artery with fatigue

Genel Bakış

Atardamar yorgunluğu, bacaklardaki atardamarların daralması veya tıkanması sonucu bacak kaslarının yeterli oksijen alamaması durumudur. Tıp dilinde 'periferik arter hastalığı' olarak geçer. Bu durumda yürürken veya egzersiz yaparken bacaklarda ağrı, kramp veya yorgunluk hissedilir, dinlenince geçer.

Evet, özellikle 50 yaş üstü kişilerde yaygındır. Her 10 kişiden yaklaşık 1'inde görülür. Sigara içenlerde ve diyabet hastalarında daha sıktır.

Çoğunlukla 50 yaş üstü yetişkinleri etkiler. Sigara içenler, şeker hastalığı (diyabet), yüksek tansiyon, yüksek kolesterolü olanlar ve hareketsiz yaşayanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yürürken veya merdiven çıkarken bacaklarda (genellikle baldırda) ağrı, kramp veya yorgunluk hissi
• Ağrının dinlenince birkaç dakika içinde geçmesi
• Etkilenen bacakta veya ayakta soğukluk hissi
• Bacak veya ayakta uyuşma, karıncalanma
• Ayak tırnaklarında kalınlaşma ve yavaş uzama
• Bacakta veya ayakta yaraların geç iyileşmesi
• Bacak kıllarında dökülme, ciltte parlaklık

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda atardamar yorgunluğu çok nadirdir. Genellikle doğuştan gelen damar sorunları, damar iltihabı veya bazı bağ dokusu hastalıklarına bağlı olarak ortaya çıkar.
• Belirtiler: bacakta ağrı, topallama, bacakta soğukluk ve solukluk, büyüme geriliği olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir ve başka hastalıklarla karışabilir.
• Bacak ağrısı, yürüme mesafesinde kısalma, denge sorunlarına yol açabilir.
• Ayaklarda ve bacaklarda iyileşmeyen yaralar daha sık görülür.
• Soğuk ayak, ciltte solukluk veya morarma dikkat çekicidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Atardamarların iç duvarlarında kolesterol ve diğer maddelerin birikmesi (ateroskleroz) sonucu damarın daralması veya tıkanması
• Damar iltihabı (vaskülit) gibi daha nadir durumlar
• Bacak atardamarlarında pıhtı oluşması (akut tıkanma)

Risk faktörleri

• Sigara içmek
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Obezite (fazla kilo)
• Fiziksel hareketsizlik
• İleri yaş (50 yaş üstü)
• Ailede kalp-damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani, şiddetli ağrı, soğuma ve hissizlik varsa hemen 112'yi arayın.
• Ayakta veya bacakta iyileşmeyen yara varsa acil tıbbi yardım alın.
• Ağrı istirahatte de geçmiyorsa ve giderek artıyorsa en kısa sürede doktora başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken bacaklarınızda ağrı veya kramp oluyorsa ve dinlenince geçiyorsa, bir dahiliye veya kalp-damar uzmanına görünün.
• Sigara içiyor, diyabet hastası veya 50 yaş üzerindeyseniz düzenli kontroller yaptırın.
• Ailede damar hastalığı varsa riskinizi öğrenmek için doktorunuza danışın.

Tanı

Doktor öncelikle şikayetlerinizi dinler ve bacaklarınızı muayene eder. Nabzınızı kontrol eder, bacak derisini ve tırnakları inceler. Tanıyı doğrulamak için bazı testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Ayak Bileği-Kol İndeksi (ABI): Kol ve ayak bileğindeki tansiyon ölçülerek karşılaştırılır. Düşük değer damar darlığını gösterir.
• Doppler Ultrason: Bacak damarlarının görüntülenmesi ve kan akış hızının ölçülmesi.
• Bilgisayarlı Tomografi (BT) Anjiyografi: Damarların detaylı görüntülenmesi.
• Manyetik Rezonans (MR) Anjiyografi: Radyasyon içermeyen detaylı damar görüntüleme.
• Kan testleri: Kolesterol, kan şekeri, böbrek fonksiyonları gibi değerler kontrol edilir.

Randevunuzda neler beklenir

Testler genellikle ağrısızdır. ABI testi için bileklerinize tansiyon aleti bağlanır ve kolunuzdan tansiyon alınır. Ultrason sırasında bacaklarınıza jel sürülür ve bir probla görüntüleme yapılır. Tüm işlemler birkaç dakika sürer. Sonuçlar doktorunuz tarafından size açıklanacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı belirtileri azaltmak, yürüme mesafesini artırmak ve damar tıkanıklığının ilerlemesini önlemektir. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve gerektiğinde girişimsel işlemlerden oluşur.

