Risks and benefits of dialysis session

Genel Bakış

Diyaliz, böbreklerin çalışmadığı durumlarda kanın temizlenmesi için kullanılan bir tedavi yöntemidir. Vücutta biriken zararlı maddeleri ve fazla suyu filtre ederek sağlıklı bir denge sağlar. Diyaliz seansları sırasında bazı riskler ve faydalar vardır.

Evet, dünyada milyonlarca insan böbrek yetmezliği nedeniyle diyaliz tedavisi görmektedir. Ülkemizde de her yıl binlerce kişi diyaliz tedavisine başlamaktadır.

Diyaliz, çoğunlukla son dönem böbrek yetmezliği olan kişilere uygulanır. Diyabet, yüksek tansiyon veya genetik böbrek hastalıkları olan kişilerde daha yaygındır. Her yaştan insan etkilenebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• İdrar miktarında azalma
• Ellerde, ayaklarda veya yüzde şişlik (ödem)
• Nefes darlığı
• Mide bulantısı ve iştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği
• Okul başarısında düşüklük
• Kemik ağrıları
• Sık enfeksiyon geçirme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Karışıklık veya unutkanlık
• Denge sorunları ve düşme riski
• İdrar kaçırma
• Kalp çarpıntısı

Nedenler

Ana nedenler

• Diyabet (şeker hastalığı) – böbrek damarlarına zarar verir.
• Yüksek tansiyon – böbreklerde hasara yol açar.
• Böbrek iltihaplanmaları (glomerülonefrit)
• Genetik hastalıklar (polikistik böbrek hastalığı gibi)
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı

Risk faktörleri

• Kontrolsüz diyabet veya yüksek tansiyon
• Ailede böbrek hastalığı öyküsü
• İleri yaş
• Obezite
• Sigara içmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Diyalize yeni başlandıysa ve şiddetli baş ağrısı, bulantı veya nefes darlığı varsa
• Diyaliz giriş bölgesinde şişlik, kızarıklık veya ağrı olursa
• Diyaliz sonrası 112'yi arayacak kadar kötü hissediyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli diyaliz seanslarına aksatmadan gidin
• Ayda en az bir kez nefroloji doktorunuzu görmeli ve kan tahlili yaptırmalısınız
• Diyaliz ekibi ile sıvı kısıtlaması ve diyet kurallarını düzenli olarak değerlendirin

Tanı

Böbrek yetmezliği, kan testleri (üre, kreatinin) ve idrar testleri ile teşhis edilir. Ayrıca böbrek ultrasonu veya biyopsi yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Kanda üre ve kreatinin düzeyi ölçümü
• Glomerüler filtrasyon hızı (GFR) hesaplaması
• İdrar tahlili ve protein atılımı ölçümü
• Böbrek ultrasonu veya tomografisi (nadiren)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz böbrek fonksiyonlarınızı değerlendirdikten sonra diyalize ihtiyacınız olup olmadığına karar verir. Genellikle GFR 15 ml/dk'nın altına düştüğünde diyaliz başlanır. Bir damar yolu (fistül veya kateter) oluşturulması gerekebilir.

Tedavi

Diyaliz, böbrek yetmezliğinin ana tedavisidir. İki yaygın türü vardır: hemodiyaliz (kanın bir makinede filtrelenmesi) ve periton diyalizi (karın içine sıvı verilip geri alınarak temizlik). Her iki yöntemin de riskleri ve faydaları vardır. Diyalizin faydaları: birikmiş toksinleri temizler, vücut sıvı dengesini sağlar, yaşam kalitesini ve süresini uzatır. Riskleri: tansiyon düşüklüğü, kas krampları, enfeksiyon (kateter veya giriş bölgesinde), kan pıhtılaşması, anemi ve kemik hastalıkları.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun önerdiği sıvı ve tuz kısıtlamasına uyun
• Diyaliz giriş bölgesini (fistül veya kateter) temiz ve kuru tutun
• Düzenli egzersiz yapın, ancak diyaliz günü ağır kaldırmaktan kaçının
• Potasyum ve fosfor içeren besinleri sınırlayın (örneğin muz, portakal, süt ürünleri)

