Varis: Riskler ve Tedavinin Faydaları

Genel Bakış

Varis, bacaklardaki toplardamarların (kanı kalbe geri taşıyan damarlar) şişip bükülmesidir. Genellikle cilt altında mavi veya mor renkte görünürler. Damarlardaki kapakçıkların zayıflaması nedeniyle kan geri akar ve damar genişler.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle kadınlarda ve ileri yaşlarda daha sık görülür. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre yetişkin nüfusun yaklaşık %25-30'u varis sorunu yaşamaktadır.

Varis daha çok kadınlarda, hamilelerde, aşırı kilolu kişilerde ve uzun süre ayakta duran veya oturan meslek gruplarında (örneğin öğretmenler, kuaförler) görülür. Ayrıca ailede varis öyküsü olanlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda ağırlık ve yorgunluk hissi
• Ayak bileklerinde ve bacaklarda hafif şişlik
• Bacaklarda kaşıntı veya yanma
• Görünür mavi-mor kıvrımlı damarlar
• Bacaklarda özellikle akşamları artan ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Varis çocuklarda çok nadirdir. Görüldüğünde genellikle doğuştan gelen damar anomalilerine bağlıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda varis daha belirgin olabilir ve ciltte renk değişikliği (kahverengileşme), sertleşme veya yara (ülser) oluşumu gibi ek belirtiler görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamarlar içindeki kapakçıkların zayıflaması veya hasar görmesi
• Damar duvarlarının esnekliğini kaybetmesi
• Kanın yerçekimi etkisiyle bacaklarda birikmesi

Risk faktörleri

• Ailede varis öyküsü
• Kadın olmak (hormonal etkiler)
• Hamilelik
• Fazla kilo veya obezite
• Uzun süre ayakta durma veya oturma
• İleri yaş (50 yaş üstü)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil durum belirtileri varsa hemen 112'yi arayın veya acil servise başvurun.
• Bacakta açık yara (ülser) oluşursa veya varis kanarsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisleriniz rahatsızlık veriyorsa (ağrı, şişlik, kaşıntı)
• Görünümden rahatsızsanız ve tedavi seçeneklerini öğrenmek istiyorsanız
• Ailede varis öyküsü varsa ve sizde de belirtiler başladıysa

Tanı

Doktorunuz bacaklarınızı ayakta dururken muayene eder ve şikayetlerinizi dinler. Genellikle fizik muayene yeterlidir.

Yapılabilecek testler

• Renkli Doppler Ultrason: Kan akışını ve damar kapakçıklarının çalışmasını değerlendirmek için kullanılan ağrısız bir görüntüleme yöntemidir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle kısa ve rahattır. Ultrason sırasında bir jel sürülür ve bacaklarınızda bir prob gezdirilir. Herhangi bir acı hissetmezsiniz.

Tedavi

Varis tedavisi semptomları azaltmaya, komplikasyonları önlemeye ve görünümü iyileştirmeye yöneliktir. Tedavi kişiye özeldir ve yaşam tarzı değişikliklerinden girişimsel yöntemlere kadar çeşitlenir.

Evde kişisel bakım

• Bacaklarınızı mümkün olduğunca yüksekte tutun (özellikle otururken veya yatarken)
• Düzenli yürüyüş yapın (günde en az 30 dakika)
• Varis çorabı (kompresyon çorabı) kullanın (doktorunuzun önerdiği basınçta)
• Uzun süre ayakta durmaktan veya oturmaktan kaçının, sık sık pozisyon değiştirin
• Fazla kilonuz varsa sağlıklı bir kiloya ulaşmaya çalışın

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi genellikle semptomları hafifletmek için kullanılır, ancak varisi tamamen yok etmez. Girişimsel tedaviler arasında skleroterapi (damar içine özel bir solüsyon enjekte edilmesi), lazer tedavisi, radyofrekans ablasyonu ve venöz stripping (cerrahi olarak damarın çıkarılması) sayılabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğunu doktorunuz belirleyecektir. Bu tedavilerin her birinin kendine özgü riskleri ve faydaları vardır; doktorunuz bunları sizinle detaylıca konuşacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi genellikle büyük varisler, cilt ülserleri veya diğer tedavilerin işe yaramadığı durumlar için düşünülür. Günümüzde daha az invaziv yöntemler (lazer, radyofrekans) yaygın olarak kullanıldığı için cerrahi daha az tercih edilmektedir.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşamak genellikle mümkündür. Basit önlemlerle şikayetler kontrol altına alınabilir. Gün içinde sık sık hareket etmek ve bacakları yukarı kaldırmak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Gün içinde kısa yürüyüşler yapın veya bacak egzersizleri yapın
• Uzun süreli oturmalarda bacaklarınızı hareket ettirin veya ara verin
• Topuklu ayakkabılardan kaçının, düz veya alçak topuklu ayakkabılar tercih edin
• Otururken bacak bacak üstüne atmayın

Diyet ve egzersiz

Liften zengin bir beslenme (sebze, meyve, tam tahıllar) kabızlığı önleyerek damar basıncını azaltır. Tuz tüketimini azaltmak şişliği hafifletebilir. Düzenli yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi bacak kaslarını çalıştıran egzersizler kan dolaşımını iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varislerin görünümü bazen özgüveni etkileyebilir ve sosyal kaygıya yol açabilir. Bu duygular normaldir. Ancak varisler genellikle sağlık açısından ciddi bir tehlike oluşturmaz. Duygusal olarak zorlanıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına danışmaktan çekinmeyin.

Önleme

Varisleri tamamen önlemek mümkün olmasa da, riski azaltabilirsiniz. Sağlıklı kiloyu korumak, düzenli egzersiz yapmak, uzun süre hareketsiz kalmamak ve bacakları yüksekte tutmak gibi önlemler faydalıdır.

Aşılar

Varisleri önleyen bir aşı yoktur.

Tarama programları

Varisler için rutin bir tarama önerilmez. Ancak ailede varis öyküsü varsa ve belirtiler başlarsa doktora danışmak uygun olur.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüzeyel tromboflebit (varisli damarın iltihaplanması ve pıhtı oluşması)
• Derin ven trombozu (DVT) (bacak içindeki büyük toplardamarlarda pıhtı)
• Bacak ülserleri (özellikle ayak bileği çevresinde iyileşmeyen yaralar)
• Varis kanaması
• Kronik venöz yetmezlik (bacakta sürekli şişlik, cilt değişiklikleri)

Uzun vadeli görünüm

Varisler tedavi edildiğinde semptomlar genellikle düzelir ve komplikasyon riski azalır. Çoğu insan varisleriyle normal bir yaşam sürdürebilir. Erken önlemler ve tedavi ile olumlu sonuçlar elde edilir. Varisler nadiren hayatı tehdit eder, ancak ihmal edilirse cilt yaraları ve pıhtı gibi sorunlara yol açabilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.