Dialysis fistula creation

Genel Bakış

Diyaliz fistülü, kronik böbrek yetmezliği olan kişilerde hemodiyaliz tedavisini kolaylaştırmak amacıyla kol veya bacaktaki bir atardamar ile toplardamar arasında cerrahi olarak oluşturulan bir bağlantıdır. Bu bağlantı sayesinde diyaliz makinesine bağlanmak için güvenli ve tekrarlanabilir bir giriş noktası elde edilir. Fistül oluşturulduktan sonra genellikle birkaç ay olgunlaşması beklenir.

Evet, diyaliz fistülü oluşturulması, kronik böbrek yetmezliği olan ve hemodiyaliz tedavisi planlanan kişilerde sık yapılan bir cerrahi işlemdir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre böbrek yetmezliği hastalarının büyük çoğunluğu diyaliz tedavisine ihtiyaç duymakta ve bunların önemli bir kısmına fistül açılmaktadır.

Özellikle kronik böbrek yetmezliği nedeniyle hemodiyaliz tedavisine başlaması gereken her yaştan insanı etkiler. Şeker hastalığı, yüksek tansiyon gibi böbrek hastalığına yol açan durumlar fistül ihtiyacını artırır.

Belirtiler

Nedenler

Ana nedenler

• Kronik böbrek yetmezliği nedeniyle böbreklerin atık maddeleri yeterince temizleyememesi ve hemodiyaliz tedavisine ihtiyaç duyulması
• Diyaliz tedavisi sırasında tekrarlayan damar girişimleri için güvenli ve dayanıklı bir yol oluşturulması gerekliliği

Risk faktörleri

• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Kronik böbrek hastalığına yol açan diğer durumlar (örneğin glomerülonefrit, polikistik böbrek hastalığı)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Fistül bölgesinde aniden başlayan kanama
• Fistül titreşiminin kaybolması
• Enfeksiyon belirtileri (kızarıklık, şişlik, ateş, akıntı)
• Şiddetli ağrı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Fistül oluşturulduktan sonra düzenli kontroller için doktor randevularına gitmek

Tanı

Diyaliz fistülü oluşturulmadan önce doktor fizik muayene yapar ve genellikle Doppler ultrason adı verilen bir görüntüleme yöntemi kullanarak damarların durumunu değerlendirir. Bu sayede uygun damar seçilir ve işlem planlanır. İşlem sonrasında fistülün çalışıp çalışmadığı yine fizik muayene (titreşim hissi) ve gerekirse ultrason ile kontrol edilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (doktorun dinleme ve hissetme yöntemi)
• Doppler ultrason (damarlardaki kan akışını ve boyutlarını gösteren bir test)
• Bazen anjiyografi (damarların röntgenle görüntülenmesi) gerekebilir

Randevunuzda neler beklenir

Fistül oluşturma işlemi genellikle lokal anestezi ile yapılır, yani uyanık olursunuz ancak işlem bölgesi uyuşturulur. İşlem yaklaşık 1-2 saat sürer. Sonrasında birkaç saat hastanede gözlem altında tutulabilirsiniz. İyileşme döneminde kolunuzu yüksekte tutmanız, ağır kaldırmamanız ve fistül bölgesini temiz ve kuru tutmanız önerilir.

Tedavi

Diyaliz fistülü oluşturulması, hemodiyaliz tedavisi için kalıcı bir damar yolu sağlar. Bu cerrahi işlem, bir atardamar ile bir toplardamarın birleştirilmesiyle yapılır. İşlem sonrası fistülün olgunlaşması beklenir. Tedavinin amacı, diyaliz sırasında kolay ve güvenli bir giriş noktası elde etmektir.

Evde kişisel bakım

• Ameliyat sonrası ilk günlerde kolunuzu dinlendirin ve yüksekte tutun.
• Fistül bölgesine baskı yapmaktan kaçının (dar kıyafetler, saat, bilezik takmayın).
• Fistülün üzerindeki titreşimi (thrill) her gün kontrol edin. Titreşim kaybolursa doktorunuza bildirin.
• Fistül bölgesini temiz ve kuru tutun, enfeksiyon belirtilerine dikkat edin.

Bu durumla yaşamak

Diyaliz fistülüne sahip olmak günlük yaşamınızda bazı küçük değişiklikler gerektirir. Fistülünüz olduğu kolu ağır kaldırmamaya, dar kıyafetler giymemeye dikkat etmelisiniz. Her gün fistülünüzdeki titreşimi kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır. Diyaliz tedaviniz düzenli olarak devam edecektir. Fistülünüz sayesinde diyaliz seansları daha rahat geçer.

Yaşam tarzı ipuçları

• Fistülün olduğu tarafta tansiyon ölçümü yaptırmaktan ve kan aldırmaktan kaçının.
• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin; sigara damar sağlığını olumsuz etkiler.
• Düzenli egzersiz yapın (ancak ağır kaldırmaktan kaçının).
• Stresten uzak durmaya çalışın, gevşeme teknikleri uygulayın.

Önleme

Diyaliz fistülü ihtiyacı, böbrek yetmezliğinin ilerlemesi sonucu ortaya çıkar. Böbrek hastalığının ilerlemesini yavaşlatmak için kan basıncını kontrol altında tutmak, şeker hastalığı varsa kan şekerini düzenlemek, sağlıklı beslenmek ve sigaradan uzak durmak önemlidir. Ancak böbrek yetmezliği kaçınılmaz hale geldiğinde fistül oluşturulması gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Fistül enfeksiyonu (kızarıklık, şişlik, ateş, akıntı)
• Fistülün pıhtılaşarak tıkanması (titreşimin kaybolması)
• Fistülün anevrizması (balonlaşma) ve yırtılma riski
• Kolda şişlik ve ağrı (venöz hipertansiyon)
• El ve parmaklarda uyuşma, güçsüzlük (çalma sendromu)

Uzun vadeli görünüm

Diyaliz fistülü oluşturulması, hemodiyaliz tedavisi gören kişiler için güvenli ve uzun ömürlü bir damar giriş yoludur. Bakımına dikkat edildiğinde yıllarca sorunsuz kullanılabilir. Erken dönemde karşılaşılabilecek sorunlar (enfeksiyon, tıkanma) genellikle tedavi edilebilir. İyi bir takip ve doktorunuzla işbirliği içinde olmak, fistülünüzün ömrünü uzatır ve diyaliz tedavinizin daha konforlu geçmesini sağlar.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Nefroloji Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.