Tıbbi tedaviler

Diyaliz sırasında oluşabilecek anemi (kansızlık) için demir veya eritropoietin gibi ilaçlar kullanılabilir (doktor reçetesiyle). Kan basıncı düşüklüğü için sıvı ayarlaması yapılır. Enfeksiyon riskini azaltmak için gerektiğinde antibiyotik verilebilir. Hiçbir ilaç ismi verilmemelidir. Kemik sağlığı için D vitamini ve fosfor bağlayıcı ilaçlar önerilebilir. Tüm bunlar doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı hastalarda diyaliz için kalıcı bir damar yolu (arteriovenöz fistül) oluşturmak amacıyla küçük bir cerrahi işlem yapılabilir. Nadiren böbrek nakli planlanıyorsa büyük cerrahi gerekir. Ancak diyaliz seansı sırasında standart bir cerrahi yoktur.

Bu durumla yaşamak

Diyaliz, haftada birkaç kez düzenli seanslar gerektirir. Hemodiyaliz genellikle bir merkezde yapılır, periton diyalizi evde uygulanabilir. Seanslar sırasında dinlenmek, kitap okumak veya müzik dinlemek rahatlatabilir. Günlük yaşamda sıvı ve diyet kısıtlamasına dikkat etmek gerekir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli diyaliz seanslarını aksatmayın
• Bol dinlenin, aşırı yorulmaktan kaçının
• Sigarayı bırakın, alkol tüketimini sınırlayın
• Seyahat ederken diyaliz merkezlerini önceden ayarlayın

Diyet ve egzersiz

Diyaliz hastaları için özel bir beslenme programı şarttır. Potasyum, fosfor, sodyum ve sıvı alımı sınırlandırılmalıdır. Diyetisyeninizle birlikte bir plan yapabilirsiniz. Hafif egzersizler (yürüyüş, esneme) kas gücünü ve kalp sağlığını korur, ancak doktorunuza danışmalısınız.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyaliz tedavisi uzun süreli ve zorlayıcı olabilir. Kaygı, depresyon ve sosyal izolasyon yaygındır. Bu duygular normaldir. Mutlaka doktorunuz veya bir ruh sağlığı uzmanından destek isteyin. Unutmayın, yalnız değilsiniz. Acil durumlarda 112'yi arayabilir veya kriz hatlarına ulaşabilirsiniz.

Önleme

Böbrek yetmezliğinin ilerlemesi yavaşlatılabilir, ancak tamamen önlenmesi her zaman mümkün değildir. Diyabet ve yüksek tansiyonun iyi kontrolü, sağlıklı beslenme ve düzenli doktor kontrolleri riski azaltır.

Aşılar

Diyaliz hastalarına grip, zatürre ve hepatit B aşıları önerilir. Aşı takviminizi doktorunuzla görüşün.

Tarama programları

Böbrek hastalığı riski taşıyan kişiler (diyabet, yüksek tansiyon, obezite, ailede böbrek hastalığı) yılda en az bir kez kan ve idrar testi yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Vücutta biriken toksinler nedeniyle koma ve ölüm
• Kalp ve damar hastalıkları riskinde artış
• Kemik erimesi ve kırıklar
• Anemi (kansızlık) nedeniyle aşırı yorgunluk
• Sıvı birikimine bağlı akciğer ödemi (nefes darlığı)

Uzun vadeli görünüm

Diyaliz, böbrek yetmezliği olan kişilerin yaşamını yıllarca uzatabilir ve kalitesini artırabilir. Tedaviye düzenli uyum, sağlıklı yaşam ve doktor kontrolleri ile iyi bir yaşam sürdürmek mümkündür. Böbrek nakli gibi seçenekler de değerlendirilebilir. Umudunuzu kaybetmeyin.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.