questions to ask before blood pressure

Genel Bakış

Tansiyon (kan basıncı), kanınızın atardamarlarınızın duvarlarına yaptığı basınçtır. Yüksek tansiyon (hipertansiyon) ise bu basıncın normalden sürekli olarak daha yüksek olmasıdır. Çoğu zaman belirti vermez, ancak kontrol edilmezse kalp, beyin, böbrekler gibi hayati organlara zarar verebilir. Tansiyon ölçümü öncesinde doktorunuza doğru ölçüm için nasıl hazırlanmanız gerektiğini, ilaçlarınızı alıp almayacağınızı ve sonuçların ne anlama geldiğini sormanız önemlidir.

Evet, yüksek tansiyon dünyada en yaygın görülen sağlık sorunlarından biridir. Türkiye'de de her 3 yetişkinden yaklaşık 1'inde yüksek tansiyon vardır.

Yüksek tansiyon her yaştan insanı etkileyebilir, ancak yaş ilerledikçe risk artar. Ailede yüksek tansiyon öyküsü olanlar, aşırı kilolu veya obez olanlar, tuzu fazla tüketenler, yeterli egzersiz yapmayanlar, sigara içenler ve aşırı alkol tüketenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu insanda hiçbir belirti görülmez.
• Bazı kişilerde baş ağrısı, özellikle ensede zonklama
• Nefes darlığı
• Burun kanaması
• Baş dönmesi, çarpıntı
• Görme bulanıklığı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüksek tansiyon genellikle belirti vermez.
• Altta yatan bir hastalığa bağlıysa (böbrek hastalığı gibi) belirtiler olabilir.
• Baş ağrısı, yorgunluk, büyüme geriliği, nöbet geçirme gibi durumlarda tansiyon ölçümü yapılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda sıklıkla tek başına sistolik (büyük tansiyon) yükselmesi görülür.
• Belirtiler genç yetişkinlere benzer, ancak tansiyondaki ani düşüşler (ortostatik hipotansiyon) bayılmalara neden olabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Primer (birincil) hipertansiyon: Kesin bir nedeni yoktur, yıllar içinde yavaş gelişir.
• Sekonder (ikincil) hipertansiyon: Altta yatan bir hastalığa bağlıdır; örneğin böbrek hastalığı, böbrek atardamar darlığı, tiroid sorunları, uyku apnesi, bazı ilaçlar.

Risk faktörleri

• Yaş (erkeklerde 45, kadınlarda 60 yaş üstü)
• Ailede yüksek tansiyon öyküsü
• Fazla kilo veya obezite
• Fiziksel aktivite azlığı
• Yüksek tuz tüketimi
• Sigara içmek
• Aşırı alkol tüketimi
• Stres

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Tansiyonunuz 180/120 mmHg veya daha yüksekse ve herhangi bir belirti (baş ağrısı, nefes darlığı vb.) varsa hemen acil servise başvurun.
• Tansiyonunuz çok yüksekse ancak belirti yoksa yine de aynı gün bir sağlık kuruluşuna gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 18 yaşından itibaren her yıl en az bir kez tansiyon ölçümü yaptırın.
• Yüksek tansiyon tanısı aldıysanız düzenli doktor kontrollerinizi ihmal etmeyin.
• Tansiyon ölçümü öncesinde doktorunuza son kullandığınız ilaçları, varsa diğer sağlık sorunlarınızı ve aile öykünüzü anlatın.

Tanı

Yüksek tansiyon tanısı, genellikle birkaç farklı günde, dinlenme halinde yapılan ölçümlerle konur. Doktorunuz kolunuzdaki atardamarınızdan basıncı ölçen bir tansiyon aleti kullanır. Doğru ölçüm için öncesinde kafeinli içecek içmemiş, en az 30 dakikadır sigara içmemiş ve 5 dakika dinlenmiş olmanız gerekir. Tansiyon ölçümü öncesinde idrarınızı yapmanız da önerilir.

Yapılabilecek testler

• Doktor muayenesi ve tansiyon ölçümü
• Kan testleri (böbrek fonksiyonları, şeker, kolesterol vb.)
• İdrar tahlili
• Elektrokardiyografi (EKG) – kalbin elektriksel aktivitesini ölçer
• Gerekirse 24 saatlik tansiyon holter (taşınabilir cihazla gün boyu ölçüm)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size yaşam tarzı alışkanlıklarınızı soracak (beslenme, egzersiz, sigara-alkol kullanımı). Ailenizde yüksek tansiyon, kalp hastalığı veya böbrek hastalığı olup olmadığını öğrenecek. Ardından tansiyon ölçümünü yapacak ve sonuçları sizinle paylaşacaktır. Tanı kesinleşirse tedavi planı oluşturulur. Bu süreçte "Tansiyonumu evde nasıl takip etmeliyim?", "Hangi değerler tehlikeli?", "İlaçlarımı ne zaman almalıyım?" gibi sorular sormaktan çekinmeyin.

