blood pressure on one side

Genel Bakış

Kan basıncı, yani tansiyon, kalbinizin kanı damarlarınıza pompalarken oluşturduğu basınçtır. Normalde her iki kolunuzda ölçülen tansiyon değerleri birbirine çok yakındır. Ancak bazen bir koldaki tansiyon diğerine göre belirgin şekilde düşük veya yüksek olabilir. Buna 'tek taraflı kan basıncı farkı' denir. Bu durum genellikle o kola giden ana atardamarda (subklavyen arter) bir daralma veya tıkanıklık olduğunu gösterebilir.

Oldukça yaygındır. Toplumda yaklaşık her 10 kişiden 1'inde iki kol arasında anlamlı tansiyon farkı bulunabilir. Özellikle 50 yaş üstü, sigara içen ve şeker hastalarında daha sık görülür.

Her yaşta görülebilir, ancak 40 yaş üstü yetişkinlerde, yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol veya sigara içme öyküsü olan kişilerde daha sıktır. Nadiren gençlerde damar yapısındaki doğumsal sorunlar veya travmaya bağlı da ortaya çıkabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bir kolda diğerine göre daha düşük tansiyon ölçümü (genellikle 10 mmHg'den fazla fark)
• O kolda güçsüzlük, yorulma veya soğukluk hissi
• Kolda uyuşma, karıncalanma veya solukluk
• Egzersiz sırasında kolda ağrı veya kramp (kol kladikasyonu)

Çocuklarda belirtiler

• Bir kolda nabzın zayıf alınması veya hiç alınamaması
• Kollardan birinin diğerine göre daha ince veya zayıf olması
• Baş dönmesi, bayılma veya fiziksel aktivitelerde çabuk yorulma
• Nadiren, doğumsal kalp hastalığı veya damar darlığı belirtisi olabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bir kolda tansiyon diğerine göre belirgin düşük çıkması (damar tıkanıklığına işaret edebilir)
• Kolda soğukluk, morarma veya iyileşmeyen yaralar
• Yürürken veya kolu kullanırken oluşan ağrı (dinlenince geçer)
• Baş dönmesi, dengesizlik veya bayılma atakları

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz: Damar sertliği, atardamarlarda plak birikimi nedeniyle daralma
• Subklavyen arter stenozu: Kol ana atardamarında daralma veya tıkanıklık
• Kan pıhtısı (trombüs) veya emboli: Bir pıhtının kol damarını tıkaması
• Aort diseksiyonu: Aort duvarının yırtılması (acil durum)
• Damar iltihabı (vaskülit): Romatizmal hastalıklar veya enfeksiyonlara bağlı
• Radyasyon, travma veya cerrahi sonrası damar hasarı

Risk faktörleri

• İleri yaş (50 yaş üstü)
• Sigara içmek veya tütün ürünleri kullanmak
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol veya trigliserit seviyeleri
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Fiziksel hareketsizlik, sağlıksız beslenme
• Obezite (aşırı kilo)
• Ailede damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• İki kol arasında 20 mmHg'den fazla tansiyon farkı fark ederseniz, en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurun
• Bir kolda ani güçsüzlük, soğukluk, ağrı veya morarma gelişirse
• Tansiyon farkına ek olarak göğüs ağrısı, baş dönmesi veya nefes darlığı yaşıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Düzenli tansiyon ölçümleri sırasında tek kolda sürekli düşük değerler alıyorsanız
• Yıllık sağlık kontrolünde doktorunuza bu durumu belirtin
• Kalp hastalığı veya damar sorunları için risk altındaysanız (sigara, diyabet, yüksek tansiyon) düzenli kontrol önerilir

Tanı

Doktorunuz her iki kolunuzdan tansiyon ölçümü yaparak farkı değerlendirir. Ayrıca nabızlarınızı kontrol eder, kolunuzdaki kan akışını dinler ve risk faktörlerinizi sorgular. Gerekirse görüntüleme testleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Her iki koldan tekrarlanan tansiyon ölçümleri
• Ultrason (Doppler ultrasonografi): Damardaki kan akışını değerlendirme
• Anjiyografi: Damarların röntgen veya tomografi ile görüntülenmesi
• Kan testleri: Kolesterol, şeker, iltihap belirteçleri
• EKG, ekokardiyografi: Kalp fonksiyonlarını değerlendirme

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle poliklinikte başlar. Doktorunuz tansiyon ölçümlerini birkaç kez tekrarlayabilir. Ardından damar ultrasonu gibi ağrısız bir test yapılabilir. Kesin tanı için anjiyografi gerekebilir; bu işlem damar içine ince bir tüp (kateter) gönderilerek yapılır ve genellikle aynı gün taburcu olursunuz.

