Diz protezine hazırlık

Genel Bakış

Diz protezi ameliyatı, aşınmış veya hasar görmüş diz ekleminin yapay bir eklemle (protez) değiştirilmesi işlemidir. Bu ameliyat genellikle şiddetli kireçlenme (osteoartrit) nedeniyle oluşan ağrı ve hareket kısıtlılığını gidermek için yapılır.

Evet, diz protezi ameliyatı Türkiye’de ve dünyada sık yapılan bir ameliyattır. Özellikle 60 yaş üstü kişilerde yaygındır.

Diz protezi, genellikle ileri derecede diz kireçlenmesi olan, ağrı kesici ve fizik tedavi gibi yöntemlerden yarar görmeyen, 50-80 yaş arası kişilere önerilir. Ancak romatoid artrit, travma gibi nedenlerle daha genç hastalarda da yapılabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Dizde sürekli veya hareketle artan ağrı
• Dizde şişlik ve sertlik
• Dizde kilitlenme veya takılma hissi
• Merdiven çıkma, yürüme gibi günlük işlerde zorlanma

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda diz protezi çok nadirdir, ancak doğuştan kalça çıkığı, travma veya juvenil romatoid artrit gibi durumlarda gerekebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda diz ağrısı daha yaygındır ve kireçlenme ilerledikçe ağrı dinlenirken bile hissedilebilir.
• Dizde gece ağrısı, sabah tutukluğu ve yürüme mesafesinde azalma sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Osteoartrit (kireçlenme): Eklem kıkırdağının aşınması sonucu kemiklerin birbirine sürtünmesi.
• Romatoid artrit: Bağışıklık sisteminin ekleme saldırarak iltihap oluşturması.
• Travma: Diz kırığı, bağ yaralanmaları veya kıkırdak hasarı.
• Osteonekroz: Kemiğe kan gitmemesi sonucu kemiğin ölmesi.

Risk faktörleri

• İleri yaş (50 yaş üstü)
• Fazla kilo (obezite)
• Geçirilmiş diz yaralanmaları
• Ailede kireçlenme öyküsü
• Diyabet, gut gibi metabolik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Dizde ani şişlik, kızarıklık ve ateş
• Ameliyat sonrası yara yerinde iltihap belirtileri
• Dize tam olarak basamama veya bacağı kullanamama

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Diz ağrısı günlük yaşamınızı etkiliyorsa ve ilaç, fizik tedavi gibi yöntemler yeterli gelmiyorsa ortopedi uzmanına başvurun.
• Diz hareketleriniz kısıtlanmışsa veya yürümekte zorlanıyorsanız.

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Daha sonra röntgen, bazen de MR gibi görüntüleme yöntemleri ile dizinizin durumunu değerlendirir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (diz hareket açıklığı, şişlik, hassasiyet)
• Röntgen (eklem aralığının daralması, kemik çıkıntıları)
• MR (kıkırdak, bağ ve menisküs hasarını görmek için)
• Kan testleri (romatoid artrit veya enfeksiyon şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size sorular soracak, dizinizi muayene edecek ve gerekli görüntüleme tetkiklerini isteyecektir. Bu işlemler ağrısızdır ve genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır. Tanı konulduktan sonra tedavi seçeneklerini sizinle konuşacaktır.

Tedavi

Diz kireçlenmesi tedavisinde ilk olarak ameliyatsız yöntemler denenir. Bunlar yeterli olmazsa veya hastalık ilerlemişse diz protezi ameliyatı düşünülür. Ameliyat öncesi hazırlık, başarılı bir sonuç için çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Kilo vermek: Fazla kilo dizlere binen yükü artırır, kilo vermek ağrıyı azaltır.
• Düzenli egzersiz: Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi düşük etkili egzersizler kasları güçlendirir.
• Soğuk ve sıcak uygulama: Şişlik için soğuk, kas sertliği için sıcak kompres.
• Destek kullanımı: Baston veya yürüteç kullanmak dize binen yükü azaltır.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ağrı ve iltihabı azaltmak için bazı ilaçlar önerebilir. Ayrıca fizik tedavi, diz içi enjeksiyonlar (kortikosteroid veya hyaluronik asit gibi) de uygulanabilir. Bu tedavilerin hepsi doktor denetiminde yapılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyatsız tedavilere rağmen ağrınız geçmiyor, günlük işlerinizi yapamıyor ve uyku kaliteniz bozuluyorsa, doktorunuz diz protezi ameliyatını önerebilir.

Bu durumla yaşamak

Ameliyattan sonra ilk günlerde dinlenmeli ve bacağınızı yüksekte tutmalısınız. Fizik tedaviye hemen başlanır. Yürüteç veya koltuk değneği kullanarak yürümeye başlarsınız. Birkaç hafta içinde günlük aktivitelere dönebilir, ancak tam iyileşme aylar sürebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ameliyat sonrası ilk 6-8 hafta yüksek etkili sporlardan kaçının.
• Merdiven, araba kullanma gibi aktivitelerde doktorunuzun önerilerine uyun.
• Dizinizi korumak için ani dönüş ve zıplama hareketlerinden kaçının.
• Düzenli yürüyüş ve fizik tedavi egzersizlerine devam edin.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir diyet, iyileşmeyi hızlandırır. Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin besinler (süt, yoğurt, yeşil yapraklı sebzeler) tüketin. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi düşük etkili aktiviteler önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diz protezi ameliyatı sonrası iyileşme süreci sabır gerektirir. Ağrı, hareket kısıtlılığı ve günlük işleri yapamama moralinizi bozabilir. Bu normaldir. Aileniz ve arkadaşlarınızdan destek isteyin. Gerekirse bir psikologdan yardım alabilirsiniz.

Önleme

Diz kireçlenmesini tamamen önlemek mümkün olmasa da, sağlıklı bir kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak ve diz yaralanmalarından kaçınmak riski azaltır. Ameliyat gereksinimini ertelemek için bu önlemler önemlidir.

Aşılar

Bu konuda özel bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Düzenli olarak doktor kontrolüne gitmek, özellikle 50 yaş üstü ve risk faktörü taşıyan kişiler için erken tanı ve tedavi şansı verir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli ağrı nedeniyle yaşam kalitesinin düşmesi
• Dizkapağının kireçlenmesi ve hareket kısıtlılığı
• Kas zayıflığı ve yürüme bozukluğu
• Diz ekleminde şekil bozukluğu (çarpık bacak gibi)

Uzun vadeli görünüm

Diz protezi ameliyatı, başarılı olduğunda ağrıyı büyük ölçüde azaltır ve hareketliliği geri kazandırır. Hastaların büyük çoğunluğu günlük aktivitelerine dönebilir ve protez 15-20 yıl dayanır. İyileşme sürecinde sabırlı olmak ve doktorun önerilerine uymak çok önemlidir. Her ameliyatta olduğu gibi bazı riskler vardır (enfeksiyon, kan pıhtısı gibi), ancak bunlar uygun önlemlerle büyük ölçüde önlenebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.