genellikle 9-12 saat aç kalmanız gerekir.

Yapılabilecek testler

• Total kolesterol
• LDL kolesterol (kötü kolesterol)
• HDL kolesterol (iyi kolesterol)
• Trigliserit (kan yağları)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sizden bir gece aç kalmanızı isteyecek ve kolunuzdan kan alınacaktır. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuçları yaşınıza, cinsiyetinize, genel sağlık durumunuza ve diğer risk faktörlerinize göre değerlendirecektir.

Tedavi

Yüksek kolesterol tedavisinde amaç, kalp hastalığı ve felç riskini azaltmaktır. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde ilaçlarla yapılır. Doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi belirleyecektir.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı beslenin: Doymuş yağ ve trans yağlardan kaçının. Bol sebze, meyve, tam tahıl ve sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado) tüketin.
• Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz yapın (tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme).
• Sigara içiyorsanız bırakın.
• Alkol tüketimini sınırlayın (günde 1-2 kadehten fazla olmamalı).
• Sağlıklı kilonuzu koruyun veya fazla kilonuz varsa verin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, yaşam tarzı değişikliklerine rağmen kolesterolünüz hedeflenen seviyeye inmediyse ilaç tedavisi önerebilir. Bu ilaçlar genellikle karaciğerin kolesterol üretimini azaltarak veya bağırsaktan emilimi engelleyerek çalışır. İlaçları düzenli kullanmak ve doktorunuzun önerdiği dozda almak çok önemlidir. Herhangi bir ilacı eczaneden veya doktor reçetesi olmadan almayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek kolesterolün kendisi için cerrahi bir işlem yoktur. Ancak damar tıkanıklığına bağlı ciddi kalp veya damar hastalığı durumunda anjiyoplasti ve stent yerleştirme veya bypass ameliyatı gibi işlemler gerekebilir. Bu kararı kalp damar cerrahı veya kardiyolog verecektir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kolesterol genellikle günlük yaşamınızı doğrudan etkilemez. Ancak kalp sağlığınızı korumak için sağlıklı alışkanlıklar edinmeniz önemlidir. Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın ve ilaçlarınızı düzenli kullanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 5 gün 30 dakika egzersiz yapın.
• Stresten kaçının, rahatlama teknikleri uygulayın (meditasyon, derin nefes).
• Düzenli uyuyun (7-9 saat).
• Kan basıncınızı ve kan şekerinizi de kontrol ettirin.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme planı uygulayın: Sebze, meyve, balık, kuruyemiş, zeytinyağı gibi sağlıklı yağları tercih edin. İşlenmiş et, kızartma, hamur işi gibi doymuş yağ ve trans yağ içeren gıdalardan uzak durun. Egzersiz olarak tempolu yürüyüş, koşu, bisiklet veya yüzme idealdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek kolesterol tanısı almak başta endişe yaratabilir. Ancak iyi yönetildiğinde ciddi sorunlara yol açmaz. Sağlıklı alışkanlıklar edinmek, kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlar. Kaygınız devam ediyorsa bir psikolog veya destek grubuna başvurun.

Önleme

Kısmen. Aile öykünüzü değiştiremezsiniz, ancak sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara ve alkolden uzak durma, kilo kontrolü gibi önlemlerle yüksek kolesterol riskini önemli ölçüde azaltabilirsiniz.

Tarama programları

Düzenli kolesterol taraması (lipit profili) yaptırmak, erken teşhis için en önemli yöntemdir. 40 yaşından sonra her 4-6 yılda bir, risk faktörleriniz varsa daha sık tarama önerilir. Türkiye'de aile hekiminiz üzerinden bu testi yaptırabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi (miyokart enfarktüsü)
• Felç (inme)
• Periferik arter hastalığı (bacaklarda damar tıkanıklığı)
• Damar sertliği (ateroskleroz)
• Ani kalp durması

Uzun vadeli görünüm

Yüksek kolesterol iyi yönetildiğinde kalp krizi ve felç riski büyük ölçüde azalır. Yaşam tarzı değişiklikleri ve doktorunuzun önerdiği tedavi ile çoğu kişi sağlıklı bir yaşam sürdürebilir. Unutmayın, kontrol sizde; erken önlem almak her zaman en iyisidir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı - Kalp Sağlığı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.