Tedavi

Tedavi, altta yatan nedene bağlıdır. Amaç tıkalı veya daralmış damarı açmak, kan akışını düzeltmek ve komplikasyonları önlemektir. Tedavi ilaçlar, yaşam tarzı değişiklikleri ve bazı durumlarda girişimsel işlemleri içerebilir.

Evde kişisel bakım

• Düzenli olarak evde tansiyonunuzu her iki koldan ölçün ve farkı not edin
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın
• Sağlıklı kilo, Akdeniz tipi beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, sağlıklı yağlar)
• Düzenli fiziksel aktivite (yürüyüş, bisiklet, yüzme)
• Stresi yönetmeye çalışın, rahatlama teknikleri uygulayın
• Doktorunuzun önerdiği tansiyon ilaçlarını düzenli kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz tansiyon düşürücü ilaçlar, kolesterol ilaçları veya kan sulandırıcı ilaçlar reçete edebilir. İlaçların dozu ve türü kişiye özeldir; kesinlikle kendi başınıza ilaç kullanmayın veya doz değiştirmeyin. İlaç tedavisi daralmış damarın genişlemesine ve pıhtı oluşumunun önlenmesine yardımcı olur.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavisi yetersiz kalırsa veya damar ciddi oranda tıkalıysa, doktorunuz anjiyoplasti (balonla damar açma) ve stent (damar içine tüp yerleştirme) gibi girişimsel yöntemler veya cerrahi olarak tıkanıklığı temizleme (endarterektomi) veya baypas (bypass) ameliyatı önerebilir.

Bu durumla yaşamak

Tek kolda tansiyon farkı genellikle günlük hayatınızı belirgin şekilde etkilemez. Ancak altta yatan damar hastalığı ilerleyici olabilir. Bu nedenle düzenli doktor kontrollerini aksatmamak, ilaçlarınızı düzenli kullanmak ve yaşam tarzı önerilerine uymak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün 30 dakika tempolu yürüyüş veya doktorunuzun onayladığı bir egzersiz yapın
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Stres yönetimi için meditasyon, derin nefes alma veya hobi edinin
• Kilonuzu ideal aralıkta tutmaya çalışın
• Yılda en az bir kez genel sağlık kontrolünden geçin

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme: bol sebze, meyve, tam tahıllar, baklagiller, zeytinyağı, balık. Doymuş yağ ve tuz tüketimini azaltın. Düzenli egzersiz kan dolaşımını artırır, tansiyonu dengeler ve damar sağlığını korur. Egzersize başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Damar hastalığı tanısı kaygıya neden olabilir. 'Kalp krizi geçirir miyim?' endişesi normaldir. Ancak bu durum kontrol altına alınabilir. Duygularınızı aileniz ve doktorunuzla paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristen destek alın.

Önleme

Kısmen önlenebilir. Damar sertliğine yol açan risk faktörlerini azaltmak, düzenli tansiyon ve kolesterol kontrolü, sağlıklı beslenme ve egzersiz ile hastalığın ilerlemesi yavaşlatılabilir veya önlenebilir. Sigarayı bırakmak en önemli önleyici adımdır.

Tarama programları

Ailesinde damar hastalığı, diyabet veya yüksek tansiyon olan kişiler 40 yaşından itibaren yılda bir kez her iki koldan tansiyon ölçümü yaptırmalıdır. Ayrıca kardiyovasküler risk değerlendirmesi için doktorunuz kan testleri ve gerekirse damar ultrasonu isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Felç (inme): Beyne giden damarların tıkanması
• Kol kaybı: İleri derecede tıkanma sonucu doku ölümü (gangren)
• Koroner arter hastalığı: Kalp krizi riskinde artış
• Periferik arter hastalığı: Bacaklarda ağrı ve yürüme güçlüğü
• Aort diseksiyonu: Yaşamı tehdit eden acil durum

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile çoğu hasta normal bir yaşam sürdürebilir. Yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi damar sağlığını korur, komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır. Düzenli takip ile hastalık kontrol altında tutulabilir, umutlu olmak için her neden vardır.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.