artery at night

Genel Bakış

Atardamar hastalığı, bacaklarınızdaki atardamarların daralması veya tıkanması sonucu kan akışının azalmasıdır. Bu durum özellikle geceleri dinlenirken bacaklarda ağrı, kramp veya uyuşma gibi belirtilere yol açar. Halk arasında 'bacak damar tıkanıklığı' olarak da bilinir.

Evet, özellikle 50 yaş üstü yetişkinlerde oldukça yaygındır. Türkiye'de her 10 kişiden yaklaşık 1'inde periferik atardamar hastalığı bulunmaktadır.

En sık 50 yaş üstü bireylerde görülür. Sigara içenler, şeker hastaları, yüksek tansiyon veya kolesterolü olanlar daha yüksek risk altındadır. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Geceleri dinlenirken bacaklarda, özellikle ayak ve baldırlarda ağrı, kramp veya sızı
• Bacakları yataktan aşağı sarkıtınca ağrının hafiflemesi
• Ayaklarda veya bacaklarda uyuşma, karıncalanma, soğukluk hissi
• Yürürken bacaklarda kramp veya ağrı (aralıklı topallama)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda çok nadirdir. Genellikle doğumsal damar sorunları veya otoimmün hastalıklara bağlı olabilir.
• Belirtiler arasında bacaklarda morarma, soğukluk, büyüme geriliği sayılabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda daha sık ve şiddetli olabilir. Dinlenme ağrısı geceleri belirgindir.
• Ayaklarda iyileşmeyen yaralar, ciltte incelme, tırnaklarda kalınlaşma görülebilir.
• Denge sorunları ve düşme riski artabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Atardamarların iç duvarında yağ, kolesterol ve diğer maddelerden oluşan plakların birikmesi (ateroskleroz)
• Damar iltihabı (vaskülit) gibi daha nadir hastalıklar
• Pıhtı atması (emboli) veya travma sonucu damar hasarı

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kötü kolesterol (LDL) veya düşük iyi kolesterol (HDL)
• İleri yaş (50 yaş üstü)
• Obezite ve hareketsiz yaşam
• Ailede damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani ve şiddetli ağrı, solukluk, hissizlik – hemen acil servise başvurun.
• İyileşmeyen yara veya enfeksiyon belirtileri
• Yürüme mesafeniz hızla azalıyorsa veya dinlenirken ağrı sıklaştıysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Geceleri sürekli bacak ağrısı veya kramp yaşıyorsanız aile hekiminize veya kalp-damar uzmanına görünün.
• Yürürken bacaklarınızda ağrı oluyorsa ve bu durum günlük yaşamınızı etkiliyorsa
• Diyabet veya kalp hastalığı gibi risk faktörleriniz varsa düzenli kontrol önerilir.

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinler ve bacaklarınızı muayene eder. Nabız kontrolü, cilt rengi ve sıcaklık değerlendirilir. Ardından basit bir test olan ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI) ile tanı konabilir.

Yapılabilecek testler

• Ayak bileği-kol basınç indeksi (ABI): Ayak bileği ve koldan tansiyon ölçülerek karşılaştırılır.
• Renkli Doppler ultrason: Kan akışını ve damar yapısını görüntülemek için kullanılır.
• Bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi veya manyetik rezonans (MR) anjiyografi: Ayrıntılı görüntüleme için gerekebilir.
• Kan testleri: Şeker, kolesterol ve diğer risk faktörlerini değerlendirmek için.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle bir kalp ve damar cerrahisi veya kardiyoloji uzmanı tarafından yapılır. Testler ağrısızdır ve genellikle birkaç saat içinde tamamlanır. Doktorunuz size sonuçları ve tedavi seçeneklerini ayrıntılı olarak açıklayacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı, bacaklara kan akışını iyileştirmek, belirtileri azaltmak ve hastalığın ilerlemesini önlemektir. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve gerekirse girişimsel işlemleri içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız mutlaka bırakın – bu en önemli adımdır.
• Düzenli yürüyüş yapın: Günde 30-45 dakika, haftada en az 5 gün yürümek kan akışını artırır.
• Ayaklarınızı sıcak tutun, ancak doğrudan ısıtıcı veya sıcak su torbası kullanmayın.
• Bacaklarınızı yüksekte tutmak yerine yatak başını hafif yükseltin veya yatarken bacaklarınızı kalp seviyesinin biraz altında tutun (ağrıyı azaltmak için).
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, yara veya enfeksiyon belirtilerine karşı dikkatli olun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz kan akışını iyileştirmek, pıhtı oluşumunu engellemek ve kolesterolü düşürmek için bazı ilaçlar önerebilir. Ayrıca tansiyon ve kan şekeri kontrolü için ilaçlar da kullanılabilir. Tedavi kişiye özeldir, bu nedenle doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanmanız önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Eğer belirtiler ilaç ve yaşam tarzı değişiklikleriyle kontrol altına alınamazsa veya bacakta doku kaybı riski varsa, anjiyoplasti (balonla dar damarı genişletme) veya bypass (damar köprüsü) ameliyatı gibi girişimsel yöntemler değerlendirilebilir.

Bu durumla yaşamak

Atardamar hastalığı ile yaşarken düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın. Bacak ağrısı yaşadığınızda dinlenmek, ancak tam hareketsiz kalmamak önemlidir. Yürüyüş programınıza sadık kalın ve ağrı olursa ara verip devam edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve alkol kullanımından kaçının.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Stresi yönetmek için gevşeme teknikleri veya hobiler edinin.
• Ayak hijyeninize çok dikkat edin, yaralanmalardan korunun.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir beslenme düzeni benimseyin: bol sebze-meyve, tam tahıllar, yağsız protein kaynakları, az tuz ve doymuş yağ. Haftada en az 150 dakika orta şiddetli egzersiz (tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme) önerilir. Yürüyüş sırasında ağrı olursa durup dinlenin, sonra tekrar başlayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı kaygı, üzüntü veya sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Düzenli egzersiz ve sosyal destek bu etkileri azaltabilir. Gerekirse bir psikologdan yardım almayı düşünün.

Önleme

Tamamen önlenemese de riski büyük ölçüde azaltmak mümkündür. Sağlıklı yaşam tarzı, sigaradan uzak durma, düzenli egzersiz ve kan basıncı, kolesterol ile kan şekerinin kontrolü en etkili yöntemlerdir.

Tarama programları

Ailede damar hastalığı öyküsü veya diyabet gibi risk faktörleri varsa, düzenli olarak ayak bileği-kol basınç indeksi testi yaptırmak erken tanıya yardımcı olabilir. Doktorunuza danışarak tarama sıklığını belirleyebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacaklarda iyileşmeyen yaralar ve enfeksiyon
• Gangren (doku ölümü) ve uzuv kaybı (ampütasyon)
• Kalp krizi veya inme riskinde artış
• Hareket kısıtlılığı ve yaşam kalitesinde düşüş

Uzun vadeli görünüm

Atardamar hastalığı tedavi edilebilir bir durumdur. Erken tanı ve uygun tedavi ile belirtiler büyük ölçüde hafifler, bacakların kurtarılma şansı yüksektir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli takip ile çoğu kişi aktif bir yaşam sürdürebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.