Tedavi

Yüksek tansiyon tedavisinin temeli sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleridir. Çoğu zaman bu değişiklikler yeterli olur, ancak bazı hastaların ilaç kullanması gerekebilir. Tedavinin amacı tansiyonu güvenli seviyelere düşürmek ve organ hasarını önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Tuz tüketimini azaltın (günde 5-6 gramdan az).
• DASH diyeti (sebze, meyve, tam tahıl, az yağlı süt ürünleri ağırlıklı beslenme) uygulayın.
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz (yürüyüş, yüzme, bisiklet) yapın.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun (fazla kilolarınız varsa %5-10 kaybı tansiyonu düşürebilir).
• Sigara ve aşırı alkol kullanımını bırakın.
• Stres yönetimi teknikleri (nefes egzersizleri, meditasyon) uygulayın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz yaşam tarzı değişikliklerine rağmen tansiyonunuz hâlâ yüksekse ilaç tedavisi önerebilir. Yaygın olarak kullanılan ilaç grupları arasında idrar söktürücüler, beta blokerler, anjiyotensin dönüştürücü enzim (ADE) inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri ve kalsiyum kanal blokerleri bulunur. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız ve yan etkileri doktorunuzla paylaşmanız önemlidir. Hangi ilacın hangi dozda ve saatte alınacağına doktorunuz karar verir. İlaçlar hakkında sorularınızı mutlaka doktorunuza veya eczacınıza sorun.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek tansiyonun kendisi için genellikle cerrahi bir tedavi yoktur. Ancak ikincil hipertansiyona neden olan böbrek atardamar darlığı gibi bir durum varsa anjiyoplasti veya stent gibi girişimsel işlemler yapılabilir. Bu karar doktorunuz tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek tansiyonla yaşamak, düzenli takip ve sağlıklı alışkanlıklar gerektirir. Evde tansiyon aleti bulundurup haftada birkaç kez aynı saatte ölçüm yapabilirsiniz. İlaçlarınızı her gün aynı saatte almak, hatırlamanızı kolaylaştırır. Tansiyon değerlerinizi bir kâğıda not edin ve doktor kontrollerinde yanınızda götürün.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel aktivite – yürüyüş, yüzme, yoga gibi aktiviteleri haftanın çoğu günü yapın.
• Sağlıklı beslenme – tuzu azaltın, işlenmiş gıdalardan uzak durun, potasyumdan zengin besinleri (muz, ıspanak, yoğurt) tüketin.
• Kilo kontrolü – fazla kilolarınız varsa hedef belirleyip adım adım zayıflayın.
• Stresten kaçının – rahatlatıcı hobiler edinin, yeterli uyuyun.

Diyet ve egzersiz

DASH diyeti (Dietary Approaches to Stop Hypertension) yüksek tansiyon için özel olarak geliştirilmiş bir beslenme planıdır. Sebze, meyve, tam tahıllar, az yağlı süt ürünleri, yağsız et ve balık tüketimini önerirken, doymuş yağ, kolesterol, kırmızı et ve tatlıları sınırlar. Egzersiz olarak haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş, koşuya alternatif olarak yüzme veya bisiklet sürme önerilir. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek tansiyon tanısı kaygı ve strese neden olabilir. 'Beyaz önlük hipertansiyonu' adı verilen hastane ortamında tansiyonun yükselmesi durumu da sık görülür. Bu durumlar normaldir ve doktorunuzla paylaşmalısınız. Düzenli takip ve tedavi ile tansiyonunuzun kontrol altında olduğunu bilmek sizi rahatlatacaktır. Gerekiyorsa bir psikologden destek alabilirsiniz.

Önleme

Yüksek tansiyon her zaman tamamen önlenemez, ancak sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları riski büyük ölçüde azaltır. Tuzu sınırlamak, düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı kiloda kalmak, sigara ve aşırı alkolden kaçınmak en etkili önlemlerdir.

Tarama programları

18 yaşından itibaren tüm yetişkinlerin yılda en az bir kez tansiyon ölçtürmesi önerilir. Ailede yüksek tansiyon öyküsü varsa veya başka risk faktörleriniz varsa daha sık ölçüm gerekebilir. Türkiye'de Aile Sağlığı Merkezleri ve iş yeri hekimlikleri ücretsiz tansiyon ölçümü yapmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi veya kalp yetmezliği
• İnme (beyin kanaması veya felç)
• Böbrek hastalığı ve böbrek yetmezliği
• Görme kaybı (hipertansif retinopati)
• Anevrizma (atardamar balonlaşması ve yırtılması)
• Metabolik sendrom (yüksek tansiyon, şeker ve kolesterol birlikteliği)

Uzun vadeli görünüm

Yüksek tansiyon, erken teşhis ve uygun tedavi ile başarılı bir şekilde kontrol altına alınabilir. İlaçlarınızı düzenli kullanıp sağlıklı yaşam tarzınızı sürdürdüğünüzde, tansiyona bağlı ciddi komplikasyon riski önemli ölçüde azalır. Birçok kişi hipertansiyonla uzun yıllar boyunca sağlıklı bir şekilde yaşamaya devam etmektedir. Korkmayın, düzenli doktor takibi ve kendi kendinize bakım ile tansiyonunuzu kontrol altında tutabilirsiniz.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.