Evde kişisel bakım

• Sigara içiyorsanız bırakmak en önemli adımdır.
• Düzenli yürüyüş egzersizi yapmak (günde en az 30 dakika, haftada 5 gün). Ağrı hissedene kadar yürüyün, sonra dinlenin ve tekrar başlayın.
• Ayak bakımına özen gösterin: ayaklarınızı her gün yıkayın, kurulayın, nemlendirin. Çatlak veya yaralanmalara dikkat edin.
• Sağlıklı beslenme: sebze, meyve, tam tahıllar, yağsız proteinler tüketin. Tuz ve şekeri azaltın.
• Kilonuzu kontrol altında tutun.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan akışını iyileştirmek, kan pıhtılaşmasını önlemek ve altta yatan risk faktörlerini (yüksek tansiyon, kolesterol, diyabet) kontrol altına almak için ilaçlar reçete edebilir. İlaçlar düzenli kullanılmalı ve doktor kontrolünde olmalıdır. Ayrıca ağrıyı azaltmak için yürüme egzersiz programı önerilebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç ve egzersiz yeterli olmadığında, ciddi darlık veya tıkanıklık varsa anjiyoplasti (balonla damarları açma) veya stent yerleştirme, bazen de bypass cerrahisi gibi işlemler gerekebilir. Bu kararı damar cerrahı veya girişimsel kardiyolog verir.

Bu durumla yaşamak

Atardamar yorgunluğu ile yaşamak, günlük aktivitelerinizi planlamayı gerektirebilir. Yürüme mesafenizi bilir, dinlenme araları vererek hareket ederseniz günlük işlerinizi sürdürebilirsiniz. Ayak sağlığınıza dikkat etmek, uygun ayakkabılar giymek ve cildinizi korumak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerinden tamamen uzak durun.
• Düzenli egzersiz: Doktorunuzun onayladığı yürüyüş programını uygulayın.
• Sağlıklı beslenme: Kalp dostu bir diyet uygulayın.
• Stresten uzak durmaya çalışın ve yeterli uyuyun.
• Kilo kontrolü: Fazla kilolardan kurtulmak damar sağlığını olumlu etkiler.

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde doymuş yağları (kızartma, yağlı etler) azaltın, omega-3 yağ asitlerinden zengin balık tüketin. Lifli gıdalar (yulaf, baklagiller) kolesterolü düşürmeye yardımcı olur. Egzersiz olarak en etkili yöntem yürüyüştür: ağrı hissedene kadar yürüyün, dinlenin, sonra tekrar yürüyün. Her gün düzenli olarak yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı kaygı, üzüntü veya motivasyon düşüklüğüne yol açabilir. Bu normaldir. Durumun yönetilebilir olduğunu unutmayın. Duygularınızı doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse destek gruplarına katılabilirsiniz.

Önleme

Evet, büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile risk azaltılabilir. Sigara içmemek, dengeli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve tansiyon, kolesterol, şeker gibi risk faktörlerini kontrol altında tutmak damar sağlığını korur.

Aşılar

Özel bir aşısı yoktur. Ancak damar sağlığını dolaylı olarak etkileyen grip veya zatürre aşıları, enfeksiyon riskini azaltmak için önerilebilir. Doktorunuza danışın.

Tarama programları

Risk faktörleriniz varsa (sigara, diyabet, ileri yaş) düzenli olarak tansiyon, kolesterol ve kan şekeri ölçümü yaptırın. Bacak damarlarına yönelik tarama testi (ABI) genellikle belirti varsa yapılır. 50 yaş üstü sigara içenlerde veya diyabet hastalarında doktor tarama önerebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yürüme mesafesinde giderek azalma (kısa mesafelerde bile ağrı)
• İstirahat ağrısı (özellikle geceleri)
• Ayak ve bacakta iyileşmeyen yaralar (ülser)
• Doku ölümü (gangren)
• Bacak amputasyonu (kesilmesi)
• Kalp krizi veya inme riskinde artış (çünkü damar hastalığı tüm vücudu etkiler)

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve doğru tedavi ile belirtiler çoğu zaman kontrol altına alınabilir, yürüme mesafesi artırılabilir ve komplikasyonlar önlenebilir. Sigarayı bırakmak ve düzenli egzersiz yapmak iyileşmeyi büyük ölçüde destekler. Damar sağlığına dikkat ederek uzun yıllar kaliteli bir yaşam sürmek mümkündür. Umut verici bir durumdur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.